Wyniki kwerendy archiwalnej dotyczącej zabudowy handlowej Rynku w Krakowie

Authors

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2008.06

Abstract

THE OUTCOMES OF PRELIMINARY ARCHIVAL RESEARCH CONDUCTED TO EXAMINE THE HISTORY OF TRADE FACILITIES IN THE MARKET SQUARE IN KRAKOW

The paper presents the outcomes of preliminary research of written sources concerning trade facilities built or installed in the Kraków Market Square conducted for the purposes of archaeological research carried out in the Main Market Square from 2005 to 2007; the author also presents the results of her own research on the subject. An overview of the surviving sources and literature available is also included. The data has been divided into paragraphs – each paragraph presents research results pertaining to a different facility, such as: the Cloth Hall, the Rich Stalls, the Scales, Shoemakers’ Stalls, etc. The greatest emphasis has been put on the Middle Ages and the earliest phase of construction works which still remains partly obscure, i.e. the time when the oldest trade facilities were built. Having examined a number of sources, the author presents her own perspective on these issues. Preliminary archival research has revealed that the oldest block of buildings situated in the centre of the Market Square comprised cloth chambers, stalls and bread benches which can be traced in documents from 1300 onwards. These early structures formed a commercial precinct with blocks of trade facilities built in rows stretching from St. John’s Street to Bracka Street, intersected by a passageway in the middle (the location of the passageway was determined by the settlement urban plan and, since the mid-14th cent., had been called the “through the cross” passage). Archival materials dating from the first half of the 14th cent. suggest that each of the blocks comprised two parallel rows of buildings facing the path running in between. Already in 1302 the building of the Scales (originally known as the Lead Scales) was mentioned – its name changed to Greater Scales in the mid-14th cent. This is the complex of trade facilities which seems to have existed until the 1370s. Cloth chambers must have been transformed into an integrated hall prior to 1390 since municipal account books dating from that period mention the fact of finishing works being carried out in that facility. It was at that time that the entire complex was referred to as the Cloth Hall (Pannitheca) for the first time. Since the early 15th cent. the layout of the central facilities complex underwent further changes as new facilities (Lesser Scales) and new kinds of specialized stalls (e.g. shoemakers’ stalls, potters’ stalls, tanners’ stalls, etc.) started to appear. A silver melting furnace operated in the Greater Scales complex. There was also a market hall called Smatruz (German: Schmetterhaus) which was relocated to stand next to the Town Hall after the fire in 1445. Further expansion of the stalls took place in the 16th cent. – by that time, they had covered most of the space available in the Market Square. A significant achievement was the transformation of the Cloth Hall into a Renaissance building (1557–1559). At the end the 16th cent. the central block underwent further changes due to the thorough renovation of the buildings of the Greater and Lesser Scales and the construction of brick shoemakers’ stalls. There was a major decline in trade activity in the 17th cent. Following the Swedish invasion, many trade facilities fell into ruin and the deterioration of these buildings continued throughout the 18th cent. At the beginning of the 19th cent. the gradual liquidation of stalls and other facilities located in the central block began, symbolically inaugurated by the tearing down of the Lesser Scales in 1801. The Cloth Hall, being the most impressive element of the historical trade facilities complex, was renovated and adapted to perform other tasks (1875–1879), and the Market Square itself transformed from a dilapidated commercial centre into a modern, stately city square.

References

1 Komorowski W., Sudacka A.: Rynek Główny w Krakowie.

Warszawa–Kraków 2008.

2 J. L. [Józef Wawel-Louis]: Przechadzka kronikarza po rynku krakowskim.

Kraków 1890.

3 Tomkowicz W.: Ulice i place Krakowa w ciągu wieków. Ich nazwy

i zmiany postaci. Kraków 1926.

4 Grabowski A.: Dawne zabytki miasta Krakowa. Kraków 1850;

idem: Starożytnicze wiadomości o Krakowie. Kraków 1852 oraz

Zbiór Ambrożego Grabowskiego w Archiwum Państwowym

w Krakowie (dalej cyt. APKr). Teki Archiwalne wg Katalogu S. Estreichera,

szczególnie teki nr 19, 23.

