Aleksander Krzywobłocki – indywidualista fotomontażu

Autor

  • Łukasz Biały

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2005.13

Abstrakt

ALEKSANDER KRZYWOBŁOCKI – THE INDIVIDUALIST OF PHOTOMONTAGE

Aleksander Krzywobłocki rests on a Nowa Huta cemetery in Krakow; one of the most significant Polish photography artists, the leading representative of the interwar photographic vanguard. Throughout his life connected with photomontage, he discovered its peculiar, autonomous face, avoiding, unlike the majority of artists from the period, commercial or socio-political engagement. He was born on the 23rd of May 1901 in Lvov. He studied architecture at the Lvov Polytechnic, during which time he completed a year course in photography under professor Henryk Mikloasch. In the summer of 1929 he founded with Jerzy Janisch and Mieczysław Wysoki the artistic group Association of Visual Artist “Artes”; he became its active member, the organizer of a number of exhibitions, at which he presented architectural and photographic work. His career was connected with architecture and preservation of monuments; he worked in many conservatorial offices, first in Lvov, and then after the war in Wrocław. He continued his photomontage work intermittently; he spent the end of his life, after retirement, in Krakow, where his last photomontage cycle was created. He died in November 1979. Krzywobłocki had been creating first pictures and montages since 1926; being unsure of their worth, he hid them. Only with time the gathered illustrative and photographic material became an impulse for “the first in 1928 attempts at photomontaging”. Works on the photomontage proper were preceded by the creation of “portrait photo-records”, parts of “montages from nature” and “photographic compositions”. They consisted in experiments with photography, discovering new phenomena, creating arranged scenes, which in fact could be “surreal events”. A completely different kind of representation is characteristic for many photographic composition from the early 30s, inspired by Bauhaus and the montages of Laszlo Moholy-Nagy. The tendency to erase the distinguishability of objects and to expose the abstract qualities of the photographic image is visible in these works. Post-war series of photomontages was created in 1948 and 1949. The artist used for their making a whole string of antique motives drawn from an old prints album. Indefiniteness of their place, ambiguity of situation and mystery hovering over everything asks us to place them in the region of art of surrealist imagination. The repertoire of already known sculptural and architectural motives appeared in the following cycles from 1955 and from the beginning of the 70s, enriched in the first case with lace and crystals and in the second with floral elements, from which the artist built crowded, closed compositions. The last, unpublished as a whole, cycle had been created in Krakow since 1973. They were completely new photomontages, in principle abstract, in the diagonal setting, with dominating contrast and open composition. They were complemented by two works in the pre-war manner, for the making of which Krzywobłocki used elements drawn from Krakow and Nowa Huta landscape.

Bibliografia

1. Część biograficzną opieram w głównej mierze na informacjach pochodzących ze wspomnień artysty. Zob. A. Krzywobłocki, Curicullum Vitae, (mps); Śladem spotkań i wspomnień, cz. I, 1967– –68; cz. II, 1968–…, (mps); Wydarzenia wrażenia, 1970–1973,(mps), Muzeum Narodowe we Wrocławiu.

2. Krzywobłocki pisze, że był „znaną osobowością w ówczesnym światku artystycznym Lwiego Grodu”. Artystą malarzem, uczestnikiem szeregu wystaw w TPSP we Lwowie. Zob. A. Krzywo-błocki, Śladem spotkań..., cz. II, s. 4–5.

3. Ibidem, s. 6. Krzywobłocki wspomina go jako „otrzaskanego z kunsztem malarskim i świetnie orientującego się w aktualnych problemach, tendencjach, ewolucjach sztuk plastycznych, a zarazem niefrasobliwego, pogodnego włóczęgi, o bogatej inwencji, malarza, poety, elokwentnego erudyty i towarzysza wspólnych ekskursji, plenerów”.

4. A. Krzywobłocki, Wydarzenia…, s. 4. Krzywobłocki pisze: „Ówczesny oficjalny klimat artystyczny plastyki lwowskiej ograniczał się raczej do oschłych ram konwencji post-, czy pseudoimpresjonistycznego malarstwa epigonów, kopiujących chętniej prawdę natury, zamiast tworzyć iluzję sztuki”.

