100 lat Parku Jordana
DOI:
https://doi.org/10.32030/Abstract
CENTENARY OF JORDAN PARK
1989 was the centenary of the oldest in Poland (and one of the oldest in the world) parks for children and youth, Jordan Park in Cracow, established by Dr. Henryk Jordan (1842-1907), a Cracow doctor, professor at the Jagiellonian University, community leader and outstanding teacher.
In this park, education went hand in hand with outdoor recreation and play. Forty five busts of great Poles placed there had an important place in a program of patriotic education. Choral singing in the park, lectures on the history of Poland, symbols on uniforms, distinctions, and cultivation of national traditions, all helped to keep up the Polish spirit in the young generation during the Partitions.
After the death of its founder in 1907, the park slowly changed in appearance, and the activities there changed as well. Finally, with the outbreak of the First World War, the park ceased to function for some time. During that time some playing fields, green areas, trees, busts and postuments were destroyed.
The Second World War was even worse yeat for the park. Most of the trees were replanted near a Hitler-Jugend stadium then under cosntruction; the occupiers intended to destroy the statues exposed by this operstion, and it was only thanks to one of Dr. Jordan’s pupils that they were saved.
After the Second World War, work on restoring the park’s previous appearance gradually went forward. The central circle with its statues was reconctructed after its former design; te rescued busts were placed, and several missing statues were reconstructed.
Presently, Jordan Park, rich in historic values, a worldscale monument and a monument of Polish culture is, unfortunately, losing its former functions. Though the Dr. Henryk Jordan Park Society, established in 1957, has made efforts toward the restoration of Jordan’s traditions, youth activities were not restarted, and only occationaly have cultural and recreational events taken place in the park.
References
1. Karol Estreicher, Kraków. Przewodnik dla zwiedzających miasto i jego okolice, Kraków 1938, s. 43.
2. Ibidem.
3. Henryk Smarzyński, Dr Henryk Jordan, pionier nowoczesnego wychowania fizycznego w Polsce. Kraków 1958, s. 52-53.
4. Władysław Bujak, „Krytyka Lekarska”; Życiorys Henryka Jordana, Warszawa 1907, s. 4—5.
5. Ibidem.
6. Ibidem, s. 7.
7. Bolesław Małecki — inspektor ogrodnictwa miejskiego w Krakowie. Ogrodnik Plant krakowskich od czerwca roku 1871. Opracował plan parku Jordana w Krakowie na Błoniach. „Plantacje Krakowa”, „Ogrodnik”, dodatek naukowy, t. 2., 1911, s. 13-27, „Ogród ozdobny”, Kraków 1904. Por. Witold Plapis, Materiały do Słownika Twórców Ogrodów Polskich, Warszawa 1963, s. 62.
8. Henryk Smarzyński, op. cit., s. 54.
9. Ibidem.
10. [Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Krakowie (WAPK)], „Dziennik Rozporządzeń dla Stołecznego miasta Krakowa”, Rocznik XII, 1.10, posiedzenie nadzwyczajne z 5 X 1891 r., s. 83-84.
11. [WAPK], „Dziennik Rozporządzeń...”, Rocznik X, 1.8, posiedzenie nadzwyczajne z 21 VI 1889 r., s. 78 i następne.
12. Ibidem, s. 78 i następne.
13. Ta część artykułu napisana została na podstawie książki Tadeusza Łopuszańskiego, Kazimierza Homińskiego i Wojciecha Guzdka, zatytułowanej „Miejski Park dra Jordana w Krakowie”, Kraków 1894.
14. Alfred Daun (1854-1922), rzeźbiarz, ur. w Baranowie, zm. w Krakowie. Początki wykształcenia artystycznego zdobywał w Bochni, później w Krakowie i Wiedniu. Inne jego prace: posągi „Lilia Weneda” i „Grażyna z Litaworem”, wykonane i ustawione na Plantach krakowskich w roku 1884 i 1866. Por. „Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. Malarze, Rzeźbiarze, Graficy”, pod red. Jolanty Maurin-Białostockiej, hasło: „Daun Alfred”, t. II, Wrocław 1975, s. 18-19.
15. [WAPK], „Dziennik Rozporządzeń...”, Rocznik X, 1.8, posiedzenie nadzwyczajne z 21 VI 1889, s. 80.
16. Władysław Bujak, op. cit., s. 5-6.
17. Na podstawie maszynopisu autorstwa Zofii KorpalŁukaczowej, „Rodzina Korpalów” (w posiadaniu rodziny Korpalów).
18. Tadeusz Błotnicki (1858, Lwów - 1928, Kraków), rzeźbiarz.
Studia w Krakowie i zagranicą (Wiedeń, Paryż, Monachium, Florencja). Jego dłuta jest m.in. pomnik M. Bałuckiego na Plantach w Krakowie i S. Konarskiego przed Kościołem Pijarów w Krakowie. Zajmował się również rzeźbą nagrobną. Por. „Słownik artystów polskich...”, op. cit., t. I, Wrocław 1986, hasło: „Błotnicki Tadeusz”, s. 186-188.
