Ekspozycyjne dzieje kolekcji Krakowskiego Bractwa Kurkowego
DOI:
https://doi.org/10.32030/Abstrakt
EXHIBITION: THE HISTORY OF THE MARKSMENS CONFRATERNITES COLLECTION
The collection of the Marksmen’s Confraternity, since 1952 kept by the Historical Museum of the City of Cracow, is a unique European collection of artefacts which vary with regard to their manufacturing technology, origins and artistic value, documenting seven centuries of the organisation’s activity in Cracow.
By 1794 mementoes collected by Marksmen’s Confraternity, with the most precious object — a silver rooster — used to be kept at Celestat, the original seat of the organisation, outside the city walls. After Poland lost her independence, the Confraternity was revived as the Cracow Shooting Society under the Free City of Cracow. In 1837 the Confraternity bought a garden in the Wesoła suburb which was soon called the Shooting Garden. In that year a new headquarters of the society was built there, called the Shooting House or Celestat. From that time on portraits of Marksmen Kings, their insignia and gifts from guests who visited Celestat, including Emperor Franz Joseph I, as well as gifts donated by marksmen — paintings, shooting targets and tondos, medals and other artefacts, were collected and displayed until 1939.
From the mid-19th century exhibits were lent for various exhibitions (see: Appendix containing a full list of exhibitions at which these exhibits were displayed).
After World War II the Cracow Shooting Society was abolished and its property seized by the government. The exhibits were transferred to the Historical Museum of the City of Cracow, which has established the Collection of the Cracow Marksmen’s Confraternity, thus saving it from becoming dispersed. For more than a quarter of a century both the Shooting Society and the Museum have spared no effort to obtain approval for the establishment of a Museum branch devoted to the history of the Cracow Marksmen’s Confraternity at Celestat.
The Branch was opened on 21 June 1997, on the 160th anniversary of the purchasing of the Shooting Garden by the Society. In the meantime the exhibits were displayed at several dozen exhibitions in Poland and abroad (see: Annex).
A special event in the history of the Museum and the Confraternity was the meeting of the European Chapter of the Knights’ Order of St. Sebastian during the 12th European Meeting of Shooting Societies and European Shooting Contest which were held in Cracow on 29 August 1998. At that meeting the Cracow Marksmen’s Confraternity received the highest award of the European Society of Historic Shooting Societies, i.e. the Gold Cross of Merit of St. Sebastian, in recognition of the organisation’s contribution to the shooting organisations’ movement. It was accompanied by the temporary exhibition ’’Shooting Societies in Europe”, also organised in co-operation with the European Society.
Bibliografia
1. Według wstępnych ustaleń autorki (z autopsji i na podstawie literatury) pamiątki bractw kurkowych przechowywane są w ponad 40 muzeach europejskich. Nawet jednak w Szwajcarskim Muzeum Strzeleckim (Schweizerisches Schutzenmuseum) w Bernie brak kolekcji porównywalnej z krakowską. Spośród około dwustu bractw kurkowych działających na ziemiach polskich (por.: G. Lichończak, Prawda i legenda o srebrnym kurze Krakowskiego Towarzystwa Strzeleckiego, „Krzysztofory”, Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, nr 14, Kraków 1987, s. 117) ocalały jedynie pojedyncze eksponaty lub co najwyżej niewielkie zespoły pamiątek.
2. G. Lichończak-Nurek, Tradycje, zwyczaje i pamiątki krakowskiego Bractwa Kurkowego, Kalisz 1993, s. 1; por. J. Wy- rozumski, Dzieje Krakowa, t. 1, Kraków do schyłku wieków średnich, Kraków 1992, s. 183—186.
3. Por. G. Lichończak-Nurek, ,,Ptasie Królestwo” czyli Bractwo Kurkowe w Krakowie [w:] Klejnoty i sekrety Krakowa, teksty z antropologii miasta pod redakcją R. Goduli, Kraków 1994, s. 191—213.
4. Statut Towarzystwa Strzeleckiego Krakowskiego (Przedruk wydania z r. 1833), Kraków 1863, s. 6; por. M. Dubiecki, Towarzystwo Strzeleckie Krakowskie. Monografia historyczna, Kraków 1902, s. 50; K. Bąkowski, Dzieje Krakowa, Kraków 1911, s. 278.
5. Kraków za Stanisława Augusta w relacjach F. Lichockiego, A. Naruszewicza, J.F. Zöllnera, wstęp i opracowanie I. Kleszczowa, Kraków 1979, s. 73—75.
6. Archiwum Państwowe w Krakowie (dalej: APK), rkps nr 3175: „Acta Scholae laculatoriae sub directorali regimine nobilis ac spectabilis d[omi]ni Michaelis Awedik consulis et luneris cracoviensis A[n]no D[omi]ni 1747”. Szczegółowy opis tego wydarzenia [w:] G. Lichończak-Nurek, Introdukcja króla kurkowego, czyli dzieje jednego obrazu, „Rocznik Krakowski”, t. LIX, Kraków 1993, s. 49—61.