5. Ibidem, s. 4. Krzywobłocki wymienia T. Bieniawskiego, ale chodzi o tę samą osobę, tj. asystenta prof. H. Mikolascha.

6. A. Krzywobłocki, Curicullum… s. 2–3. Podczas studiów w 1924 r. zdobył I nagrodę w konkursie na projekt pomnika „Wolność” dla miasta Nowy Bytom na Śląsku; w 1927 r. wyróżnienie w konkursie o tym samym tytule w Poznaniu. W latach 1928–1929 powstają projekty „Pomnika lotników” na Azorach (z okazji pierwszego nieukończonego lotu Polaków przez Atlantyk), „Łuk Tryumfalny” w autostradowym układzie miasta nowoczesnego, projekt mównicy oraz nieukończony projekt fontanny. Po zakończeniu studiów powstały również: projekt i realizacja budynku Wydziału Powiatowego w Lubaczowie, projekt konkursowy na rozbudowę liceum w Krzemieńcu (wyróżniony), projekt konkursowy budowy kościoła Opatrzności w Baranowicach, projekt konkursowy dworca na linii: Warszawa – Herby – Gdynia (III nagroda, zrealizowany), projekt sanatorium w Ustroniu Śląskim (wyróżnienie), w 1935 r. projekt schroniska górskiego (wyróżnienie), w 1937 r. projekt kościoła oo. Misjonarzy we Lwowie i projekt konkursowy Biblioteki Miejskiej w Łodzi.

7. Złoty Krzyż Zasługi w 1957 r., Srebrna Odznaka XV-lecia Ziem Zachodnich w 1960 r., Złota Odznaka Społecznej Opieki nad Zabytkami w 1966 r., Złota Odznaka Zasłużonego dla Dolnego Śląska w 1967 r., Nagroda Ministra Kultury i Sztuki Za twórczy Wkład w Ochronę i Konserwację Zabytków w Polsce w 1968 r., Złota Odznaka Zasłużonego Działacza Kultury w 1970 r., Medal XXV-lecia Odzyskania Dolnego Śląska w 1970 r. Za: A. Krzywobłocki, Curriculum…, nlb.

8. A. Sobota, Fotografia we Lwowie do roku 1939, Katalog wystawy, Wrocław 1991, s. 39.

9. A. Krzywobłocki, Wydarzenia…, s. 4. Podkreśla przy tym ogromne poświęcenie i oddanie się profesora dla pracy w ciemni i przy stole operatorskim.

10. J. Olek, Krzywobłocki i syn, „Fotografia” 1976, nr 3, s. 3.

11. A. Krzywobłocki, Wydarzenia..., s. 5.

12. Ibidem, s. 6.

13. Por. K. Janicka, Surrealizm, Warszawa 1973, s. 89–90.

14. A. Krzywobłocki, Wydarzenia..., s. 2.

15. Chodzi o ilustrowany katalog przedmiotów do pokazów antropologicznych, mikroskopowych…itp., jaki wpadł w ręce M. Ernestowi w 1919 r. Zob. K. Janicka, Surrealizm…, s. 89, 96.

16. A. Krzywobłocki, Śladem spotkań..., cz. II, s. 3.

17. Ibidem, s. 4.

18. J. Olek, Krzywobłocki…, s. 3.

19. A. Krzywobłocki, Śladem spotkań…, cz. II, s. 7.

20. A. Krzywobłocki, Wydarzenia..., s. 2.

21. A. Krzywobłocki, Śladem spotkań..., cz. II, s. 19

22. Ibidem, s. 13.

23. Ibidem, s. 21. Krzywobłocki umieszcza wśród nich: Portret J. Janischa, ok. 1930; Portret M. Sielskiej, ok. 1930; Portret

M. Sielskiej (na tle dekoracji wędrownego fotografa), ok. 1930; Montaż z natury (postacie na nasypie), 1930; portrety głów kobiecych Biemkowskiej, Społowskiej, Krzywobłockiej, ok. 1930 i in. Hudon umieszcza w tej grupie inne „kompozycje fotograficzne”, ale nie precyzuje ich. Por. W. Hudon, Wyobraźnia i konkret, „Fotografia” 1968, nr 10, s. 220.

