III Komendant Okręgu Krakowskiego Armii Krajowej pułkownik Józef Spychalski
DOI:
https://doi.org/10.32030/Abstract
COLONEL JÓZEF SPYCHALSKI, THE 3RD COMMANDER OF THE CRACOW DISTRICT OF THE HOME ARMY
He was a leading figure of the underground Resistance against the Nazis in 193 9-1944. Born in 1898, in his youth he was a member of the Polish Armed Organisation. He participated in wars defending Poland’s borders in 1918-1921. He was an infantry officer of the Polish Army. In 1939 he was the Commander of the Capital Battalion and defended Warsaw. He was among the fourteen officers who created the clandestine Service for Poland’s Victory and became the Lublin Voivodeship Commander of this organisation, and later the Commander of the Union for Armed Struggle in Lublin and of its Area No. II in Bialystok. Arrested by the Soviets in 1940, he was imprisoned in Lubianka Prison. Released, he joined the Polish Army in Russia, then in London. He was parachuted back to occupied Poland and was appointed Commander of the Cracow District of the Home Army. He significantly contributed to the incorporation of groups of soldiers associated with political parties into the Home Army in the course of preparations to Warsaw Uprising. He was arrested on 24th March 1944. There were attempts to liberate him but they failed. He was executed after the outbreak of the Warsaw Uprising in 1944. He was awarded numerous battle honours and distinctions.
References
Lista opiniodawców Krzyża POW, „Peowiak” 1931 nr 1;
Lista Peowiaków odznaczonych Krzyżem Niepodległości z Mieczami, „Peowiak” 1932 nr 9;
Lista starszeństwa oficerów zawodowych, W. 1922;
Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty, W. 1935;
Rocznik oficerski, W. 1923,1924,1928,1932;
„Dziennik Urzędowy Województwa Krakowskiego”, 30 XII 1986 nr 17;
„Gazeta Urzędowa Miasta Krakowa”, 29 V 1995 nr 10 i 18 X 2000 nr 16;
Wesołowski Z., Order Virtuti Militari i jego kawalerowie, Miami 1992;
Kijewska A., Sanojca A., Schemat organizacyjny SZPZWZ-AK 1939-1945, „Dzieje Najnowsze” 1980 nr 3;
Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945, Londyn 1970-1989, I-III, VI;
Krakowski Okręg Armii Krajowej w dokumentach, Kraków 1989 I;
Obrona Warszawy 1939. Wybór dokumentów wojskowych, W. 1968;
Polskie Podziemie na terenach Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi w latach 1939- 1941, W. Moskwa 2001;
Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej, t. III, Armia Krajowa, Londyn 1950;
Ruch oporu na wsi małopolskiej w dokumentach konspiracyjnego ruchu ludowego 1940-1944, Kr. 1973;
Szkoła Podchorążych Piechoty. Księga Pamiątkowa, Ostrów Mazowiecka 1930;
Armia Krajowa. Szkice z dziejów Sił Zbrojnych Polskiego Państwa Podziemnego, W. 1999;
Armia Krajowa. Rozwój organizacyjny, W. 1996;
Banasikowski E., Na zew ziemi wileńskiej, Paryż 1990;
Bełdowski L., Zarys historii wojennej 29-go Pułku Strzelców Kaniowskich, W. 1928;
Bieniecki K., Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Kr. 1994;
Borodziej W., Terror i polityka. Policja niemiecka a polski ruch oporu w GG 1939-1944, W. 1985;
Bratko J., Gestapowcy, Kr. 1985; Caban I. Ludzie Lubelskiego Okręgu Armii Krajowej, Lublin 1995;
tenże, Okręg Armii Krajowej Lublin, Lublin 1996;
tenże, Mańkowski Z., Związek Walki Zbrojnej i Armia Krajowa w Okręgu Lubelskim 1939-1944, Lublin 1971 I-II;
