Gałki wież depozytariuszami informacji z przeszłości. Pamiątki historyczne wydobyte z gałki wieży kościoła pw. św. Bartłomieja w Morawicy koło Krakowa w lipcu 2006 roku
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2007.08Abstract
THE FINIALS CROWNING TOWERS AND STEEPLES AS DEPOSITORIES OF INFORMATION FROM THE PAST. HISTORIC ARTEFACTS DISCOVERED IN THE KNOB OF THE STEEPLE OF ST BARTHOLOMEW’S CHURCH IN MORAWICA NEAR KRAKOW IN JULY 2006
Steeples and ridge turrets of our churches are the chief landmarks of Polish cities, towns and villages. The element which always crowns the entire architectural structure is the spherical finial, usually onion-shaped or in the form of a bulbous cupola. Due to their localization the finials of steeples and towers are extremely hard to reach, therefore, our ancestors thought it would be a brilliant idea to store precious historic memorabilia which they considered worthy of passing down to the next generations exactly in such places – inside the spherical finials. The custom to put mementos connected with the history of a given church or secular building in the finial of its steeple is documented since the Middle Ages. The oldest document of that kind in Kraków dates to 1478 and has been discovered in the finial crowning the spire of St Mary’s Church. During restoration works on the towers the objects which had been deposited in the finials were usually taken out and passed on to various archives and museum collections, which is how the Historical Museum of the City of Kraków managed to acquire numerous artefacts which had been removed from the finial on top of the Town Hall Tower in Kraków. Morawica is one of the oldest settlements in the area surrounding Kraków. The church (designed by an Italian architect, Francisco Placidi) was erected there over the period 1743–1748, and consecrated on July 27, 1755. During restoration works on the ridge turret of the church in Morawica in July 2006 a number of extremely valuable historic artefacts documenting the history of the church and its neighbourhood were discovered in its finial: the fragments of two documents (dated 1767 and 1824), 23 coins, including three copper coins from the period 1767– 1789, 20 coins from the period 1794–1824, and two religious medallions from the period 1712–1820. On October 4, 2006 His Eminency Cardinal Stanisław Dziwisz, Metropolitan Bishop of Kraków consecrated the crosses crowning the newly-renovated roof of the church in Morawica. It was then that a number of “new” artefacts were deposited in the renovated copper finial of the ridge turret: two coins (1 copper groschen of King Stanislaus II Augustus dated 1767 and 1 Polish groschen dated 1824), as well as many contemporary artefacts and historic objects, e.g. various coins, commemorative medals, Solidarity Movement badges and Pope John Paul II’s rosary.
References
1. Frančić M.: Kraków kalendarz dziejów. Od prawieków do wybuchu I wojny światowej. Kraków 1998, s. 43.
2. Bąkowski K.: Kościół N.P. Maryi w Krakowie. „Biblioteka Krakowska” 1913, nr 46, s. 10–14.
3. Agnus Dei, potocznie nazywane agnuskami, to woskowe okrągłe pieczęcie z przedstawieniem Baranka Bożego.
4. Bąkowski K.: Kościół N.P. Maryi..., s. 19–22.
5. Pierwsza Księga Kronik, 29, 15. W: Pismo Święte Starego i Nowego Testmentu. W przekładzie z języków oryginalnych. Opracował zespół Bibliofilów Polskich z inicjatywy Benedyktynów Tynieckich. Wyd. 3 popr. Warszawa 1995.
6. Muczkowski J.: Dawny krakowski ratusz. „Rocznik Krakowski” 1906, T. VIII, s. 23–24.
7. Grabowski A.: Groby królów polskich. Kraków 1835, s. 67–76.
8. Biblioteka Muzeum Historycznego Miasta Krakowa (dalej: Bibl. MHK), sygn. R.763; zob. Kraków – europejskie miasto prawa magdeburskiego 1257–1791. Katalog wystawy. Praca zbiorowa pod red. nauk. G. Lichończak-Nurek. Kraków 2007, s. 612–613.