24. Tytuły tych przedstawień funkcjonujące w literaturze nie są w większości tytułami autorskimi, choć zostały powszechnie zaakceptowane w takiej formie, w jakiej wprowadzili je autorzy pisemnych opracowań i publikacji; inskrypcje umieszczane na pracach artysty ograniczają się przeważnie do tytułu „kompozycja fotograficzna”.

25. Hudon rozważając metody „montażu z natury” Krzywobłockiego zaznacza, że „tworzywem owego montażu-idei mogą być nie tylko fotografie konkretnych przedmiotów, ale również same przedmioty. Jeśli więc tworzywem montażu może być np. fotografia człowieka, to może nim być również sam człowiek”. Zob. W. Hudon, Montaże z wyobraźni, „Projekt” 1970, nr 6, s. 31.

26. A. Krzywobłocki, Śladem spotkań..., cz. II, s. 21.

27. Por. A. Krzywobłocki, Wydarzenia…, s. 12.

28. A. Krzywobłocki, Śladem spotkań..., cz. II, s. 21.

29. W. Hudon, Montaże..., s. 34.

30. A. Krzywobłocki, Wydarzenia..., s. 8. Artysta wspomina

o tym także w wywiadzie z Olkiem. Por. J. Olek, op. cit., s. 4.

31. Ibidem, s. 3.

32. A. Sobota, Aleksander Krzywobłocki. Fotomontaże, Katalog wystawy, Wrocław 1975, s. 5.

33. U. Czartoryska, Fotografia zakwestionowana. Z historii kultury wizualnej lat międzywojennych, „Fotografia” 1982, nr 2, s. 6.

34. A. Krzywobłocki, Wydarzenia..., s. 7.

35. W. Hudon , Ibidem, s. 219.

36. A. Krzywobłocki, Wydarzenia..., s. 13.

37. D. Vogel, Genealogia fotomontażu i jego możliwości, „Sygnały”, 1934, nr 12, s. 9.

38. Por. A. Krzywobłocki, W czasie nagrywania dramatu..., ulotka „Artes” 1931, za: A. Turowski, Budowniczowie świata. Z dziejów radykalnego modernizmu w sztuce polskiej, Kraków 2000, s. 302–303.

39. Ibidem.

40. Ibidem.

41. A. Lan, Kometa Halleya, Lwów 1934; A. Lan, Reportaż naszego życia, „Naokoło Świata” 1933, nr 3, s. 29–34.

42. A. Krzywobłocki, Wydarzenia..., s. 8.

43. Taki obraz sytuacji nakreślił syn artysty Wojciech Krzywobłocki, podczas rozmowy, jaką z nim odbyłem. Stwierdził on, że surrealizm jako element artystycznej wrażliwości przynależał do sfery wnętrza artysty, natomiast konstruktywizm poprzez pokrewieństwo zawodowe był elementem zewnętrznym.

44. A. Sobota, Fotografia awangardowa, [w:] Encyklopedia kultury polskiej XX wieku. Od awangardy do postmodernizmu, Warszawa 1996, s. 132.

45. Por. A. Krzywobłocki, Wydarzenia..., s. 15.

46. D. Hanulanka, Fotomontaże Aleksandra Krzywobłockiego, „Przemiany” 1957, nr 17, s. 8.

47. A. Sobota, Aleksander Krzywobłocki…, s. 6.

48. Ibidem.

49. W. Hudon, op. cit., s. 224.

50. W. Eving, Ciało. Antologia fotografii ludzkiego ciała, Warszawa 1998, s. 95.

51. W. Hudon, op. cit., s. 224.

52. A. Sobota, Aleksander Krzywobłocki..., s. 6.

53. Możliwe, że nie są to wszystkie prace należące do tego cyklu. Materiały i pamiątki dotyczące Krzywobłockiego, z powodu zalania przez wodę piwnicy, gdzie były przechowywane, niestety przepadły. Można tylko domniemywać, że tych fotomontaży było więcej. Nieznane są również ich tytuły autorskie.

Pobrania

Wersja elektroniczna opublikowana

11.09.2026

Numer

Dział

Artykuły

Jak cytować

Aleksander Krzywobłocki – indywidualista fotomontażu. (2026). Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, 23, 177-190. https://doi.org/10.32030/KRZY.2005.13