Chlebowski C., „ Wachlarz”. Monografia wydzielonej organizacji dywersyjnej AK, wrzesień 1941 – marzec 1943, W. 1983;
tenże, „Ścibor”, „WTK” 1981 nr 17;
tenże, Z upoważnienia Naczelnego Wodza i generała „ Grota ”, „WTK” 1981 nr 24;
Ciechanowski J., Płk Janusz Bokszczanin o Armii Krajowej i Powstaniu Warszawskim, „Zeszyty Historyczne”, Paryż 1988, z. 86;
Dąbrowa-Kostka S., Hitlerowskie afisze śmierci, Kr. 1983;
tenże, Czyn zbrojny na Ziemi Krakowskiej, „Życie i Myśl” 1971 nr 1/2;
tenże, W okupowanym Krakowie 6 IX 1939 - 18 I 1945, W. 1972;
tenże, Akcja ,,Luty”, „Dziennik Polski” 1968, nr 114-116, 118-119;
tenże, Kim byli, „Świat” 1969 nr 16;
tenże, Próba odbicia płk. Spychalskiego, „Tyg. Powszechny” 1963 nr 22;
tenże, Próba odbicia płk. „Lutego” w okupowanym Krakowie, „Za Wolność i Lud” 1963 nr 15;
tenże, Próby odbicia płk. „Lutego”, „Kronika”, Londyn 1966 nr 37;
tenże, Hamann i Foedrowitz, „Zeszyty Historyczne SZAK” 1996 nr 1 i aneks;
tenże, Płk „ Luty ” Józef Spychalski, komendant Krakowskiego Okręgu AK, „Refleks. Mieś. Krak. Okr. Wojsk.” 1995 nr 2;
tenże, Przygotowania do rozbicia więzienia Montelupich, „W marszu”, Kr. 1981;
tenże, Jankowski S. M., Rozkaz zdobyć więzienie, Kr. 1988; Dominik M., Dr Adam Gradziński, „Przegląd Lekarski”, 1972 nr 1;
Dubicki T., Sepkowski A., „Afera ” Starykonia czyli historia agenta Gestapo, W. 1998;
Epitafium dla czterdziestu. Pięćdziesiąta rocznica egzekucji przy ul. Botanicznej w Krakowie, Kr. 1994;
Fitowa A., Bataliony Chłopskie w Małopolsce 1939-1945. Działalność organizacyjna, polityczna i zbrojna, W.-Kr. 1984; Garas J. B., Postacie Polski Ludowej. Marian Spychalski, „Panorama” 1984 nr 44;
Garliński J., Politycy i żołnierze, Londyn 1971;
Gąsiorowski T., Heił Edward, Małopolski Słownik Biograficzny Uczestników Działań Niepodległościowych 1939- 1956, Kr. 1997 I;
Głowacki L., Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939, W. 1975;
Gwozdek Z., Białostocki Okręg ZWZ-AK(X 1939-I 1945), Białystok 1993 I;
Jankowski S. M., Steny z ulicy Mogilskiej, Kr. 1977;
tenże, Strzały pod więzieniem. Najsłynniejsze akcje Armii Krajowej, W. 1992;
Kozłowski H, Jak wykradziono tajne plany Branchitscha, „WTK” 1964 nr 13;
Księga pamiątkowa 1830 -29 XI- 1930, Ostrów-Komorowo 1930; Kunert A. K., Ilustrowany przewodnik po Polsce Podziemnej 1939-1945, W. 1996;
Leżeński C., Dajcie im imię, W. 1985;
Karasiówna J., Pierwsze półrocze armii podziemnej (SZP-ZWZ), „Niepodległość” 1948 nr 1;
Kuler A., Kaczmarczyk Alojzy, Małopolski Słownik Biograficzny Uczestników Działań Niepodległościowych 1939-1956, Kr. 1997 I;
Łossowski P., Zerwane pęta. Usunięcie okupantów z ziem polskich w listopadzie 1918 r. W. 1988;
Marat S., Snopkiewicz J., Ludzie bezpieki. Dokumentacja czasu bezprawia, W. 1990;
Matoga H., W kręgu opiekuńczego czepka, Kr. 1999; Mazur G., Biuro Informacji i Propagandy SZP-ZWZ-AK, W. 1987;
Müller W., Jeszcze o aresztowaniu płk Józefa Spychalskiego, „Tyg. Powszechny” 1984 nr 20;
Nieczuja-Ostrowski B. M., Rzeczpospolita Partyzancka. Inspektorat “Maria ” w walce. W. 1991;
tenże, „ Ubezpieczalnia ”, „Życie i Myśl” 1965, nr 7/8; Ney-Krwawicz M., Powstanie powszechne w koncepcjach i pracach sztabu Naczelnego Wodza i Komendy Głównej Armii Krajowej, W. 1999;
tenże, Komenda Główna Armii Krajowej 1939-1945, W. 1990;
Noskowicz-Biedroniowa H., Ciągle czekając z obiadem, Kr. 1987;
Piwowarski S., Okręg Krakowski Służby Zwycięstwu Polski-Związku Walki Zbrojnej - Armii Krajowej 1939-1945, Kr. 1994;
