O muzykach, muzyce i jej funkcji na renesansowym dworze ostatnich Jagiellonów
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2006.03Abstract
ON MUSICIANS, MUSIC AND ITS FUNCTION AT THE RENAISSANCE COURT OF THE LAST JAGIELLONIANS
The times of Sigmuntus’ constitute a very attractive period, particularly for the historians of culture, and are the object of constant inquiry focused on the Renaissance issues. The article aims to present in the widest context the mutual relationships between music, life and culture of the royal court. The last Jagiellonians did not differ in their musical preference from other European rulers. Their generous attitude towards musicians should be stressed (they maintained direct contact with them; awarded privileges; cared about appropriate remuneration). The patronage of Sigmuntus the Old and Sigmuntus Augustus contributed to a large extent to the raising of the musician’s social status and the creation of a climate conducive to the development of outstanding artistic personalities. The rule of the last two Jagiellonians was a golden age for Polish music. All the most distinguished composers of the Renaissance were to be found at the court of Sigmuntus Augustus. The music of the 16th century still possessed applied character and served mainly as a setting of everyday life. Among various functions music served at the royal court, primarily its utilitarian role is imminent (representational, liturgical, martial, hunting, feasting). Its didactic values were also appreciated. During the reign of Sigmuntus Augustus it began slowly to perform the artistic function as well. Owing to the royal court the modernisation of life and Polish custom took place in the upper, and partly in the middle, spheres of society. Life in many areas took on more cultural, European forms, characterised by greater refinement and delicacy. Social forms were being moulded and repeatedly a certain need for elegant life was marked. One of the Jagiellonian greatest merits was the fact of common accessibility of the court musicians’ results of work. Performances of bands, at the service of Jagiellonians, were available to a wider part of society. The city took part in the national celebrations, feasts, masquerades, and felt united with the events at the Wawel Castle.
References
1. Chomiński J., Wilkowska-Chomińska K.: Historia muzyki. Cz. I. Kraków 1989, s. 141.
2. Data 1520 jest przypuszczalną datą powstania tańców spisanych później w Tabulaturze Jana z Lublina (1537–1548), w 1543 r. po raz pierwszy wystąpiła na Wawelu kapela rorantystów.
3. Lissa Z., Chomiński J.M.: Muzyka polskiego odrodzenia. Warszawa 1953, s. 29–30.
4. Schaeffer B.: Dzieje muzyki. Warszawa 1987, s. 100, 139.
5. Brzezińska B.: Repertuar polskich tabulatur organowych z pierwszej połowy XVI wieku. Kraków 1987, s. 23.
6. Tomkowicz S.: Na dworze królewskim dwóch ostatnich Jagiellonów. Kraków 1924, s. 32.
7. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna ostatnich Jagiellonów. Kraków 1988, s. 37, 56, 98, 104, 113, 125; Cynarski S.:
Dwór królewski w Krakowie za ostatnich Jagiellonów. W: Kraków w dobie renesansu. Kraków 1989, s. 81.
8. Zob. też: Quirini-Popławska D.: Działalność Włochów w Polsce w I połowie XVI wieku na dworze królewskim, w dyplomacji i hierarchii kościelnej. Wrocław 1973, s. 51–57.
9. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 56, 97.
10. Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 81; natomiast E. Głuszcz-Zwolińska podaje, że pomyłkowo nazwano go w aktach (i to tylko raz) muzykiem, twierdząc, że był on tylko kupcem-zaopatrzeniowcem, Muzyka nadworna..., s. 57.
11. Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 81.
12. Ibidem; Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 56, 101.
13. Ibidem, s. 56, 117.
14. Ibidem, s. 56, 108.
15. Ibidem, s. 56, 107.
16. Ibidem, s. 107.
17. Ibidem, s. 56, 102.
18. Ibidem, s. 56, 97, 107.
19. Ibidem, s. 56, 97, 104.
20. Perz M.: Mikołaj Gomółka. Kraków 1981, s. 87.
21. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 57.
22. Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 78.
23. Chłędowski K.: Królowa Bona. Warszawa 1966, s. 45.
24. Brzezińska B.: Repertuar..., s. 23–24.
25. Ibidem, s. 25.
26. Zob.: Szczepańska M.: Nieznana krakowska tabulatura
lutniowa z drugiej połowy XVI stulecia. W: Księga pamiątkowa ku czci prof. A. Chybińskiego w 70-lecie urodzin. Kraków 1950, s. 198–204. 27. Chybiński A.: Stosunki muzyczne Polski z Francją w XVI stuleciu. ,,Przegląd Muzyczny’’ 1928, nr 3, s.1–3.
