Atlas Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa
Program naukowy Muzeum Krakowa – zakresy, realizacja i plany
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2025.10Keywords:
intangible cultural heritage, Kraków, safeguarding of cultural heritage, cultural practices, local communities, ethnology and cultural anthropology, museology, folklore, traditionAbstract
AN ATLAS OF KRAKÓW'S INTANGIBLE HERITAGE. A RESEARCH PROGRAMME LAUNCHED AT THE MUSEUM OF KRAKÓW – SCOPE, IMPLEMENTATION AND PLANS
The objective of the paper is to present the new research programme launched at the Museum of Kraków titled An Atlas of Kraków’s Intangible Heritage. The principles of the programme include the creation of an inventory of intangible cultural heritage phenomena which exist in the Kraków area, as well as their documentation, interpretation, presentation and popularisation among the public. The programme encompasses the identification and study of those cultural phenomena which match the definition formulated in the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage adopted by the UNESCO General Conference in 2003. In the first part of his paper the author presents the historical achievements in the field of collecting and interpretation of Kraków legends, folk tales, rites, customs, and musical folklore which, from our contemporary perspective, can be described as intangible cultural heritage. After all, such ethnographic material can be found even in the works of mediaeval chroniclers. He then proceeds to discuss further stages of ethnographic research development using the example of the documentation and research on Kraków folklore and traditions. A separate section is dedicated to the ethnogeographical research method which was introduced in Poland by Kazimierz Moszyński. The second part of the paper focuses on the presentation of the idea, objectives and guidelines of the research programme An Atlas of Kraków’s Intangible Heritage, elaborating on the first stage of its implementation which covers the former villages and jurydyki located to the west of Kraków’s Old Town which were incorporated into Kraków in the 19th and the 20th centuries. The author then introduces members of the interdisciplinary team of scholars engaged in the programme, mostly historians, ethnologists and cultural anthropologists. Also included in this section is a description of the research method and methodology used in the project which involves a comprehensive research apparatus, including such tools as preliminary research, field observation, individual in-depth interview (IDI), focus group interview (FGI), survey, etc. The paper ends with a presentation of the predicted effects the project should generate.
References
Brzezińska Anna Weronika, Jełowicki Arkadiusz, Mielewczyk Wojciech: Założenia, metodyka, cele. Atlas niematerialnego dziedzictwa kulturowego wsi wielkopolskiej. T. 1. Szreniawa 2015
View in Google Scholar
Bujak Jan, Pilichowska Bogdana: Lajkonik – dzieje i przemiany krakowskiego zwyczaju ludowego. „Prace Etnograficzne” 1986, z. 21, s. 7–36
View in Google Scholar
Chmiel Adam: Szkice krakowskie. Kraków 1947
View in Google Scholar
Dernałowicz Maria: Wstęp. W: Kitowicz Jędrzej: Opis obyczajów za panowania Augusta III. Oprac. Anna Skarżyńska. Warszawa 1999, s. 7–18
View in Google Scholar
Długosz Jan: Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae. Liber 9. Ed. Zofia Kozłowska Budkowa et al. Varsaviae 1978
View in Google Scholar
Dolińska Magdalena: Muzeum Etnograficzne w Krakowie – wierność tradycji. „Lud” 2003, t. 87, s. 83–89
View in Google Scholar
Dzieje folklorystyki polskiej 1800–1863. Epoka przedkolbergowska. Red. Helena Kapełuś, Julian Krzyżanowski. Wrocław 1970
View in Google Scholar
Dzieje folklorystyki polskiej 1864–1918. Red. Helena Kapełuś, Julian Krzyżanowski. Warszawa 1982
View in Google Scholar
Gawełek Franciszek: Konik zwierzyniecki, wianki i sobótki. Oprac. Franciszek Ziejka. Kraków 2010
View in Google Scholar
Gawełek Franciszek: O dawnych zabawach cechowych krakowskich i o koniku zwierzynieckim jako zabawie cechowej. „Wisła” 1901, t. 15, s. 293–302
View in Google Scholar
Gloger Zygmunt: Rok polski w życiu, tradycyi i pieśni. Warszawa 1900
View in Google Scholar
Gołębiowski Łukasz: Gry i zabawy różnych stanów w kraju całym, lub niektórych tylko prowincyach: umieszczony tu kulig czyli szlichtada, łowy, maszkary, muzyka, tańce, reduty, zapusty, ognie sztuczne, rusałki, sobótki i.t.p. Warszawa 1831
View in Google Scholar
Grodziński Mikołaj: Ogród fiołkowy karmelitański. Kraków 1673
View in Google Scholar
Kitowicz Jędrzej: Opis obyczajów za panowania Augusta III. Oprac. Anna Skarżyńska. Warszawa 1999
View in Google Scholar
Kłodnicki Zygmunt, Pieńczak Agnieszka, Koźmińska Joanna: Polski atlas etnograficzny. Historia, osiągnięcia, perspektywy badawcze. Katowice 2017
View in Google Scholar
