Budowniczy krakowski Dominik Pucek i inwentarz rzeczy po nim pozostałych

Autor

  • Celina Bąk-Koczarska

DOI:

https://doi.org/10.32030/

Abstrakt

CRACOW MASTER-BUILDER DOMINIK PUCEK AND AN INVENTORY OF HIS BELONGINGS

In Cracow’s municipal records there are many inventories of items left by deceased citizens of Cracow. In 18th-century inventories there is a list of movable and immovable property left by Dominik Pucek. Pucek had already attracted attention of Stanislaw Tomkowicz who studied a map of Cracow executed by Pucek. Tomkowicz was specially interested in a large library catalogue in the inventory, including a rich collection of books on architecture, collected by the owner from his professional angle. Such extensive book collections cannot be found in burghers’ property inventories very often. Pucek did not spare expenses on books, as well as on various paintings described in the inventory as ‘painting stock’. The number of paintings is also very large, when compared with other burghers’ properties. Therefore the owner himself seemed interesting; the inventory says a lot about the owner, his material status and the furnishing of his home.
Dominik Pucek (1723-1789), Cracow burgher, master-builder and land-surveyor, was, in modern terms, ‘professional engineer’. Master-builder himself, he was also builder’s son. His father’s name was Wojciech. Pucek run a workshop, performed various construction works in and outside Cracow, trained apprentices and journeymen who wanted to become master- builders. As a member of the Builders and Stone-Masons Guild in Cracow, he was elected president of the Guild. He performed construction works at Wawel, and in 1766 was appointed a supervisor of ‘the royal castle manufacture’, i.e., in fact, the manager of construction works. He supervised Wawel buildings till the end of his life; in the Wawel Cathedral there are still architectural details of his design.
Pucek did also land-surveying work, sometimes with quite good results — he made several important situation maps of Cracow and Kleparz. The first was a map of Kleparz of 1744, and the last was the map of the Cracow Main Market Square of 1787, with detailed architectural drawings of buildings on and around the Square. The work was done with ‘engineering proficiency’ and is a valuable material for researchers.
Pucek’s property listed in the inventory was all he accumulated during his life. The property included the house where he lived at Mikołajska Street (today number 3), the Rich Stall at the Main Market Square and the furnishings of his home. There was quite a few pieces of furniture in his home. Some of them were veneered, with rounded legs, or covered with leather. However, there was only one carpet damaged by moths, though other craftsmen sometimes owned several carpets. Pucek had large amount of jewellery and silver, though silver table sets are not mentioned in the inventory; neither it mentions faiences, though they were used from the mid-18th century. However, on the whole the home was quite well furnished, including many tin and copper vessels.
The majority of the inventory are lists of books and paintings. The library was quite impressive, as it included 190 items and some of items comprised several volumes. In the case of ‘various booklets’ there were as much as twenty or so for each item. Though the majority of books were on religious subjects, there are many books on history, travel, medicine etc. Books on architecture form a separate collection. These were mostly works by foreign, mainly German, authors. Among them there is an interesting work Polish Architect by Stanisław Solecki, architect and an outstanding scientist and engineer. The collection of paintings is also very rich, including 126 items; each item has several pieces. Traditionally, the religious themes prevail, but there are also portraits and landscapes. The paintings are in various techniques and on various materials, sometimes with richly decorated framings.
The inventor of Pucek’s property clearly shows that he preferred to collect books and paintings than other items. His property, including furnishing of his house, did not keep up with that of rich merchants or wealthy members of the city council.

Bibliografia

1. Bętkowska Barbara i Bieniarzówna Janina, Inwentarze ruchomości ubogiego mieszczanina krakowskiego w pierwszej połowie XVII wieku, w: Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, Warszawa R.V: 1957 s. 76-99.

2. Libri Oblatorum Officii Consularis et Magistratus Cra- coviensis, 18 lipca 1789-30 grudnia 1791, Archiwum Pańs- twowe w Krakowie (dalej APKr.) sygn. 929, s. 50-93.

3. Tomkowicz Stanisław, Plan Rynku krakowskiego z roku 1787, Rocz. Krakowski t. IX, Kraków 1907, s. 79.

4. Rewski Tadeusz, Majstersztyki krakowskiego Cechu Murarzy i Kamieniarzy XV-XIX wieku, Wrocław 1954, s. 31-32. Termin architekt był przez wieki synonimem cieśli, a dopiero od pierwszej połowy w. XVII przyjął w Polsce swe obecne znaczenie.