Pluta-Czachowski K., Organizacja Orła Białego. Zarys genezy, organizacji i działalności, W. 1987;
tenże, Polskie Państwo Podziemne, „Kierunki” 1981 nr 43 i 44;
tenże, Początki Polski Podziemnej, „Kierunki” 1983 nr 52;
tenże, Uderzenie okupanta, „Kierunki” 1984 nr 3;
Polski czyn zbrojny w II wojnie światowej. Polski ruch oporu 1939-1945, W. 1988;
Pogorzelski W., Sieradz 1927;
Ruszkowski A., Pułkownik Józef Spychalski (w dziewięćdziesiątą rocznicę urodzin), „Na Sieradzkich Szlakach” 1988 nr 4;
Skulicz B., II Baon „Bolesław” Zgrupowania „ Żelbet ” Armii Krajowej w Krakowie, masz, niepubl., zb. S. Piwowarskiego;
Stachiewicz P, „Parasol”. Dzieje oddziału do zadań specjalnych Kierownictwa Dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej, W. 1984;
Szeremeta B., Związek Walki Zbrojnej zwalczany przez NKWD we Lwowie 1939-1941, Wr. 1998;
Śląski J., Polska Walcząca, W. 1985 I-VI; Terej J. J., Na rozstajach dróg. Ze studiów nad obliczem i modelem Armii Krajowej, Wr. 1980;
Terlecki O., Generał Sikorski, Kr. 1981 I; Tochman K. A., Słownik biograficzny Cichociemnych, Rz. 1996 II;
Tomaszewicz A., Działałność Obwodu Sieradzkiego POW w łatach I wojny światowej, „Na Sieradzkich Szlakach” 1988 nr 4;
Tucholski J., Cichociemni, W. 1984; tenże, Powracali nocą, W. 1988;
tenże, Spadochroniarze, W. 1991;
Tuszyński W., Józef Spuchalski - „Luty”, „Za Wolność i Lud” 1977 nr 21;
Wernic A., Płk Józef Spychalski „Luty”, „Tyg. Powszechny” 1984 nr 5;
tenże, Płk Józef Spychalski, „Polska Zbrojna” 1993 nr 55 („Magazyn Tygodniowy” nr 11);
Wilamowski J., Honor, zdrada, kaźń... Afery Polski Podziemnej 1939-1945, W. 1999;
tenże, Kopczuk W., Tajemnicze wsypy. Polsko-niemiecka wojna na tajnym froncie, W. 1990;
Wroński T., Kronika okupowanego Krakowa, Kr. 1974; Wroniszewski J. K., Barykada września. Obrona Warszawy w 1939 roku, W. 1984;
Zaborowski W., Zarys historii wojennej 28-go Pułku Strzelców Kaniowskich, W. 1928;
Zagórski A., Inspektorat Armii Krajowej Rzeszów, Kr. 1973;
tenże, Sobota Zenon, Małopolski Słownik Biograficzny Uczestników Działań Niepodległościowych 1939-1956, Kr. 1997 II;
Zawilski A., Bitwy polskiego września, W. 1972 I-II;
Żarski-Zajdler W., Ruch oporu na Białostocczyźnie w latach 1939-1944, Referat materiałowy, cz. I, masz, niepubl. zb. S. Piwowarskiego; - Bohdanowicz E, Jeszcze o Batalionie Stołecznym, “WTK” 1969 nr 26;
Bystrzycki R, Znak cichociemnych, W. 1983; Bniński W. H., Aresztowanie płk. Józefa Spychalskiego, komendanta Okręgu Armii Krajowej Kraków, „ Zeszyty Historyczne WiNu ”, Kraków 1998 nr 11;
Ciosińska I., Po prostu miałam szczęście, Kr. 1989; Drogi Cichociemnych. Opowiadania zebrane i opracowane przez Koło Spadochroniarzy Armii Krajowej, Londyn 1972;
Dziura-Dziurski A.,Freedemfighter. True experiences of a freedom fighter in war-time Eastern Europe, Portland 1983, s. 148, 156; Grzywacz-Świtalski Ł., Z walk na Podkarpaciu, W. 1971;
Iglewski A., Pułkownik „ Luty ” - ojciec podkomendnych - Moje wspomnienia, masz, niepubl., zb. S. Piwowarskiego;
tenże, Wspomnienia z lat 1939-1945, masz, niepubl., zb. S. Piwowarskiego;
Jędrzejak F., Walki obwodu sieradzkiego POW z Niemcami – relacja komendanta organizacji lokalnej Sieradz, „Peowiak” 1931 nr 5;
Jokiel J., Wróciłem „najkrótszą drogą”, W. 1990, s. 199-200;
Klimek J., Polska Organizacja Wojskowa na terenie powiatu łaskiego, Pabianice 1938;
