'Zgniłe' czy 'zgnite jabłko'?
Czyli o pewnej tendencji słowotwórczej w polskich gwarach i jej konsekwencjach
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.13.2018.26.11Słowa kluczowe:
dialektologia, słowotwórstwo, przymiotnik, synonimia słowotwórczaAbstrakt
Zgniłe or zgnite jabłko? Or about a Certain Derivational Tendency in Polish Dialects and Its Consequences
The author presents and analyses the consequences of a characteristic for Polish dialects appearance of verbal adjectives which are the continuation of former gerunds ending in ‑ły. They occur very often in Polish dialects. The author pays attention to lexical and morphological consequences of this phenomenon. They consist in separation of a formant -ły that can create words from a great number of derivatives of an adjectival meaning not only on a verbal basis (e.g. przeszpiegły, wartły). Finally they also consist in the appearance of derivational synonymy. Functional character of adjectives ending in -ły enables their interchangeable action with other adverbial words ending in -ny, -ony, -any, ‑ty of resultant effect.
Pobrania
Bibliografia
AGP: Kartoteka tzw. wielkiego Atlasu gwar polskich (Zakład Dialektologii Polskiej i Logopedii UŁ).
View in Google Scholar
AJŚ: A. Zaręba, Atlas językowy Śląska, t. I–VIII, Warszawa 1969–1980.
View in Google Scholar
Bartnicka B., 1970, Adiektywizacja imiesłowów w języku polskim, Warszawa.
View in Google Scholar
Bąk P., 1968, Gwara okolic Kramska w powiecie konińskim (zarys fonetyki i słowotwórstwa), Wrocław.
View in Google Scholar
Cyran W., 1977, Tendencje słowotwórcze w gwarach polskich, Łódź.
View in Google Scholar
Damborský J., 1967, Participium l-ové ve slovanštině, Warszawa.
View in Google Scholar
Dejna K., 1994, Atlas polskich innowacji dialektalnych, wyd. II, Warszawa – Łódź.
View in Google Scholar
Dobrzyński W., 1967, Gwary powiatu niemodlińskiego, cz. 2: Morfologia, teksty gwarowe, Wrocław.
View in Google Scholar
GHJP: Z. Klemensiewicz, T. Lehr-Spławiński, S. Urbańczyk, Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa 1965.
View in Google Scholar
Górnowicz H., 1968, Słowotwórstwo przymiotników, zaimków i liczebników w gwarach malborskich, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” XIV, s. 209–234.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 1984, Zarys słowotwórstwa polskiego. Słowotwórstwo opisowe, wyd. VI, Warszawa.
View in Google Scholar
GWJP: R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, wyd. II, Warszawa 1998.
View in Google Scholar
Jadacka H., 1986, Synonimia słowotwórcza – perspektywy badawcze, „Poradnik Językowy” nr 6, s. 404–412.
View in Google Scholar
Jaros I., 2016, Przymiotnikowe synonimy słowotwórcze w gwarach polskich (zarys problemu), [w:] J. Klimek-Grądzka, M. Nowak (red.), Dawne z nowym łącząc… In memoriam Mariani Kucała, Lublin, s. 23–37.
View in Google Scholar
KąśSGO: J. Kąś, Słownik gwary orawskiej, t. I–II, wyd. II, Kraków 2011.
View in Google Scholar
Kleszczowa K., 2003, Staropolskie derywaty przymiotnikowe i ich perspektywiczna ewolucja, Katowice.
View in Google Scholar
Krupska-Perek A., 1988, Ludowe cechy słowotwórstwa przymiotników w gwarach centralnej Polski, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” XXXIV, s. 97–103.
View in Google Scholar
KSGP: Kartoteka Słownika gwar polskich, [on-line:] http://rcin.org.pl/dlibra/publication?id=37156&from=&dirids=1&tab=1&lp=9&QI= (dostęp: 26 V 2017).
View in Google Scholar
Maciejewski J., 1969, Słownik chełmińsko-dobrzyński (Siemoń, Dulsk), Toruń.
View in Google Scholar
MAGP: Mały atlas gwar polskich, t. I–II, red. K. Nitsch, t. III–XIII, red. M. Karaś, Warszawa 1957–1970.
View in Google Scholar
Malec T., 1976, Budowa słowotwórcza rzeczowników i przymiotników w gwarze wsi Rachanie pod Tomaszowem Lubelskim, Wrocław.