7. K. Bąkowski, Kronika Krakowska 1796—1848, cz. III, od r. 1832 do 1848. Kraków 1909, „Biblioteka Krakowska” nr 42, s. 71—72 (za „Gazetą Krakowską” nr 150 z 6 VII 1835).
8. Tamże; część tej zastawy cynowej zachowała się w kolekcji Bractwa Kurkowego w Muzeum Historycznym m. Krakowa (dalej: MHK), por.: nr inw. MHK 183/Br. K. /1—6 i MHK 184/Br. K. /1—5.
9. Były to: „Numizmat podwójny złoty, wotum z orłem i rubinkiem, wotum z emalią i zielonym szmelcem, wotum z Opatrznością Boską z r. 1765, wotum z Trzema Królami, wotum mniejsze z Opatrznością, wotum d[et]to z r. 1766, wotum z Najświętszą] Panną M[aryją] Niepok[alanego] Pocz[ęcia], wotum z św. Anną, wotum z Opatrznością z r. 1783, wotum ze Zwiastowaniem, wotum z Kupidynem, wotum [z] Trójcą Świętą, wotum z N[ajświętszą] P[anną] M[aryją] Częstochowską, wotum z P[anem] Jezusem, wotum z św. Onufrym, wotum z kurkiem, wotum z rubinkami i Opatrznością, wotum z niebieskimi znakami, komparymenty srebrne do wotów. Dalej działo srebrne z wotami wagi 9 grzywien 4 łuty, 12 próby” (Księgapamiątkowa Towarzystwa Strzelców Krakowskich ufundowana przez króla kurkowego Edmunda Klemensiewicza w roku Pańskim 1913, rkps nie pag. (dalej cyt.: Księga Klemensiewicza), wł. Towarzystwa Strzeleckiego (Bractwo Kurkowe) w Krakowie, obecnie w: MHK, ekspozycja na Celestacie; maszynopis tego tekstu [w:] Biblioteka Jagiellońska (dalej: BJ), rkps sygn. 7314 IV.
10. K. Bąkowski, Kronika krakowska, s. 99—100; „Gazeta Krakowska”, nr 236, 16 X 1837; P. Krakowski, Architektura neogotycka w Krakowie, „Folia Historiae Artium”, t. XX (1984), s. 137—138.
11. APK, sygn. TSK 33, Księga II obrad Towarzystwa Strzeleckiego Krakowskiego z lat 1839—1846, s. 28 8 pkt 5 protokołu nr 97 z 25 kwietnia 1840; TSK 34, Protokoły posiedzeń Towarzystwa Strzeleckiego Krakowskiego z lat 1831—1850, s. 381.
12. „Na posiedzeniu ogólnem dnia 17 Października 1840 r. postanowiono, aby dla wiecznej pamiątki portrety królów kurkowych malowane były kosztem Towarzystwa z funduszów ogólnych w kasie będących, przeznaczając na ten cel zł reńs[kich] 25 rocznie, wyjąwszy gdyby sam król własnym kosztem portret swój sprawił, albo który z członków wydatek ten ponieść zechciał, jak to miało miejsce z portretami pierwszych pięciu
królów [ufundowanymi przez prezesa F. Hahna—G. L.-N.; por G. Lichończak, Nieznane obrazy Floriana Cynka (1838—1912) w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, „Krzysz- tofory”, nr 16, Kraków 1989, s. 9]. Portrety te mają być umieszczone na Strzelnicy” (Statut TSK, s. 42, pkt V).
13. APK, sygn. TSK 7, Protokoły strzałów królewskich i strzałów o medal w czasie obiadów królewskich odbywających się 1. 183 7—1844, s. 3 2. Józef Louis (1803—1872), kupiec, ur. w Sandomierzu, od 1813 r. w Krakowie, gdzie w latach 1821—1846 był urzędnikiem, a później dyrektorem loterii liczbowej Wolnego Miasta Krakowa. W 1828 r. otworzył sklep z suknami zagranicznymi (Rynek Główny 13). Członek TSK w 1. 1836—1860, król kurkowy w 1836 r. J. Louis przyczynił się z Franciszkiem Hahnem do zakupu Ogrodu Steinkellerowskiego dla Towarzystwa, gdzie na jego zlecenie zaprzyjaźniony z nim budowniczy Tomasz Majewski wzniósł neogotycki budynek Strzelnicy. Pod koniec życia J. Louis przeniósł się do Wieliczki, gdzie zmarł i został pochowany (por. C. Bąk, Louis Józef Jan Mikołaj, [w:] Polski Słownik Biograficzny (dalej: PSB), t. XVII/1, z. 72, Wrocław—Warszawa—Kraków—Gdańsk 1972, s. 571—572; APK, sygn. TSK 23, Księga kasowa (opłaty składek członkowskich z lat 1841—1867, s. 132).