Klimkowski J., Byłem adiutantem gen. Andersa, W. 1959;
Kosch S., Oni grobu nie mają. O służbie w AK i męczeńskiej śmierci Jadwigi i Zygmunta Karłowskich, Kr. 1998;
Kot S., Listy z Rosji, Londyn 1951;
Kula-Fruziński S., Walki obwodu sieradzkiego POW z Niemcami – relacja zastępcy komendanta Obwodu, „Peowiak” 1931 nr 5;
Kuropieska J., Misja w Londynie, W. 1981; tenże, Nieprzewidziane przygody, W. 1988; Lis R, Jak przeżyłem chwilę wyjścia okupantów z Polski, „Ziemia Sieradzka” 1919 nr 33;
Mitkiewicz L., Z gen. Sikorskim na obczyźnie, Paryż 1968, s. 219;
Nuszkiewicz R., Uparci, W. 1983;
Obrona Warszawy 1939 we wspomnieniach, W. 1984; Oleksiewicz J., „Czarny Jasio”, „Stolica” 1978 nr 35; Owoc W., Krakowska Narodowa Organizacja Wojskowa. Wojna i konspiracja, Paryż 1979;
Pogorzelski W., Sieradz, Włocławek 1927; Prawdzie-Szlaski J., Nowogródczyzna w walce 1940-1945, Londyn 1976; Rozmus W., W oddziałach partyzanckich i baonie „Skała”, Kr. 1987; Rómmel J., Za honor i ojczyznę, W. 1958; Spychalska E., Jak zginął płk „Luty ”, komendant Okręgu AK Kraków, „Za Wolność i Lud” 1968 nr 12;
Spychalski J., Walki Obwodu Sieradzkiego POW z Niemcami – relacja komendanta Obwodu, „Peowiak” 1931 nr 5;
Spychalski M., Początek drogi, W. 1983; Strumph-Wojtkiewicz S., Wbrew rozkazowi. Wspomnienia oficera prasowego 1939-1945, W. 1968;
Udział kapelanów wojskowych w drugiej wojnie światowej, W. 1984; Walter-Janke Z., W Armii Krajowej na Śląsku, Kat. 1986;
Wolf A., Batalion Stołeczny, „WTK” 1968 nr 49;
Zator-Przytocki J., Pamiętniki z okresu lat 1939-1956, Wr.-Gd. 1999;
Za kulisami bezpieki i partii. Józef Światło ujawnia tajniki partii, reżymu i aparatu bezpieczeństwa, W. 1989;
Żegota- Januszaitis M., Życie moje tak burzłiwe... Wspomnienia i dokumenty, W. 1993;
Żółtowski M., Tarcza Rolanda, Kr. 1989;
Informacje (zapiski): Wacława H. Bnińskiego, Jana Budkiewicza (s. Bronisława), Krystyny David (ż. Wiesława), Henryka Galasa, Anny Gawłowskiej (Kołłątaj), Ryszarda Gradzińskiego (s. Adama), Zofii Kaczmarczyk (Andrzejewskiej), Zofii Łuczyńskiej-Kwiatkowej (bratanica Stefana), Kazimierza Mikuły, Aurelii Meinhard, Józefy Muzyczka (Pawlak), Ludwika Muzyczki, Władysława Mullera, Stanisława Nawary-Czeczota, Zygmunta Pogana, Pelagii Potockiej, Kazimierza Roszkiewicza, Jadwigi Sękowskiej (Michalskiej), Eleonory Spychalskiej, Teresy Spychalskiej (synowej), Dobrosława Spychalskiego (bratanka), Barbary Spychalskiej-Wolniewicz (bratanicy), Zbigniewa Śniegowskiego, Bolesława Zakrzewskiego (bratanka Władysława);
Gryps płk Józefa Spychalskiego z więzienia Montelupich, 29 III 1944, w zb. Adama Potyry z Krakowa;
Grypsy por. Bronisława Budkiewicza z więzienia Montelupich, 10 VI, 15 VI, (ok) 24 VI, 1 VII, 2 VII, 5 VII i 11 VII 1944, w zb. Jana Budkiewicza z Warszawy;
Grypsy plut, pchor. Wiesława Davida z więzienia Montelupich, 13 VI, 17 VI, (bd) VII, (bd) VII, 17 VII, 24 VII 1944, w zb. Krystyny Davidowej z Tych;
List Eleonory Spychalskiej, 1 VII 1968, w zb. Stanisława Dąbrowy-Kostki; List Aurelii Meinhard, 17 X 1986, w zb. S. Piwowarskiego;
Meldunek por. Zenona Soboty do szefa Kedywu Okręgu Krakowskiego ppłk Stefana Tarnawskiego, 11 V 1944, w zb. S. Dąbrowy-Kostki;
AGKBZpNP: Akta sprawy karnej przeciwko F. Ponickiemu, SWMW 599600;
CAW: Kartoteka Biura Personalnego, 612 46; Wniosek odznaczeniowy, KZ 31 849.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.