19. Michał Stefan Korpal, rzeźbiarz, ur. 14 VIII 1854
Kraków, zm. 31 III 1915 Pelhrimov (Czechy), w r. 1918 zwłoki jego przeniesiono na cmentarz Rakowicki w Krakowie. Według rodzinnej tradycji studiował w SSP w Krakowie. Zajmował się również rzeźbą nagrobną i architektoniczną, opracował kilka projektów na pomniki dla Krakowa, m.in. Pomnik Grunwaldzki (1909). Por. „Słownik artystów polskich...”, op. cit. t. IV, Wrocław 1986, s. 117-119, hasło „Korpal Stefan Michał”, Zofia Korpal Łukaczowa, Aleksandra Melbechowska-Luty.
20. Stanisław Roman Lewandowski (1859-1940), rzeźbiarz i medalier, studiował w Krakowie i Wiedniu. Twórca także wielu rzeźb o tematyce mitologicznej, religijnej, alegorycznej i symbolicznej, a także pomników, grobowców i popiersi. Por. „Wielka Encyklopedia Powszechna”, hasło: „Lewandowski Stanisław Roman”, t. 6, Warszawa 1965, s. 477.
21. [WAPK], „Dziennik rozporządzeń...”, Rocznik XXII, 1.14, posiedzenie z 31 XII 1901 r., s. 127-128: „Wykaz obszaru budynków, urządzeń i przedmiotów parku dra Jordana wedle stanu z 7 maja 1901 r.”.
22. Ibidem.
23. „Wielka Encyklopedia Powszechna Ilustrowana”, t. 33, hasło: „Jordan Henryk”, Warszawa 1903, s. 61.
24. [WAPK], „Dziennik Rozporządzeń...”, Rocznik XXII, 1.14, 31 grudnia 1901 r., s. 127-128.
25. Władysław Wichman, Wspomnienia o dr. Henryku Jordanie, Kraków 1944, s. 1.
26. Henryk Smarzyński, op. cit., s. 58.
27. Władysław Bujak, Życiorys Henryka Jordana, „Krytyka Lekarska”. Warszawa 1907, s. 7.
28. „Schlesische Zeitung”, Breslau 1 März 1903, nr 151, s. 1 i nast. Kolejne cytaty z tego artykułu autorka umieściła w cudzysłowiu.
29. Henryk Smarzyński, op. cit., s. 58-59.
30. Jan Szczepkowski (1878-1964), rzeźbiarz, profesor Miejskiej Szkoły Sztuk Zdobniczych w Warszawie. Zajmował się rzeźbą pomnikową, portretową, religijną i architektoniczną, a także ceramiką; pracował głównie w drewnie. Jego prace to: „Dziewki” (1903), fryz na gmachu Towarzystwa Rolniczego w Krakowie (1907-10), pomniki: W. Bogusławskiego i S. Moniuszki przed Teatrem Wielkim w Warszawie Por. „Wielka Encyklopedia Powszechna”, t. XI, Warszawa 1968, s. 202.
31. Ta część artykułu napisana została na podstawie opra- cowania Barbary Kmiecik, Anny Kupczyńskiej, Inwentaryzacja, ekspertyza stanu istniejącego oraz studium naukowo-historyczne. Pomniki w Parku im. H. Jordana, t. I i II Kraków 1984, Krakowska Dyrekcja Zieleni (KDZ). Informacje dotyczące powojennej historii pomników autorki tego opracowania uzyskały od pani Zofii Korpal-Łukaczowej 32 Barbara Kmiecik, Anna Kupczyńska, op. cit.,
33. ibidem.
34. ibidem.
35. Leopold Kmita, Projekt zieleni dla ogólnomiejskiego parku w Krakowie przy ul. 3-go Maja im. dr. H. Jordana, Kraków wrzesień 1988, s. 2, (KDZ).
36. ibidem, s. 3.
37. Barbara Kmiecik, Anna Kupczyńska, op. cit., t. I, s. 14.
38. Ibidem, s. 7.
39. Ibidem.
40. Ibidem, s. 11.
41. Ibidem, s. 8.
42. „Projekt techniczny architektury pawilonu «Jordanówka» 578/Dep., Muzeum Historyczne m. Krakowa.
43. „Echo Krakowa”, rok XLVI, Nr 107 (13670), s. 2; „Prezesi od Jordana komentują... Dzień Dziecka w Parku”.
44. Na podstawie komunikatu ogłoszonego w dniu 18 maja 1988 roku, przez Prof. dr. hab. Janusza Bogdanowskiego, podczas otwarcia sesji popularno-naukowej, zatytułowanej „Zdrowie w roku 2 000”, zorganizowanej przez Towarzystwo Parku im. dr. Henryka Jordana, z okazji setnej rocznicy założenia parku Jordana.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.