14. G. Lichończak, Nieznane obrazy, s. 9. Wraz z płótnami powstałymi po II wojnie i przechowywanymi przez Bractwo jest ich już ponad 120 (por. G. Lichończak-Nurek, Tradycje, zwyczaje i pamiątki, s. 2).
15. Księga Klemensiewicza; por. także: W. Eliasz-Radzikow- ski, Kraków dawny i dzisiejszy, [Kraków ok. 1900], s. 544.
16. Obraz ten jest nie sygnowany, ale w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie przechowywany jest jego szkic, opatrzony sygnaturą tego artysty (nr inw. MNK UL r. a. — 70025).
17. Ma to istotne znaczenie dla samego obrazu, gdyż artysta uwiecznił na płótnie dokładny wygląd pomieszczenia nie z 1851, lecz z 1855 roku. Dowodzi tego np. fakt, iż na fryzie z portretów królów kurkowych przedstawiono ich wizerunki aż po rok 1855, a nie do 1851; ponadto wśród widocznych na obrazie przedmiotów rozpoznać można np. srebrną laskę marszałkowską, dar króla kurkowego z r. 1854 Karola Modesa (1800—1862), który w 1855 r. kończył swe panowanie. Autor obrazu przedstawił go na płótnie na centralnym miejscu, tuż za witającym dostojnego gościa prezesem, podczas gdy króla kurkowego z 1851 r., inżyniera Józefa Schredera (1819—1897), odnaleźć można z prawej, na uboczu, przy stoliku z przygotowaną do podpisu księgą pamiątkową. Być może na wyeksponowanie K. Modesa miał wpływ nie tylko fakt, iż w momencie powstawania obrazu był panującym jeszcze królem kurkowym, ale też jego pamiętna rozmowa z Cesarzem (por. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego, wydał S. Estreicher, t. I, Kraków 1909, „Biblioteka Krakowska” nr 40, s. 233).
18. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego, op. cit.
19. Tamże; tarcza przechowywana w Kolekcji Krakowskiego Bractwa Kurkowego (nr inw. MHK 95/Br. K.).
20. Tamże, s. 232; APK, sygn. TSK 35, Protokoły obrad Komitetu i Rady Ogólnej TSK z r. 1853/4 tudzież podania w tymże roku do TSK uczynione, s. 73; Księga Klemensiewicza. Księga wpisów nie zachowała się. Por.: G. Lichończak-Nurek, Cesarskie
wizyty na Celestacie, „Gazeta Antykwaryczna” grudzień 1998—styczeń 1999, Nr 12/1 (33/34), s. 11—14.
21. Według „Czasu” było to o godz. czwartej (por. „Czas”, 5IX1880, s. 1). Tę samą godzinę podaje A. Nowolecki, Pamiątka podróży cesarza Franciszka Józefa I po Galicji i dwudziesto- dniowego pobytu jego w tym kraju, Kraków 1881, s. 94.
22. Księga Klemensiewicza; „Czas”, op. cit.; A. Nowolecki, op. cit.
23. „Czas”, op. cit.
24. A. Nowolecki, op. cit., s. 95. Jest to właściwie zestaw przyborów do parzenia herbaty, złożony z dużego czajnika, czajniczka, cukiernicy, dzbanuszka na śmietankę, szczypiec do cukru, maszynki spirytusowej ze stojakiem oraz tacy, na której wygrawerowano: „Krakau 3. September 1880”. Wykonane zostały ze srebra, częściowo złoconego i kości słoniowej przez znaną wiedeńską firmę J. C. Klinkosch (por. Krakau zur Zeit der galizischen Autonomie (1866—1914). Ausstellungskatalog, Graz 1989, s. 108—109, nr 296). Obecnie wchodzi w skład Kolekcji Krakowskiego Bractwa Kurkowego (nr inw. MHK 188/Br. K.). Podobny upominek otrzymało lwowskie Towarzystwo Strzelec- kie. Stanowił go „kosztowny serwis srebrny, pysznej i misternej roboty, z sześciu sztuk złożony, a mianowicie ze srebrnej tacy i 5 srebrnych kubków. Na tacy wyrytowany jest napis: Lemberg 14. September 1880. Robotę rytowniczą wykonała znana firma lwowska p. Zaussnera przy ulicy Sykstuskiej” (A. Nowolecki, op. cit., s. 219—220).
25. APK, sygn.TSK 76, AktaTSK,r. 1888, list z 14 IX 1888.
26. Tamże; G. Lichończak-Nurek, Cesarskie wizyty..., op. cit.
27. Księga Klemensiewicza; por. „Czas”, 1 VII 1887.
28. Księga ta nie zachowała się.
29. „Czas”, 12 VI 1888. Zwracają uwagę pewne różnice w opisie powitania Rudolfa w porównaniu z tekstem z Księgi Klemensiewicza (zob. przypis 27), por. Krakau zur Zeit..., s. 110, nr 302 i reprod. s. 11.