Kolberg Oskar: Lud: jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. T. 5. Krakowskie. Kraków 1871
View in Google Scholar
Komentarze do Polskiego atlasu etnograficznego. T. 1–9. Red. Janusz Bohdanowicz, Zygmunt Kłodnicki, Agnieszka Pieńczak. Cieszyn 1993–2013
View in Google Scholar
Konopka Józef: Pieśni ludu krakowskiego. Kraków 1840
View in Google Scholar
Krasińska Ewa: Św. Mikołaj w Krakowie. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Etnograficzne” 1989, z. 26, s. 71–85
View in Google Scholar
Kukulska Maria: Krakowskie. W: Dzieje folklorystyki polskiej 1800–1863. Epoka przedkolbergowska. Red. Helena Kapełuś, Julian Krzyżanowski. Wrocław 1970, s. 253–254
View in Google Scholar
Łepkowski Józef: Przegląd krakowskich tradycyj, legend, nabożeństw, zwyczajów, przysłów i właściwości. Kraków 1866
View in Google Scholar
Mapy miasta. Dziedzictwa i sacrum w przestrzeni Krakowa = Maps of the city. Heritages and the Sacred within Kraków’s City scapered. Red. Anna Niedźwiedź, Kaja Kajder. Kraków 2020
View in Google Scholar
Mączyński Józef: Włościanie z okolic Krakowa w zarysie. Kraków 1852
View in Google Scholar
Miśta Rafał: Zasady metody etnogeograficznej w polskiej etnologii i jej perspektywy. „Studia Etnologiczne i Antropologiczne” 2022, t. 22, nr 2, s. 1–28. DOI: https://doi.org/10.31261/SEIA.2022.22.02.03
View in Google Scholar
Moszyński Kazimierz, Klimaszewska Jadwiga: Atlas kultury ludowej w Polsce. Z. 1. Kraków 1934
View in Google Scholar
Niematerialna Warszawa. Tradycje, zwyczaje, praktyki we współmieście. Raport z badania. Red. Ewa Klekot, Hanna Schreiber. Warszawa 2020
View in Google Scholar
Niematerialne dziedzictwo kulturowe. Zbiór dokumentów. Red. nauk. Hanna Schreiber. Warszawa 2023
View in Google Scholar
Niematerialne dziedzictwo kulturowe Pomorza Wschodniego. Red. Anna Kwaśniewska. Gdańsk 2017
View in Google Scholar
Niematerialne dziedzictwo kulturowe w teorii i praktyce. Red. nauk. Anna Niedźwiedź, Izabela Okręglicka. Kraków 2021
View in Google Scholar
Niematerialne dziedzictwo miasta. Muzealizacja, ochrona, edukacja. Red. nauk. Magdalena Kwiecińska. Kraków 2016
View in Google Scholar
Ogorzałek Adam: Ocalone od zapomnienia. Wokół zagadnień folkloru miasta Krakowa. „Rocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie” 1972, t. 4, s. 287–323
View in Google Scholar
Okręglicka Izabela: Koncepcja i założenia wystawy „Od wielkiego dzwonu. Świętowanie w Krakowie”. W: Od wielkiego dzwonu. Świętowanie w Krakowie. Red. Łukasz Klimek, Izabela Okręglicka. Kraków 2024, s. 56–119
View in Google Scholar
Oleszkiewicz Małgorzata, Pyla Grażyna: Czar zabawek krakowskich. Kraków 2007
View in Google Scholar
Parchem Marek: Biblijne korzenie legendy o smoku wawelskim, czyli podanie o całożercy z „Kroniki polskiej”
View in Google Scholar
Wincentego Kadłubka i późniejszych polskich przekazów kronikarskich w relacji do „Opowiadania o wężu” z Księgi Daniela (Dn 14, 23–27). „Studia Gdańskie” 2016, t. 38, s. 17–48
View in Google Scholar
Pielgrzym z Tenczyna [Konstanty Majeranowski]: Konik. „Pszczółka Krakowska” 1820, t. 2, nr 47, s. 193–199
View in Google Scholar
Pilichowska Bogdana: Krakowskie „Emausy” w źródłach archiwalnych od XVI do XVIII wieku. „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2004, t. 10, s. 77–104
View in Google Scholar
Plezia Marian: Legenda o smoku wawelskim. „Rocznik Krakowski” 1971, t. 42, s. 25–32
View in Google Scholar
Płatek Piotr: Na krakowskim rynku… Spotkanie z Lolą z Ludwinowa. Oprac. muz. Piotr Iwanejko, rys. Izabela Delekta-Wicińska. Kraków 1970
View in Google Scholar
Płatek Piotr: Zgagi – zbiór tajnych, zakazanych, pikantnych piosenek, ballad, bajek, zaśpiewów różnorakich, Kraków 1950–1989. Kraków 1989
View in Google Scholar
Po poznańsku. Raport o niematerialnym dziedzictwie miasta. Red. nauk. Anna Weronika Brzezińska, Karolina Echaust, Monika Herkt. Poznań 2025
View in Google Scholar
Pobiegły Elżbieta, Rossal Ewa: Stroje krakowskie. Historie i mity. Kraków 2017
View in Google Scholar
Polski atlas etnograficzny. T. 1–6. Red. Józef Gajek, Janusz Bohdanowicz, Zygmunt Kłodnicki. Wrocław–Warszawa 1956–1981
View in Google Scholar
Powiedziane po krakowsku. Słownik regionalizmów krakowskich. Red. Donata Ochmann, Renata Przybylska. Kraków 2017
View in Google Scholar
Romankówna Mieczysława: „Pszczółka Krakowska” (1819–1822). Kraków 1939
View in Google Scholar
Schnaydrowa Bogumiła: Z dziejów krakowskiej wystawy starożytności. „Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie” 1977, t. 23, s. 131–151
View in Google Scholar
Smyk Katarzyna: Monitoring elementów wpisanych na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
View in Google Scholar
Założenia. „Lud” 2020, t. 104, s. 18–39. DOI: http://dx.doi.org/10.12775/lud104.2020.01
View in Google Scholar
Sochacki Łukasz: Dźwięki świętowania w Krakowie. W stronę sonicznej etnografii. W: Od wielkiego dzwonu.