5 Rederowa D.: Studia nad wewnętrznymi dziejami Krakowa

porozbiorowego (1796–1809). Cz. 1 Zagadnienia urbanistyczne.

„Rocznik Krakowski” 1957–1959, t. 34, z. 2, s. 61–178; Cz. 2.

Zagadnienia ustrojowe i ekonomiczno-społeczne 1962, t. 36, z. 1,

s. 1–85.

6 Borowiecka-Birkenmajerowa M., Demel J.: Działalność

urbanistyczna Senatu Wolnego Miasta Krakowa w latach 1815–

1846. „Studia i Materiały do Teorii i Historii Architektury i Urbanistyki”

1963, t. 4.

7 Banach J.: Ikonografi a Rynku Głównego w Krakowie. Kraków

1998.

8 Kutrzeba S.: Finanse Krakowa w wiekach średnich. „Rocznik

Krakowski” 1900, t. 3.

9 Wyrozumski J.: Dzieje Krakowa. T. 1. Kraków do schyłku wieków

średnich. Kraków 1992.

10 Grabski W.: Wybrane zagadnienia z urbanistyki średniowiecznego

Krakowa. „Biuletyn Krakowski” 1961, t. 3; Jamróz J.: Układ

przestrzenny Krakowa sprzed i po lokacji 1257 r. „Kwartalnik Architektury

i Urbanistyki” 1970, t. 12.

11 Krasnowolski B.: Lokacje i rozwój Krakowa, Kazimierza

i Okołu. W: Kraków. Nowe Studia nad rozwojem miasta. Red.

J. Wyrozumski. Kraków 2007, s. 365; idem: Lokacje na prawie

niemieckim. W.: Atlas historyczny miast polskich. Red. R. Czaja,

Z. Noga. Aut. Z. Beiersdorf et al. Oprac. kartograf. T. Szpytma.

T. 5. Małopolska. Z. 1. Kraków 2007, s. 9.

12 Tyszka P.: Obraz przestrzeni miejskiej Krakowa XIV–XV wieku

w świadomości jego mieszkańców. Lublin 2001.

13 Rajman J.: Kraków – zespół osadniczy, proces lokacji, mieszczanie

do roku 1333. Kraków 2004.

14 Monografi e posiadają np. jatki szewskie, por. Lichończak-Nurek

G.: Dzieje jatek szewskich w Krakowie. „Krzysztofory. Zeszyty

Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 1991, z. 18.

15 Podstawowa literatura na temat Sukiennic: Łuszczkiewicz

W.: Sukiennice. Dzieje gmachu. Kraków 1899; Świszczowski S.:

Sukiennice na rynku krakowskim w epoce gotyku i renesansu. „Biuletyn

Historii Sztuki” 1948, t. 10, por. także Katalog Zabytków

Sztuki w Polsce. T. 4. Miasto Kraków. Cz. 10. Śródmieście. Red.

M. Myśliński. Warszawa 2005, s. 39–44.

16 Zin W., Grabski A.: Niektóre problemy stratygrafi czne Rynku

krakowskiego. Sprawozdania z posiedzeń Komisji PAN, Oddział

w Krakowie, styczeń – czerwiec 1966. Kraków 1967.

17 Dębowski T.: Badania archeologiczne Sukiennic krakowskich.

„Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1981, nr 4. Odkryte

wówczas komory znajdują się częściowo pod komorami piwnicznymi

sklepów oraz pod korytarzem, który w XIX w. poprowadzono

pod podcieniami, stycznie do murów fundamentowych

Kramów Bogatych. Mury fundamentowe Kramów Bogatych wykorzystał

Tomasz Pryliński jako ścianę boczną tego korytarza.

18 Sudacka A.: Wyniki kwerendy archiwalnej dotyczącej Sukiennic

krakowskich. PKZ Kraków 1974 (mps); eadem: Sukiennice, przemiany

dziejowe budynku, stan badań oraz wnioski badawcze. Materiały

Sympozjum: Archeologia w badaniach miejskich zespołów

zabytkowych w Polsce, Kraków 1979. „Informator PKZ” 1980;

eadem: Kraków – Sukiennice. Dokumentacja historyczna PKZ.