30. „Czas”, 3 VI 1888; G. Lichończak-Nurek, op. cit.
31. „Czas”, 12 VI 1866; por. także G. Lichończak, Nieznane obrazy, s. 11.
32. Można tak sądzić np. na podstawie wzmianki w „Czasie” z 1869 r.: „W Sali Strzeleckiej portret zeszłorocznego króla kurkowego tj. Juliusza Fryderyka Grossego ustąpił już miejsca portretowi nowego króla p. Pollera” („Czas”, 22 VI 1869).
33. G. Lichończak, Nieznane obrazy, s. 14—15.
34. Tamże; APK, sygn. TSK 45, Książka kurendowa (zaproszenia na zebrania TSK), 1. 18 70—1879, s. 99. Portret E. Graffa, pędzla F. Cynka, przechowywany w Kolekcji Krakowskiego Bractwa Kurkowego (nr inw. MHK 83/Br. K.).
35. APK, sygn. TSK 46, Książka kurendowa. Zaproszenia na zebrania TSK, 1.1879—1883, s. 3—4; (nr inw. MHK 195/Br.K.).
36. Uchwałę o obdarzeniu W. Staniszewskiego godnością członka honorowego TSK i ufundowaniu jego portretu, celem zawieszenia w Sali Strzeleckiej, podjęto na Walnym Zgromadzeniu Bractwa 28 stycznia 1912 roku (APK, sygn. TSK 42, Protokoły posiedzeń TSK, 1.1910—1925, s. 72—75). Do realizacji zamierzenia przez TSK jednak najpewniej nie doszło, choć portret pędzla Zygmunta Józefczyka (1881—1946) został wykonany, najwidoczniej kosztem samego Staniszewskiego. Po jego śmierci, na mocy testamentu z 19 I 1919, Towarzystwo otrzymało „portret olejny w ramach, o ile Towarzystwo zechce wykonać uchwałę powziętą przez Walne Zgromadzenie i portret ten w Sali Towarzystwa Strzelców zawiesić” (APK, sygn. TSK 78, Korespondencja TSK, r. 1921, s. 133). Za legat ów TSK złożyło podziękowanie na ręce pełnomocnika rodziny Staniszewskich, informując, iż „Portret ten zawieszony na Strzelnicy naszej pośród zasłużonych koło rozwoju Towarzystwa prastarego mężów stanowić będzie dowód niespożytych zasług ś.p. zmarłego dla Towarzystwa” (tamże, s. 91); informacje o portrecie zob. Krakau zur Zeit..., s. 54, nr 144 (nr inw. portretu: MHK 238/Br. K.).
37. APK, sygn. TSK 60, Akta TSK z 1865 r., s. 107; por. Krakauzur Zeit..., s. 54, nr 143 (nr inw. tarczy: MHK 88/Br. K.).
38. APK, sygn. TSK 75, Akta TSK, r. 1887, (nie pag. ), list z 28 V 1887, na co Rada Zawiadowcza TSK przekazała prof. W. Łuszczkiewiczowi podziękowanie, informując, że polecono tarczę „w Sali Towarzystwa ku wiecznej pamiątce zawiesić” (tamże); (nr inw. tarczy: MHK 94/Br. K.).
39. Biblioteka MHK (dalej: BMHK), sygn. R. 753 (nr inw. tableau: MHK 287/Br. K.); por. G. Lichończak, Pomnik króla Jana III Sobieskiego w Ogrodzie Strzeleckim w Krakowie, „Krzysztofory” nr 9, Kraków 1982, s. 62 i il. 9.
40. Informacje o przedmiocie i ofiarodawcy według karty inwentarzowej eksponatu w opracowaniu autorki, tam także szczegółowa bibliografia (nr inw. pucharu: MHK 180/Br. K.).
41. „Czas”, 30 I 1894.
42. Nr inw.: MHK 256/Br. K. Fotografię tę reprodukują: „Tygodnik Illustrowany”, 1908, s. 604; „Nowości Illustrowa- ne”, 1908, nr 28; W. Mossakowska, A. Zeńczak, Kraków na starej fotografii, Kraków 1984, s. 46, nr 131.
43. Zob. BMHK, sygn. R. 2065, Księga Królewska Krakowskiego Bractwa Kurkowego, rkps.
44. MHK, Księga Klemensiewicza.
45. Tamże.
46. APK, sygn. TSK 42, s. 127—131, protokół z Walnego Zgromadzenia w dniu 18 I 1914. O losach strzeleckich pamiątek podczas I wojny zob. G. Lichończak, Bractwo Kurkowe a ruch niepodległościowy w Krakowie 1914—1918, „Krzysztofory”, nr 10, Kraków 1983, s. 38—40.