9. Bibl. MHK, sygn. R.1729.
10. Bibl. MHK, sygn. R.1730; zob. Kraków – europejskie miasto..., s. 613.
11. Zob. Archiwum MHK nr 2/4 – I Zbiór: Potwierdzenie odbioru, lista 14, poz. inw. 11 oraz 2/7 Zbiór: Inwentarz tymczasowy numizmatów przejętych z Archiwum Akt Dawnych, spisany w 1953 r., poz. inw. 275–285.
12. Bibl. MHK, sygn. R.3039.
13. Bibl. MHK, sygn. R.3040.
14. Bibl. MHK, sygn. R.3041.
15. Bibl. MHK, sygn. R.3042.
16. Bibl. MHK, sygn. R.3044.
17. Bibl. MHK, sygn. R.3045.
18. Bibl. MHK, sygn. R.3046.
19. Bibl. MHK, sygn. R.3047.
20. Bibl. MHK, sygn. R.3048.
21. Bibl. MHK, sygn. R.3049.
22. Bibl. MHK, sygn. R.3050.
23. Bibl. MHK, sygn. R.3051.
24. Bibl. MHK, sygn. R.3052.
25. Bibl. MHK, sygn. R.3053.
26. Są w trakcie opracowania i inwentaryzacji.
27. Zob. Kurtyka J.: Tęczyńscy. Studium z dziejów polskiej elity możnowładczej w średniowieczu. Kraków 1997.
28. Zob. Teka Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej.T. II. Kraków 1906, s. 197–205.
29. Zob. Kurtyka J.: Latyfundium Tęczyńskie. Dobra i właściciele (XIV–XVII wiek). Kraków 1999.
30. W archiwum parafialnym, zob. „Kronika parafii morawickiej” 1900–2004 [mps].
31. Pociecha W.: Królowa Bona (1494–1557). T. I. Poznań 1949, s. 228.
32. Tłumaczenie tekstów łac. ks. B. Przybyszewski (1908–2001), wikary w Morawicy w latach 1933–34 [msp].
33. Obecnie znajdują się w archiwum parafialnym w Morawicy.
34. Wykaz znalezionych monet oraz medalików znajduje się na końcu artykułu.
35. Materiały z I Ogólnopolskiej Sesji medalierskiej w Gorzowie Wielkopolskim. Gorzów 1974, s. 61. Najstarsze medaliki, zachowane w zbiorach, pochodzą z XVIII w. Są to tzw. koronatki, tj. medaliki wydane z okazji koronacji obrazów lub figur koronami nadanymi przez poszczególnych papieży. Medaliki religijne jako okolicznościowe pamiątki wydawane były w wielu krajach, głównie przez małe warsztaty rzemieślnicze a także przez poszczególnych złotników i grawerów. Ponadnarodowy charakter wyznań religijnych sprawiał, że obok medalików wytworzonych w kraju tzw. poloników, istniał stały dopływ medalików wytłoczonych za granicą. Medaliki wędrowały po całym świecie, wszędzie znajdując swych odbiorców. Przywożone były do kraju z zagranicy przez osoby duchowne lub świeckie, upamiętniały miejsca kultu, świętych lub też ważne rocznice religijne. Niektóre z nich były oznaką przynależenia do bractwa lub zakonu (np. szkaplerze) i najbardziej charakterystycznym zewnętrznym symbolem wyznań chrześcijańskich (krzyżyki). Zwykle wykonane były z mosiądzu lub miedzi, rzadziej cynku, stopu cyny lub ołowiu, czasem do ich produkcji używano srebra i złota.
36. Pius V, Giovanni Michele Ghislieri (1504–1572), papież od 7 I 1566 r.; kanonizowany w 1712 r., ustanowił święto Matki Boskiej Różańcowej, obchodzone 7 X.
37. Zgodnie z legendą są to schody, po których stąpał Jezus Chrystus, pochodzą z pałacu Poncjusza Piłata. Rewers medalika przedstawia zarys fasady bazyliki św. Jana na Lateranie, dawnej rezydencji papieży.
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.