28. Chybiński A.: Krakowskie inwentarze muzyczne z XVI wieku. ,,Kwartalnik Muzyczny’’ 1912, z. 3, s. 253–258.
29. Tomkowicz S.: Materiały do historii stosunków kulturalnych w XVI w. na dworze królewskim polskim. Kraków 1915, s. 28, 124.
30. Ibidem, s. 138.
31. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 56, 96.
32. Chybiński A.: Stosunki muzyczne...,nr 3, s. 4–5.
33. Ibidem, nr 4, s. 4–5.
34. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 31.
35. Cynarski S.: Dwór królewski...,s. 81.
36. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 100.
37. Ibidem, s. 101.
38. Ibidem, s. 102.
39. Ibidem, s. 102–103.
40. Ibidem, s. 103, 126; Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 81.
41. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 99, 109; Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 81.
42. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 109; S. Cynarski podaje pisownię jego nazwiska – Kleppel. Ibidem, s. 81.
43. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 119; Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 81.
44. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 118; Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 81.
45. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 124.
46. Wozaczyńska M.: Muzyka renesansu. Gdańsk 1996, s. 103.
47. Ibidem, s. 103; Reiss J.W.: Najpiękniejsza ze wszystkich jest muzyka polska. Kraków 1984, s. 27.
48. Poliński A.: Znakomitsi cudzoziemscy muzycy w Polsce. ,,Echo Muzyczne” 1882, nr 13, s.98–99.
49. Chodzi tu zapewne o dzieło Christobala Moralesa, zmarłego najprawdopodobniej w 1553 r.
50. Morawska K.: Historia muzyki polskiej. T. II. Renesans. Warszawa 1994, s. 56–62.
51. Pawiński A.: Młode lata Zygmunta Starego. Warszawa 1893, s. 129.
52. Cramer E.C.: Związki z muzyką hiszpańską w Lamentacjach Wacława z Szamotuł. ,,Muzyka’’ 1979, nr 3, s.40–41.
53. Witkowski L.: Polsko-czeskie stosunki w dziedzinie hymnologii w XVI-VIII wieku. W: Materiały z sesji PWSM w Gdańsku. Prace specjalne 7. Gdańsk 1974, s. 68–70.
54. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 107, 127.
55. Zob.: Chybiński A.: Z dziejów węgiersko-polskich stosunków muzycznych. ,,Kurier Literacko-Naukowy’’ 1936, nr 8, s. 4.
56. Wernichowska B.: Królewskie śluby. Kraków 1989, s. 18.
57. W źródłach występuje następująca pisownia jego nazwiska: Backfarck, Backfark, Bakfark, Bakffark, Bakwark, Baquarge, Barkfark, Bekfark – zob.: Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 97.
58. Ibidem.
59. Chybiński A.: Z dziejów polsko-węgierskich..., s. 4.
60. Morawski K.: Czasy Zygmuntowskie na tle prądów odrodzenia. Warszawa 1922, s. 43.
61. Pawiński A.: Młode lata..., s. 128.
62. Zob.: Morawska K.: Historia muzyki..., s. 61.
63. Marchwińska A.: Początki dworu królewskiego Barbary Radzi-wiłłówny. ,,Przegląd Bydgoski” 2001, R. XII, s. 53.
64. Morawski K.: Czasy Zygmuntowskie..., s. 43. Należy jednak pamiętać, że był to orszak odprowadzający Bonę, z którego w Polsce została tylko część dworzan.
65. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 12–14.
66. Morawska K.: Historia..., s. 64–65.
67. Słownik muzyków polskich. Red. J. Chomiński. T. I. Kraków 1964, s. 217.
68. Świeżawski-Sulimczyk E.: Kapele dworskie do XVI wieku w dawnej Polsce. ,,Echo Muzyczne i Teatralne” 1884, nr 62, s. 630.
