Przymus pracy w okupacyjnym Kraju Warty i kategoria „wydajnych Polaków”
Uwagi na marginesie Kodeksu Etyki Lekarskiej
DOI:
https://doi.org/10.12797/AHiFM.89.2025.89.01Keywords:
nazi occupation, Country of the Warta River, Union of the Useful Poles, Code of ethics’ rules for physiciansAbstract
COERCIVE WORK DURING GERMAN OCCUPATION IN THE COUNTRY OF THE WARTA RIVER (1939-1945) AND SO CALLED ”USEFUL POLES”: ON THE SIDE NOTE OF THE MEDICAL ETHICS CODE
During the II World’s War, nazi Germans incorporated considerable amount of Polish territory. Almost the whole area of Great Poland bacame the Country of the Warta River Province. Many people were expelled, the others were joined at German Nations Register (volksliste). The small amount of society (about 40 000) were ascribed to the so-called Union of useful Poles. After war their attitude was peremptorily analysed and scrutinized. There is still an important question if this behavior was right? Did the conscientious work during occupation all of them, and specially doctor’s emphatic work, were in accordance with code of ethics for physicians and common morality? What’s the lesson for modern time?
References
[1] Początek M., Pamiętnik pacjenta izolatorium gruźliczego podczas okupacji niemieckiej. 48 dni spośród trzech miesięcy. Archiwum Historii i Filozofii Medycyny, 2019, 82, 35–48.
[2] Krysiak L., Siła regionów. 100 lat samorządności lekarskiej w Polsce. Gazeta Lekarska, 2021 kwi 26, [online] https://gazetalekarska.pl/sila-regionow-100-lat-samorzadnosci-lekarskiej-w-polsce/ – 28.10.2023.
[3] Stryjkowski K., Położenie Polaków „wydajnie pracujących” (Leistungspolen) w Wielkopolsce w latach 1945-1946. Poznański Rocznik Archiwalno-Historyczny, 2001/2002, VIII/IX, 165–179.
[4] Jezierski Z., Służba zdrowia Okręgu Poznańskiego Armii Krajowej. Archiwum Historii i Filozofii Medycyny, 2010, 73, 65–73.
[5] Stryjkowski K., Położenie osób wpisanych w Wielkopolsce na niemiecką listę narodowościową w latach 1945-1950, Instytut Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań (Polska) 2004.
[6] Marczewski J., Hitlerowska koncepcja polityki kolonizacyjno-wysiedleńczej i jej realizacja w „Okręgu Warty”, Instytut Zachodni, Poznań (Polska) 1979.
[7] Co ciekawe, w tej obszernej, ukierunkowanej przecież tematycznie monografii nie zawarto żadnych odniesień do kwestii „leistungspolen”, zob. Marczewski J., Hitlerowska koncepcja polityki kolonizacyjno-wysiedleńczej i jej realizacja w „Okręgu Warty”, Instytut Zachodni, Poznań (Polska) 1979.
[8] Turowski J., Socjologia. Wielkie struktury społeczne, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin (Polska) 2000.
[9] Jastrzębski W., Ludność niemiecka i rzekomo niemiecka na ziemiach polskich, włączonych do Rzeszy Niemieckiej (1939-1945), [w:] Ludność niemiecka na ziemiach polskich w latach 1939-1945 i jej powojenne losy. Materiały z konferencji, red. Jastrzębski W., Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Bydgoszcz (Polska) 1995, 13.
[10] Rusiński W., Położenie robotników polskich w czasie wojny 1939-1945 na terenie Rzeszy i „obszarów wcielonych”. Cz. 1, Instytut Zachodni, Poznań (Polska) 1949.
[11] Zimniak H., Ludność niemiecka w Kraju Warty (ReischsgauWartherland) 1939-1945, [w:] Przymus germanizacyjny na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy Niemieckiej w latach 1939-1945. Materiały z konferencji, red. Jastrzębski W., Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz (Polska) 1993, 83–103.
[12] Łuczak C., „Kraj Warty” 1939-1945. Studium historyczno-gospodarcze okupacji hitlerowskiej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań (Polska) 1972.
[13] Madajczyk P., Niemcy polscy 1944-1989, Oficyna Naukowa, Warszawa (Polska) 2001.
[14] APPOP, Starostwo Powiatowe w Chodzieży, Referat Społeczno- polityczny, Sprawy rehabilitacji osób wpisanych na niemiecką listę narodowościową. Pisma/wnioski zainteresowanych do władz, Sprawy mniejszości narodowej.
Repatriacja do Niemiec. Wykazy Niemców, Rok 1945, 97/B/ 50/1-3, 97/5: Rejestr Deklaracji wierności osób wpisanych do trzeciej-czwartej grupy niemieckiej listy narodowej lub do grupy tzw. Leistungs-Pole zamieszkałych na terenie powiatu chodzieskiego, 97/6, 105/3.
[15] Bielak F., Niemiecka grupa narodowa w Polsce, Akademia Nauk Społecznych, Warszawa (Polska) 1990.
[16] Archiwum Państwowe w Pile, Rok 1945-1947, 98/85, Starostwo Powiatowe Czarnkowskie. Referat Społeczno-Polityczny. Sprawy wyznaniowe i narodowościowe.
[17] APOP, 97/5.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Archives of the History and Philosophy of Medicine
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