View in Google Scholar
Maryniakowa I., 2011, Słownik dawnej mowy mieszkańców Ciechanowca i okolicznych wsi na Podlasiu, Łomża.
View in Google Scholar
Maz: Atlas gwar mazowieckich, t. I, oprac. H. Horodyska-Gadkowska, A. Kowalska, A. Strzyżewska-Zaremba, Wrocław 1971, t. II–X, oprac. A. Kowalska, A. Strzyżewska-Zaremba, Wrocław 1974–1992.
View in Google Scholar
Osowski B., 2012, Przymiotniki współtematowe w języku mieszkańców Golina (Wielkopolska wschodnia) oraz Bukówca Górnego (Wielkopolska południowa), [w:] J. Sierociuk (red.), Słowotwórstwo słowiańskie. System i tekst, „Prace Komisji Słowotwórczej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów”, ser. 13, Poznań, s. 327–333.
View in Google Scholar
Pelcowa H., 2001, Interferencje leksykalne w gwarach Lubelszczyzny, Lublin
View in Google Scholar
SEBor: W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005.
View in Google Scholar
SGK: B. Sychta, Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, t. I–VII, Wrocław 1967–1976.
View in Google Scholar
SGOWM: Słownik gwar Ostródzkiego, Warmii i Mazur, t. I–II, red. Z. Stamirowska, oprac. A. Basara, Wrocław 1987, 1991, t. III, red. Z. Stamirowska, H. Perzowa, oprac. A. Basara, Warszawa – Kraków 1993, t. IV–V, red. H. Perzowa, D. Kołodziejczykowa, oprac. U. Dobrzyniec-Konarska, Warszawa – Kraków 2002, t. VI, red. D. Kołodziejczykowa, K. Sobolewska, Warszawa – Kraków 2014.
View in Google Scholar
SGP: Słownik gwar polskich, red. M. Karaś (Źródła, t. 1), J. Reichan (t. 2–9, z. 2), S. Urbańczyk (t. 2–5), J. Okoniowa (t. 6–9, z. 2), B. Grabka (t. 7–9, z. 2), R. Kucharzyk (t. 9, z. 2), t. 1–3:
View in Google Scholar
Wrocław – Warszawa – Kraków 1977–1991, t. 4–9, z. 2: Kraków 1992–2015.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1958–1969 (CD-ROM).
View in Google Scholar
SKarł: J. Karłowicz, Słownik gwar polskich, t. I–VI (t. IV–VI do druku przygot. J. Łoś), Kraków 1900–1911.
View in Google Scholar
SKoc: B. Sychta, Słownictwo kociewskie na tle kultury ludowej, t. I–III, Wrocław 1980–1985.
View in Google Scholar
SL-RKJ: K. Dejna, Słownictwo ludowe z terenu województw kieleckiego i łódzkiego. (A–B), „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” XX, 1974, s. 189–277; (C–D), XXI, 1975, s. 135–290; Słownictwo ludowe z terenu byłych województw kieleckiego i łódzkiego. (E–J), „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” XXII, 1976, s. 135–268; (K), XXIII, 1977, s. 147–290; (L–M), XXIV, 1978, s. 149–274; (N–Ó), XXV, 1979, s. 123–276; (Pa–Por), XXVI, 1980, s. 117–257; (Pos–R), XXVII, 1981, s. 129–281; (Sa–Sy), XXVIII, 1982, s. 119–261; (Sz–U), XXIX, 1983, s. 83–233; (W), XXX, 1984, s. 91–213; (Z–Ż), XXXI, 1985, s. 143–265.
View in Google Scholar
Steffen W., 1984, Słownik warmiński, Wrocław.
View in Google Scholar
SW: J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1900–1927.
View in Google Scholar
SzymDom: M. Szymczak, Słownik gwary Domaniewka w powiecie łęczyckim, cz. I–VIII, Wrocław 1962–1973.
View in Google Scholar
Świtała-Cheda M., 2006, Adiektywizacja imiesłowów przymiotnikowych w gwarze Proboszczewic koło Płocka, [w:] F. Czyżewski, S. Gala (red.), Ze studiów nad gramatyką i leksyką języka polskiego i ukraińskiego, „Rozprawy Slawistyczne UMCS”, 20, Lublin, s. 79–86.
View in Google Scholar
Tokarski J., 1951, Czasowniki polskie. Formy, typy, wyjątki, słownik, Warszawa.
View in Google Scholar
USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, Warszawa 2003.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2018 Irena Jaros
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