69. Encyklopedia Powszechna S. Orgelbranda. T. I. Warszawa 1859, s. 366.
70. Cyt. za: Poliński A. : Dzieje muzyki polskiej w zarysie. Lwów 1907, s. 47.
71. Ibidem.
72. Pawiński A.: Młode lata..., s. 53.
73. Cyt. za: Pawiński A.: Młode lata..., s. 128.
74. Cynarski S.: Dwór królewski..., s. 80.
75 Pawiński A.: Młode lata..., s. 53.
76 Ibidem, s. 130.
77. Cyt. za: Gołębiowski E.: Zygmunt August. Żywot ostatniego z Jagiellonów. Warszawa 1977, s. 157.
78. Cyt. za: Kuchowicz Z.: Barbara Radziwiłłówna. Łódź 1976, s. 109.
79. Ibidem, s. 108.
80. Kochanowski J.: Fraszki. W: Dzieła Polskie. Warszawa 1953, s. 202.
81. Słownik muzyków..., s. 218.
82. Cyt. za: Tomkowicz S.: Na dworze królewskim..., s. 27.
83. Cyt. za: Pawiński A.: Młode lata..., s. 128.
84. Ibidem, s. 254.
85. Świeżawski-Sulimczyk E.: Wypisy z rachunków dworskich
Zygmunta Augusta odnoszące się do muzyki, robione przez p. Kazimierza Wenda, ,,Przegląd Bibliograficzno-Archeologiczny’’ 1881,
t. II, s. 285.
86. Cyt. za: Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 30.
87. Tomkowicz S.: Materiały do historii..., s. 18.
88. Pociecha W.: Królowa Bona – czasy i ludzie odrodzenia. T. I. Poznań 1949, s. 226.
89. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 78
90. Pociecha W.: Królowa Bona..., s. 237.
91. Ibidem, s. 237, 239; Przeździecki A.: Jagiellonki polskie w XVI wieku. Obrazy rodziny i dworu Zygmunta I i Zygmunta Augusta królów polskich. T. I. Kraków 1868, s. 61–62.
92. Ibidem, s. 237.
93. Borkowska U. OSU: Królewskie zaślubiny, narodziny, chrzest. W: Imagines Potestatis. Rytuały, symbole i konteksty fabularne władzy zwierzchniej Polska X-XV w. Red J. Banaszkiewicza. Warszawa 1994, s. 88.
94. Cyt. za: Chaniecki Z.: Kilka uwag o praktyce muzycznej na renesansowych dworach. ,,Muzyka’’ 1998, nr 1, s. 65.
95. Ibidem.
96. Bogucka M.: Anna Jagiellonka. Kraków 1994, s. 21.
97. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 79.
98. Górnicki Ł.: Dzieje w koronie polskiej. Oprac. H. Barycz. Wrocław 2003, s. 66.
99. Chodzi o Jana Wierzbkowskiego, prepozyta kapeli królewskiej.
100. Wychwalnik weselny Zygmunta Augusta króla polskiego przez Stanisława Orzechowskiego. W: Dzieła w niektórych przedmiotach opisane Stanisława Orzechowskiego. Oprac. Z. Wołyński, T. II. Wrocław 1826., s. 128.
101. Ibidem, s. 130.
102. Bogucka M.: Anna..., s. 45.
103. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 80.
104. Cyt. za: Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 81.
105. Cyt. za: Chaniecki Z.: Kilka uwag..., s. 66; zob. też: Przeździecki A.: Jagiellonki polskie..., T. III, s. 36–40.
106. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 78–79.
107. Duczmal M.: Izabela Jagiellonka królowa Węgier. Warszawa 2000, s. 190.
108. Zob.: Szweykowski Z., Szweykowska A.: Wacław z Szamotuł renesansowy muzyk i poeta. Szkic biograficzny. ,,Muzyka’’ 1964, s. 13–17. 109. Chaniecki Z.: Kilka uwag o praktyce..., s. 68.
110. Powstały po śmierci Zygmunta Starego opis ceremoniału pogrzebowego, autorstwa biskupa krakowskiego Samuela Maciejowskiego i marszałka dworu Jana Tęczyńskiego, obowiązywał przy późniejszych pogrzebach polskich władców.
111. Zob.: Gołąb J.: Pogrzeb króla Zygmunta Starego. Kraków 1916.
112. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 79.
113. Przeździecki A.: Jagiellonki polskie... T. IV, s. 13–14.
114. Sucheni-Grabowska A.: Zygmunt August król polski i Wielki Książę Litewski 1520-1562. Warszawa 1996, s. 269.
115. Wozaczyńska M.: Muzyka..., s. 134–135.
116. Szweykowski Z.M.: Rozkwit wielogłosowości w XVI wieku. W: Z dziejów polskiej kultury muzycznej. T I. Kraków 1958, s. 128–129.
117. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 79–80.