View in Google Scholar
Świętowanie w Krakowie. Red. Łukasz Klimek, Izabela Okręglicka. Kraków 2024, s. 121–158
View in Google Scholar
Szoka Andrzej Iwo: Lajkonik jako obiekt muzealny. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2016, z. 34, s. 355–370
View in Google Scholar
Szoka Andrzej Iwo: Niematerialne dziedzictwo Krakowa. W: Od wielkiego dzwonu. Świętowanie w Krakowie. Red. Łukasz Klimek, Izabela Okręglicka. Kraków 2024, s. 9–55
View in Google Scholar
Śpiewki wieyskie krakowskie. Kraków 1820–1825
View in Google Scholar
Tazbir Janusz: Z dziejów fałszerstw historycznych w Polsce w pierwszej połowie XIX wieku. „Przegląd Historyczny” 1966, t. 57, nr 1, s. 580–598
View in Google Scholar
Tetmajer Włodzimierz: Gody i godnie święta czyli Okres świąt Bożego Narodzenia w Krakowskiem. Kraków 1898
View in Google Scholar
Tetmajer Włodzimierz: Słownik bronowski: (zbiór wyrazów i wyrażeń, używanych w Bronowicach pod Krakowem). Kraków 1907
View in Google Scholar
Udziela Seweryn: Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego mieszkającego na prawym brzegu Wisły. „Wisła” 1898, t. 12, s. 13–187, 409–437, 585–614; 1899, t. 13, s. 14–29, 65–88, 193–222; 1900, t. 14, s. 1–12, 132–144
View in Google Scholar
Udziela Seweryn: Rośliny w wierzeniach ludu krakowskiego. „Lud” 1931, t. 30, s. 36–75
View in Google Scholar
Wacław z Oleska [Wacław Michał Zaleski]: Pieśni polskie i ruskie ludu galicyjskiego. Lwów 1833
View in Google Scholar
Wójcicki Kazimierz Wacław: Pieśni ludu Białochrobatów, Mazurów i Rusi znad Bugu. Warszawa 1836
View in Google Scholar
Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego. Wyd. Stanisław Estreicher. T. 1. Kraków 1909
View in Google Scholar
Zając Jadwiga: Dobre cechy. Kraków 2015
View in Google Scholar
Zawiejska Natalia, Stypuła Łukasz, Maćkowiak Anna Marta, Piskorski Radosław: Poza-święto. Miejska religia i świętowanie w Krakowie. W: Od wielkiego dzwonu. Świętowanie w Krakowie. Red. Łukasz Klimek, Izabela Okręglicka. Kraków 2024, s. 197–251
View in Google Scholar
Żegota Pauli: Pieśni ludu polskiego w Galicji. Lwów 1838
View in Google Scholar
Strony internetowe
View in Google Scholar
Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Narodowy Instytut Dziedzictwa [dostęp 23 października 2025]. Dostępny w internecie: https://niematerialne.nid.pl/
View in Google Scholar
krajowa-lista-niematerialnego-dziedzictwa-kulturowego Mapa folkloru. © Rafał Miśta – Cyfrowa Mapa Folkloru 2024 [dostęp 30 października 2025]. Dostępny w internecie:https://www.mapafolkloru.pl/dwok/dwok.html
View in Google Scholar
Miejski System Informacji Przestrzennej (MSIP). Miejska Platforma Internetowa „Magiczny Kraków” [dostęp 10 listopada 2025]. Dostępny w internecie: https://msip.krakow.pl
View in Google Scholar
Opowiedz mi miasto. Muzeum Krakowa [dostęp 4 listopada 2025]. Dostępny w internecie: https://opowiedzmimiasto.mhk.pl/o-projekcie
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Andrzej Iwo Szoka

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.