47. APK, sygn. TSK 42, s. 415—416.
48. APK, sygn. TSK 4 3, Protokoły obrad TSK, 1.1925—1930, s. 257—259; Protokół z posiedzenia Rady Zawiadowczej w dniu 1 VII 1929. Wówczas wykonane fotografie portretów przechowywane są w zbiorach Działu Fotografii MHK (nr inw. Fs 4651/IX—Fs 4736/IX). Kolejny zestaw fotokopii królewskich portretów przekazał do zbiorów Kolekcji Krakowskiego Bractwa Kurkowego w 1998 roku p. Zbigniew Bieniarz, wnuk króla kurkowego i prezesa TSK, inż. Władysława Bieniarza.
49. Tamże, s. 269—271, protokół z posiedzenia Rady Zawiadowczej w dniu 1 IX 1929. W tym samym roku zdecydowano także oprawić tarcze pamiątkowe (tamże, s. 218—220, protokół z posiedzenia Rady Zawiadowczej w dniu 25 III 1929).
50. 4 stycznia 1927 r. Eugeniusz Smidowicz (1865—1932) przekazał do Archiwum TSK, wystawiony w 1858 roku, dyplom członkowski króla kurkowego z 1870 r. Adama Krywulta (1815—1879) (tamże, s. 102—103).
51. Por. APK, sygn. TSK 87, Inwentarze Pałacu i Ogrodu Strzeleckiego oraz wszelkich ruchomości w tych znajdujących się; sygn. TSK 88, Inwentarz realności i ruchomości TSK w 1884 r.; sygn. TSK 89, Spis dokumentów i przedmiotów wartościowych należących do TSK, 1.183 6—1927; BMHK, sygn. R. 1142, Księga inwentarzowa Bractwa Kurkowego założona w 1908 r., doprowadzona do 1936 r., rkps; sygn. R. 758, Księga inwentarzowa Bractwa Kurkowego, spisana przez Ignacego Moessera i Wojciecha Misiąga 8 IV 1938, mpis (2 egz.).
52. APK, sygn. TSK 37, Protokoły obrad Komitetu i Rady Ogólnej TSK z r. 1853/4 tudzież podania w tymże roku do TSK uczynione, s. 61; por. T. Dobrowolski, Michałowski Piotr, PSB, t. XX. Wrocław—Warszawa—Kraków—Gdańsk 1975, s. 658.
53. APK, sygn. TSK 69, Akta TSK z 1874 r., s. 111—112.
54. APK, sygn. TSK 74, Akta Strzeleckie, r. 1886 — listy z 9 i 21 XII 1886; por. „Czas”, 16 XII 1886.
55. Kwestię fundacji kura objaśnia: G. Lichończak, Prawda i legenda o srebrnym kurze...
56. Aneks, poz. I; Karol Beyer (1818—1877). Pionier fotografii polskiej. Katalog wystawy w Muzeum Sztuki w Łodzi, październik—listopad 1984, s. 17—19.
57. M. Estreicherówna, Życie towarzyskie i obyczajowe Krakowa w latach 1848—1863, Kraków 1968, s. 13 0—131.
38. Karol Beyer..., op. cit., s. 19; por. także: s. 93 nr 324.
39. Tamże; „Tygodnik Illustrowany”, r. IV, 1861, nr 99.
60. Przechowywany m. in. w Dziale Grafiki MHK (nr inw.: MHK 754/VIII).
61. APK, sygn. TSK 67, Akta TSK z 1872 r., s. 163. Do listu dołączona została ulotka informacyjna o wystawie.
62. APK, sygn. TSK 53, Zaproszenia na uroczystości, obchody i rocznice państwowe, kościelne oraz towarzystw strzeleckich i społecznych, 1. 1844—1939, s. 61—90. Drukowane katalogi z tej wystawy nie wymieniają żadnych eksponatów ze zbiorów krakowskiego Bractwa Kurkowego (por. Katalog ilustrowany Wystawy Sztuki Współczesnej we Lwowie 1894, Lwów 1894; Katalog wystawy zabytków starożytnych we Lwowie w r. 1894, Lwów 1894).
63. Wystawa zabytków z epoki Jana Kochanowskiego, skreślił T. Nieczuja-Ziemięcki, Kraków 1884 (Odbitka z „Czasu”), s. 5—6.
64. Tamże, s. 39; por. G. Lichończak, Prawda i legenda o srebrnym kurze..., s. 114—116.
65. Wystawa Zabytków Sztuki i Kultury z epoki polskiego Renesansu, PAU. Zjazd Naukowy im. Jana Kochanowskiego, Kraków 1930, s. 3, 34.
66. Na piśmie PAU z prośbą o wypożyczenie kura lakonicznie zanotowano: „Kura dano na wystawę” (APK, sygn. TSK 86, Akta TSK, 1. 1930—1939, s. 1—6).