118. Cyt. za: Tomkowicz S.: Na dworze..., s. 26–27.
119. Cyt. za: Prus J.: Muzyka na Wawelu. Kraków 1975, s. 45.
120. Pociecha W.: Królowa Bona... T. I, s. 158.
121. Szulc Z.: Słownik lutników polskich. Poznań 1953, s. 30. 43
122. Quirini-Popławska D.: Działalność Włochów..., s. 53–54.
123. Pociecha W.: Królowa Bona... T. II, s. 38.
124. Ibidem, s. 39.
125. Zob. też: Perz M.: Mikołaj Gomółka. Kraków 1981, s. 69–75.
126. Prus J.: Muzyka..., s. 47–48.
127. Chybiński A.: Materiały do dziejów królewskiej kapeli roranty-Pociecha W.: Królowa Bona... T. II, s. 64–65. stów na Wawelu. Cz. I. Kraków 1910, s. 8–13.
128. Reiss J.W.: Najpiękniejsza ze..., s. 47–48.
129. Zob.: Przeździecki A.: Jagiellonki polskie... T. V, s. 219.
130. Perz M.: Mikołaj..., s. 86.
131. Chmiel A.: Rachunki dworu królewskiego 1544-1567. Źródła do historii sztuki i cywilizacji w Polsce. T. I. Kraków 1911, s.168.
132. Trębaczem (tibicen) określano muzyka grającego na różnych instrumentach dętych blaszanych i niektórych drewnianych.
133. Morawska K.: Historia..., s. 91.
134. Zob.: Krzycki A.: Pieśń o zwycięstwie nad Moskalami odniesionym w dniu narodzin Panny Marii w 1514 roku. W: Poezje. Warszawa 1962, s. 45–49.
135. Małecki J.M.: Czasy renesansowego rozkwitu. W: Dzieje Krakowa. T. 2. Kraków w wiekach XVI-XVIII. Kraków 1984, s. 92.
136. Barycz H.: Dzieje nauki w Polsce w epoce odrodzenia. Warszawa 1957, s. 71.
137. Tomkiewicz W.: Z dziejów polskiego mecenatu artystycznego w XVII wieku. Wrocław 1952, s. 11.
138. Tomkowicz S.: Na dworze...., s. 25.
139. Cyt. za: Poliński A.: Walenty Greff Bakfark, nadworny lutnista Zygmunta Augusta. ,,Echo Muzyczne, Teatralne i Artystyczne’’ 1887, nr 195, s. 6–7.
140. Perz M.: Mikołaj..., s. 75.
141. Baliński M.: Historya miasta Wilna. T. II. Wilno 1837, s. 173.
142. Cyt. za: Perz M.: Mikołaj..., s. 68.
143. Ibidem, s. 69.
144. Ibidem, s. 76.
145. Prus J.: Muzyka..., s. 57.
146. Cyt. za: Gołębiowski E.: Zygmunt August. Żywot ostatniego z Jagiellonów. Warszawa 1977, s. 123.
147. Cyt. za: Morawski K.: Czasy Zygmuntowskie..., s. 94.
148. Głuszcz-Zwolińska E.: Muzyka nadworna..., s. 82.
149. Chłędowski K.: Królowa..., s. 46–47.
150. Pociecha W.: Królowa Bona... T. II, s. 11.
151. Górnicki Ł.: Dworzanin polski. Kraków 1928, s. 89–90.
152. Ibidem, s. 113–114.
153. Kochanowski J.: Wróżki. W: Dzieła polskie. Red. J. Krzyżanowski. Warszawa 1960, s. 739.
154. Bobrowska J.: Kultura muzyczna w świetle literatury staropolskiej XVI i XVII w. ,,Muzyka” 1977, nr 2, s. 41.
155. Duczmal M.: Izabela..., s. 62.
156. Relacje nuncjuszów apostolskich o Polsce od roku 1548 do 1690. Berlin–Poznań 1864, s. 100.
157. Cyt. za: Cynarski S.: Zygmunt August. Wrocław 1988, s. 76.
158. Zob.: Bogucka M.: Anna..., s. 102–104.
159. Za: Maciejewski K.: Polska i Ruś aż do pierwszej połowy XVII wieku pod względem obyczajów i zwyczajów. T. IV. Petersburg–Warszawa 1842, s. 51.
160. Morawska K.: Historia..., s. 98–99. 163 Cyt. za: Brückner A.: Dzieje kultury polskiej. T. II. Warszawa
161. Chłędowski K.: Królowa..., s. 48. 1991, s. 311–312. 162 Gutkowska-Rychlewska M.: Historia ubiorów. Wrocław 1968, s. 394.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.