5. Ibidem, s. 19-32.

6. Ibidem, s. 19.

7. Akta Cechu Murarzy i Kamieniarzy krakowskich, APKr. 3075, s. 177.

8. Chmiel Adam, Domy krakowskie. Ulica Floriańska, Bibl. Krakowska, t. 54, Kraków 1917, s. 58, 166-167, 193.

9. Regestrum pro inscribendi discipuli artificii muratorum et stametiorum studio et diligentiae. Anno D. 1596, APKr. AD 496, s. 339 (r. 1715), s. 552 (r. 1718), s. 574 (r. 1722).

10. Regestrum seu liber actorum contubernii muratorum fabrorum st stamiciorum clarisi urbis Cracoviensis, APKr. AD 480, s. 321.

11. Stoksik Janina, Pucek Dominik, Polski Słownik Biograficzny (dalej PSB), Wrocław-Warszawa-Kraków- Gdańsk-Lódź, 1986, t. XXIX; Łoza Stanisław, Architekci i budowniczowie w Polsce, Warszawa 1954, s. 249.

12. Regestrum seu liber..., APKr. AD 480 s. 324.

13. Rewski Tadeusz, op. cit., s. 85. Zbiór sztuk mistrzowskich Cechu Murarzy i Kamieniarzy, wśród nich Dominika Pucka w APKr. AD 501.

14. Regestr chłopców tak zapisanych jak i nie zapisanych u sławetnych P. P. Magistrów znajdujących się, a uczciwych P.Towarzyszów..., APKr. 3075, s. 77.

15. Plan miasta Kleparza opracowany przez Dominika Pucka z 1744 r. Kopia wykonana przez nie znanego autora z 2. poł. w. XIX, rys. tuszem, Muzeum Historyczne m. Krakowa (dalej MHmKr.) nr inw. 370/VIII; Stoksik Janina, Pucek Dominik, PSB.

16. Protocollum [...] taxarum muratorum cracoviensium in Anno 1747 inscriptum, APKr. AD 481, s. 11-12.

17. Akta do kamienic w Rynku Głównym, APKr. 1409, s. 193. Dokument ten przesuwa datę wyboru D. Pucka na starszego Cechu, którą to datę J. Stoksik w PSB ustaliła nr r. 1753.

18. Protokół spraw, dekretów i inszych interesów Cechu Murarskiego i Stameckiego miasta stołecznego Krakowa..., od r. 1765, APKr. AD 482, s. 279.

19. Ptaśnik Jan, Miasta i mieszczaństwo w dawnej Polsce, Warszawa 1949, s. 120-121; Akta Cechu Murarzy i Kamieniarzy krakowskich, APKr. 3075 s. 153-161. Opis zatargów i waśni między członkami Cechu Murarzy, a także tzw. partaczami, w które i Pucek, jako starszy Cechu był wciągnięty. Sprawa oparła się o Magistrat krakowski, a jego delegaci „uspokojenie między stronami wyrobili”. Ale też ukarali grzywnami dwie osoby, w tym i D. Pucka.

20. Protocollum [...] taxarum..., APKr. AD 481, s. 11-12, 71-74, 139-144, 181-182, 193, 204-205, 210-212.

21. Akta Cechu Murarzy..., APKr. 3075 s. 129 i następne.

22. Protocollum [...] taxarum..., APKr. AD 481, s. 167-177.

23. Lipiński Tymoteusz, Rozmaitości — wyciągi z rękopisu 1749 r., Bibl. Warszawska, t. 1: 1849, s. 399-402; Stoksik Janina, PSB.

24. Regestr podatku ze stycznia 1748 r., APKr. 2804, s. 5 6; z kwietnia tr., 2803, s. 62. Numeracja domów w ówczesnych regestrach podatkowych ciągle się zmieniała.

25. Regestr podatku z kwietnia 1748 r., APKr., 2806 s.100.

26. Regestr podatku z r. 1752, APKr. 2809 s. 68, 72; z grudnia 1752 r. 2810, s. 63, 67.

27. Regestr podatku ze stycznia 1753 r., APKr. 2811 s. 58-59, 62; drugi Regestr podatku ze stycznia 1753 r., 2812 s. 78, 82.

28. Regestr podatku z r. 1773, APKr. 2835 s. 61.

29. Regestr podatku (podymnego) z r. 1789, APKr. 2836 s. 40.

30. Regestr podatku z lipca 1752 r., APKr. 2808 s. 55.

31. Ptaśnik Jan, Miasta..., s. 202-204. Autor bardzo obszernie omówił obowiązki rotmistrzów kwartałów miejskich.

32. Teka Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej, t. V. Wawel t. II. Materiały archiwalne do budowy zamku, zebrał i wydał Adam Chniel, Kraków 1913, s. 490-497.