67. Por. „Srebrny kur, właściwie orzełek Towarzystwa Strzeleckiego w Krakowie. Pod spodem data 1565 i nazwiska starszych. Własność Towarzystwo Strzeleckie, Kraków” Wystawa zabytków sztuki i kultury, s. 25, nr 111).
68. Katalog wystawy zabytków epoki Jagiellońskiej w 500 rocznicę odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego zorganizowanej, Wstęp T. Nieczuja-Ziemięcki, Kraków 1900, s. III.
69. „KUREK a ściślej orzełek Towarzystwa Strzeleckiego, dar Zygmunta Augusta temuż Towarzystwu. Na szyi zawieszony medal jubileuszowy 1900, pod spodem r. 1565 i nazwiska starszych Towarzystwa Strzeleckiego: Christof Zurich, Erasmus Zurus, Simon Stolarsz, Jan Krotzek, Endris Fogelwader, Stenzel Grosch, Jan Lang, Fridrich Leutzner. Waga 3,45. Towarzystwa Strzeleckiego w Krakowie” (tamże, s. 12, nr 484).
70. Tamże, s. VII; informacja od p. Krzysztofa Czyżewskiego z Zamku Królewskiego na Wawelu, któremu w tym miejscu autorka pragnie złożyć podziękowanie za koleżeńską, pomoc. Fotografia szafy z widocznym min. kurem zrepredukowana także [w:] L. Lepszy, Przemyśl artystyczny i handel, Kraków. Jego kultura i sztuka, „Rocznik Krakowski”, t. VI, Kraków 1904, s. 267 il. 305.
71. T. A. Jakubiak, Kurkowe bractwa strzeleckie w Wielkopol- sce, Poznań 1986, s. 68, 73—74.
72. G. Lichończak-Nurek, Tradycje, zwyczaje i pamiątki, s. 4.
73. Np.: Dodatek do „IKC” nr 177, 29 VI 1925; Dodatek Tygodniowy do „Nowej Reformy”, nr 147, 28 VI 1925; „Illus- trowany Kurier Codzienny” nr 175, 27 VI 1925; materiały archiwalne o zjeździe zob.: APK, sygn. TSK 137, Akta ze zjazdu TSK. Przygotowania I Zjazdu Br. K. w Krakowie i uroczystości zjazdowe, r. 1925; TSK 138, Wycinki prasowe dotyczące zjazdu, r. 1925; TSK 81, Korespondencja TSK, r. 1925.
74. K. Szczepański, Stulecie Bractwa Kurkowego w Krakowie po rozbiorach, „Kurier Literacko-Naukowy”, Dodatek do „IKC” nr 43, 1937 r., s. 1—2.
75. T. Wroński, Kronika okupowanego Krakowa, Kraków 1974, s. 108, nr 579.
76. BMHK, sygn. R. 1399, W. Bogdanowski, Moje wspomnienia (1905—1967), mpis, s. 99; sygn. R. 3 67, J. Dobrzycki, Bractwo Kurkowe w dziejach i kulturze Krakowa, mpis, s. 69—70. Losy TSK w czasie II wojny tak opisuje Tadeusz Wroński: „Agresja Niemiec hitlerowskich na Polskę we wrześniu 1939 r. i zajęcie Krakowa przez okupanta hitlerowskiego przerwały działalność Towarzystwa. Najcenniejsze pamiątki zostały wcześniej przezornie zakopane na terenie klasztoru Franciszkanów, gdzie szczęśliwie przetrwały okupacyjną noc. Inne pamiątkowe przedmioty ukryto w mieszkaniach prywatnych członków Bractwa. Okupant zagrabił i zniszczył wyposażenie strzelnicy, meble, serwisy, broń itp. Z jego rąk śmierć poniosło wielu członków Towarzystwa [...]. 30 lipca [sic!] 1940 r. generalny gubernator Hans Frank wydał dekret rozwiązujący wszystkie polskie stowarzyszenia kulturalne, wojskowe, charytatywne. Na jego mocy rozwiązane zostało Towarzystwo Strzeleckie” (T. Wroński, Krakowskie Towarzystwo Strzeleckie. Bractwo Kurkowe. Zarys dziejów po drugiej wojnie światowej, Kraków 1984, s. 13).
77. Tamże, s. 14.
78. „Dziennik Polski”, 6 XII 1945, s. 4.
79. T. Wroński, op. cit, s. 14.
80. Tamże, s. 15.
81. BMHK, Protokół zdawczo-odbiorczy spisany w dniu 5 marca 1952 r. w sprawie zarządzonej decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 28 czerwca 1951 r. L. S. A. S.I.3/36/51 likwidacji Stowarzyszenia pod nazwą „Towarzystwo Strzeleckie (Bractwo Kurkowe)” w Krakowie i przekazania majątku tego stowarzyszenia na rzecz Skarbu Państwa — w zarząd i użytkowanie Wojewódzkiego Komitetu Kultury Fizycznej w Krakowie; T. Wroński, op. cit.