33. Ibidem.

34. Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV Miasto Kraków, Warszawa 1965, s. 100, 103, 196; Stoksik Janina, PSB; Katalog rysunków architektonicznych ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie. Cracoviana cz. I, oprac. Wanda Mossakowska. Biblioteka Muzeualnictwa i Ochrony Zabytków, Warszawa, Seria A t. XII: 1978 poz. 391-393 (plany płn.-zachodniej części katedry), rysunki tuszem, sygnowane i datowane przez Dominika Pucka.

35. Teka Grona Konserwatorów..., t. V. Wawel, T. II, s. 723-724.

36. Ibidem, s. 725-726; Tomkowicz Stanisław, Zabudowania Wawelu i ich dzieje, Teka Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej, t. IV, Wawel t. I, Kraków 1907, cz. 1, s. 175-180, 375-377.

37. Stoksik Janina, PSB.

38. Bernasikowa Maria, Dwór Wodzickich w Krakowie, Rocz. Krakowski t. XXXVII, Wrocław-Kraków 1965 s. 137.

39. APKr. sygn. I-3; Kopia dziewiętnastowieczna tegoż planu, tusz, akwarela MHmKr. nr inw. 11/VIIIe; Niwiński Mieczysław, Stanowy podział własności nieruchomej w Krakowie XVI i XVII stulecia, w: Studia Historyczne ku czci Stanisława Kutrzeby, Kraków 1938 II, s. 550; Katalog map wielkoskalowych Krakowa XVI-XIX w., Warszawa-Kraków 1981.

40. Tomkowicz Stanisław, Plan Rynku..., s. 179; Kartografia, APKr. Przeróbka tego planu D. Pucka z adnotacją: „Kopiował d. 25.11.1848 J. Strauss”, rękopis kolorowany, MHmKr. nr inw. 10/VIIIa.

41. Borowiejska-Birkenmajerowa M., Demel Juliusz, Działalność urbanistyczna i architektoniczna Senatu Wolnego Miasta Krakowa w latach 1815-1846, w: Studia i Materiały do Historii Architektury i Urbanistyki t. IV, Warszawa 1963 s. 29; Zbiór kartograficzny, APKr. Za mura- mi, pl. 8. Plan nowych dróg wykonany przez Dominika Pucka w kopii Sebastiana Niemczykiewicza, 1795 r.

42. Bieniarzówna Janina, Małecki Jan M., Dzieje Krakowa. Kraków w wiekach XVI-XVIII, Kraków 1984, t. II s. 585.

43. [F. Lichocki Filip Nereus z] Diariusz przyjazdu Najjaśniejszego Stanisława Augusta króla polskiego, szczęśliwie nam teraz panującego do miasta stołecznego Krakowa, Kraków 1787, s. 93.

44. Stoksik Janina, PSB; Rewski Tadeusz, op. cit., s. 20.

45. Tomkowicz Stanisław, Plan Rynku..., s. 179- -181; Delineacja Rynku wykonana przez Dominika Pucka, APKr. — plany regulacji śródmieścia, pl. 1 z r. 1787.

46. Tomkowicz Stanisław, Plan Rynku..., s. 179.

47. Ibidem, s. 179.

48. Protokół spraw, dekretów..., APKr. AD 482, s. 278-279.

49. Sygański Jan ks., Metryki kościoła Mariackiego i katedry na Wawelu w Krakowie, Lwów 1911, s. 65; Stoksik Janina, PSB.

50. Pachoński Jan, Zmierzch sławetnych. Z życia mieszczan w Krakowie w XVII i XVIII wieku, Kraków 1956, s. 429-430.

51. Ibidem, s. 430-431.

52. Ibidem, s. 415-422, 425-426.

53. Ibidem, s. 415.

54. Ibidem, s. 414.

55. Ibidem, s. 412-413.

56. Tomkowicz Stanisław, Plan Rynku..., s. 179.

57. Bieniarzówna Janina, Małecki Jan M., Dzieje Krakowa, t. II, s. 523-526.

58. Pachoński Jan, Zmierzch..., s. 457, 441-454 (autor obszernie omówił ubiory męskie mieszczan).

59. Ibidem, s. 450.

60. Ibidem, s. 418-419.

61. Ibidem, s. 432.

62. Libri oblatorum..., APKr. 929, s. 27-32.

63. Libri Oblatorum..., APKr. 935, s. 1452-1468.

Pobrania

Wersja elektroniczna opublikowana

13.01.2026

Numer

Dział

Artykuły

Jak cytować

Budowniczy krakowski Dominik Pucek i inwentarz rzeczy po nim pozostałych. (2026). Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, 18, 71-90. https://doi.org/10.32030/