82. Statut Towarzystwa Strzeleckiego Krakowskiego, [Kraków 1877], s. 15 § 28; Statut Towarzystwa Strzeleckiego w Krakowie, Kraków 1903, s. 15—28.
83. Tamże, s. 16 § 29; tamże, s. 15—16 § 29.
84. BMHK, Protokół zdawczo-odbiorczy. Zachowana w zbiorach BMHK teczka z dokumentacją przejęcia przez Muzeum strzeleckich pamiątek pozwala stwierdzić, iż już 5 lipca 1951 r. Prezes TSK inż. Władysław Bieniarz i sekretarz Julian Kudasiewicz, zwrócili się do Dyrekcji MHK „z uprzej. mą prośbą o łaskawe przyjęcie w depozyt insygniów Bractwa Kurkowego, a mianowicie: srebrnego kura, 1 laskę marszałkowską drewnianą, 1 laskę marszałkowską srebrną, 2 łańcuchy Prezesa i V-Prezesa ze srebrnymi kurami oraz 2 łańcuchy marszałków”. Cztery dni później Dyrekcja Muzeum odpowiedziała na tę prośbę pozytywnie, deklarując jednocześnie, „że gotowa jest przyjąć w depozyt Muzeum insygnia i pamiątki Bractwa Kurkowego celem pieczołowitego przechowywania tychże. Zdeponowanie tychże insygniów w Muzeum Historycznym m. Krakowa rozumie Dyrekcja Muzeum w ten sposób, iż insygnia te każdorazowo na życzenie Towarzystwa Strzeleckiego wydane mu będą celem użycia w toku tradycyjnych uroczystości i obrzędów Towarzystwa. Dyrekcja Muzeum gotowa jest również przyjąć w depozyt i inne nie wyszczególnione w wymienionym piśmie przedmioty pamiątkowe, obrazy, gabloty, stroje itp. ” BMHK, sygn. 25: Zbiory (Insygnia i pamiątki Bractwa Kurkowego, 1951—1952, nie pag.). Przejęcie kolekcji trwało więc jakiś czas i protokół z 5 marca 1952 r. należy uznać nie za otwierający lecz finalizujący całą sprawę.
85. APK, Inwentarz akt Towarzystwa Strzeleckiego w Krakowie z lat 1591—1952, oprac. K. Jelonek-Litewka, mpis.
86. T. Wroński, Krakowskie Towarzystwo Strzeleckie, s. 16.
87. Tamże.
88. Por. (ml), Czy Ogród Strzelecki zmieni się w klepisko?, „Gazeta Krakowska”, 1 VI 1987; por. także: G. Lichończak, Ogrodowi Strzeleckiemu na ratunek, „Kraków”. Magazyn Kulturalny, nr 3/85, Kraków 1985, s. 55—56.
89. M. Russ, Krakowskie parki: Ogród Strzelecki. Gdzie sam Cesarz kura nie ustrzelił, „Gazeta Krakowska”, 8 VII 1991.
90. Już 18 grudnia 1945 uchwałą Miejskiej Rady Narodowej MHK zostało statutowo zobowiązane do roztoczenia merytorycznej opieki nad Towarzystwem Strzeleckim (T. Wroński, op. cit, s. 16).
91. MHK, Księga Klemensiewicza; BMHK, sygn. R. 1399, s. 101; T. Wroński, op. cit., s. 20—21 (portret nr inw. MHK 181/Br. K.).
92. Byli to: Tadeusz Antoni Kozłowski (1892—1971), król kurkowy w 1967 r., portret pędzla Zdzisława Pabisiaka (nr inw. MHK 224/Br.K.); Władysław Kucharski (1881—1987), król kurkowy w 1969 r., obraz namalowany przez Witolda Chomicza (zm. 1984) (nr inw. MHK 119/Br.K.); Feliks Adamski (1913— 1993), król kurkowy w 1973 r., podobizna autorstwa Zofii Wójcik, (nr inw. MHK 121/Br.K.); (por. karty inwentarzowe w MHK opracowane przez autorkę oraz: T. Wroński, op. cit., s. cit., s. 24, 30, 31).
93. I tak w 1985 r. zakupiono w ten sposób bardzo cenną paterę kryształową, będącą nagrodą ufundowaną przez przedostatniego przed II wojną światową króla kurkowego inż. Tadeusza Polaczek-Korneckiego (nr inw. MHK 293/Br. K.; por. „Gazeta Krakowska”, 15 III 1985), zaś w maju 1997 roku zbiory kolekcji Bractwa Kurkowego wzbogacone zostały o kolejny przedmiot fundacji tego samego króla kurkowego — srebrny puchar — który w 1938 r. uzyskał, jako trofeum strzeleckie, dr Henryk Kaczyński (zm. 1947 r.), członek TSK. Przekazała go wdowa po nim prof. Maria Byrdy, pierwsza w Polsce kobieta lekarz anatomopatolog (por. „Gazeta Krakowska”—„Echo Krakowa”, 16—17 V 1997). 17 grudnia 1989 r. nabyty został także na aukcji zestaw piętnastu odznak krakowskiego Bractwa Kurkowego (numery inw.: MHK 210/Br.K.— MHK 214/Br.K., MHK 239/Br.K., MHK 300/Br.K.—MHK 314/Br.K.). Za szczególny sukces uznać należy nabycie złotej miniaturki kura, będącej odznaką godności króla kurkowego (nr inw. MHK 311/Br.K.) i złotego sygnetu, stanowiącego dar od TSK dla abdykującego króla kurkowego (nr inw. MHK 310/Br.K.), które uzyskano od spadkobierców króla kurkowego z 1906 roku Jana Kwiatkowskiego (1844—1908) w 1992 roku. Tego typu pamiątki, związane z konkretną osobą, niezmiernie rzadko pojawiają się na rynku antykwarycznym. W tym przypadku warto od-notować w formie ciekawostki, iż przedmioty te trafiły najpierw do USA, skąd wróciły do Krakowa, by wreszcie znaleźć swe miejsce w kolekcji Bractwa Kurkowego.
94. Ekspozycja została zmodernizowana w 1968 roku, kiedy to jej otwarcie nastąpiło 28 września (por. Kronika ważniejszych wydarzeń muzealnictwa w r. 1968, „Muzealnictwo” nr 18, Warszawa 1969, s. 132).
95. Tamże, nr 13, Warszawa—Poznań 1966, s. 197.
96. BMHK, sygn. R. 1399, s. 101; T. Wroński, Krakowskie Towarzystwo Strzeleckie, s. 20.
97. Jego nieżyjący już dziś Dyrektorzy, Leszek Ludwikowski i Sławomir Wojak, wyróżnili typowe dla MHK trzy rodzaje ekspozycji: „artystyczno-historyczne, polityczno-historyczne oraz tradycji” (L. Ludwikowski, S. Wojak, Z dziejów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, „Krzysztofory” nr 6, Kraków 1979, s. 15).
98. Tamże.
99. O sposobie eksponowania pamiątek Bractwa Kurkowego na wystawie stałej w Krzysztoforach zob. Z dziejów i kultury Krakowa. Przewodnik po wystawie stałej w Krzysztoforach, red. W. Passowicz, E. Wojciechowska; Sala IV, Władze miejskie i Bractwo Kurkowe, oprac. G. Lichończak. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa [Kraków 1986], nie pag.; G. Lichończak, Prawda i legenda..., s. 118, 120, 121.
100. T. Wroński, op. cit., s. 17; por. A. Szczygieł, Przeszłość przyszłości, „Krzysztofory”, nr 12, Kraków 1985, s. 12.
101. T. Wroński, op. cit., s. 52; A. Szczygieł, op. cit, s. 8, 11.
102. (es), Czekamy aż runie? Celestatu ćwiczenie na równoważni..., „Echo Krakowa” nr 61, 1988 r.; R. Dzieszyński, Niech Celestat wróci do Bractwa Kurkowego. Zaniedbany Park Strzelecki czeka na gospodarza, „Dziennik Polski”, 28 VII 1982; (bp), Projekt już gotowy — realizacja w przyszłym roku. Odnowa Ogrodu Strzeleckiego w Krakowie, „Gazeta Krakowska”, 25 VII 1984; G. Lichończak, Ogrodowi Strzeleckiemu na ratunek, s. 55.
103. M. Russ, op. cit.; (jab), Nowe Muzeum Krakowskie, „Czas Krakowski”, 5 VIII 1991; (J.R.), Celestat znów należy do króla, „Dziennik Polski”, 29 VI 1992; (R.G.), Wiwat król kurkowy, „Gazeta Krakowska”, 28 VI 1993; G. Lichończak-Nurek, Tradycje, zwyczaje i pamiątki..., s. 4—5; (J.R.), Królowie wrócili do Celestatu, „Gazeta Krakowska”—„Echo Krakowa”, 13 V 1997; BHK, Kobieta nad mężczyznami, „Gazeta Wyborcza”, 2 VII 1997; B. Gancarz, „Tam na Celestacie”, „Gość Niedzielny”, 27 VII 1997; PAD, Muzeum w Celestacie, „Dziennik Polski”, 22 VII 1997; M. Faber, Muzeum na Celestacie, „Dziennik Polski”, 27 VIII 1998.
104. O ekspozycji zobacz: G. Lichończak-Nurek, ,,Tam na Celestacie...”. Przewodnik po wystawie stałej „Z dziejów Krakowskiego Bractwa Kurkowego”, Kraków 1997.
105. G. Lichończak-Nurek, Tradycje, zwyczaje i pamiątki..., s. 7.
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