Kraków 1981–1982 (mps).

19 Krasnowolski B.: Lokacje i rozwój…; idem: Lokacje na prawie…

20 Zaitz E.: Sprawozdanie z badań archeologicznych prowadzonych

w Krakowie w 2004 roku przy przebudowie nawierzchni płyty

Rynku Głównego po zachodniej stronie Sukiennic. „Materiały Archeologiczne”

2006, t. 36; Łukacz M.: Badania architektoniczne

reliktów murowanej zabudowy pod zachodnią częścią płyty Rynku

Głównego w Krakowie. „Materiały Archeologiczne” 2006, t. 36.

21 Komorowski W.: Krakowska Waga Wielka w średniowieczu.

„Rocznik Krakowski” 2006, t. 72; Sudacka A.: Budynek Małej

Wagi na Rynku krakowskim na podstawie źródeł historycznych.

„Rocznik Krakowski” 2006, t. 72.

22 Wstępne wyniki prezentuje: Cezary Buśko, Waldemar Komorowski;

eidem: Rynek. W: Atlas historyczny…

23 Kodeks dyplomatyczny miasta Krakowa (dalej cyt.: Kod. dypl. m.

Krak.). Wyd. F. Piekosiński. T. 1. Kraków 1879, nr 1, 32; Wyrozumska

B.: Dwa wielkie przywileje średniowiecznego Krakowa.

Kraków 1998.

24 Najstarsze księgi miasta Krakowa. T. 1. Cz. 1. Liber actorum,

obligationum et resignationum. Wyd. F. Piekosiński, J. Szujski.

Kraków 1877–1878.

25 Acta scabinalia Cracoviensia 1365–1376 et 1390–1397 wydał

Stanisław Krzyżanowski (Księgi ławnicze krakowskie lata 1365–

1376 i 1390–1397). Kraków 1904.

26 Zestawienie rachunków miasta Krakowa z lat 1390–1393,

1395–1405. W: Najstarsze księgi miasta… T. 2, s. 288 nn.

27 Rynek Główny w Krakowie. Badania 2005–2006 – źródła do

dziejów zabudowy związanej z handlem we wschodniej części Rynku

Głównego w Krakowie. Wyd. K. Follprecht, K. Jelonek-Litewka.

Red. W. Komorowski. Kraków 2007.

28 Kod. dypl. m. Krak. T. 2 (z osobną paginacją). Cz. 4. Transakcje

w przedmiocie czynszów miejskich.

29 Tyszka P.: Obraz przestrzeni miejskiej…, passim.

30 Prawa, przywileje i statuta miasta Krakowa (1507–1795). T. 1–2.

Wyd. F. Piekosiński, S. Krzyżanowski. Kraków 1885–1909.

31 A. Grabowski, Teki, wg Katalogu S. Estreichera, APKr, sygn.

23; cyt. za Tomkiewicz S.: Ulice i place Krakowa…, s. 28–29.

32 Acta quartaliensium civitatis Cracoviensis (Policja budowlana).

APKr, sygn. rkps 1378–1379, por. też Księga wiertelnicza krakowska.

Cz. 1–4 (1568–1606). Wyd. K. Jelonek-Litewka, A. Litewka,

Ł. Walczy. Kraków 1997–2000.

33 Kod. dypl. m. Krak. T. 2. Liber proventuum civitatis Cracoviae,

s. 738 nn.

34 Zbiór notat Żegoty Paulego. Biblioteka Jagiellońska (dalej cyt.

BJ), sygn. 5309, 5354, 5357 i inne.

35 Rynek Główny w Krakowie. Badania 2005–2006…

36 Kod. dypl. m. Krak. T. 1, nr 1; Wyrozumska B.: Dwa wielkie

przywileje…

37 Najstarsze księgi miasta… T. 1, cz. 1.

38 Ibidem, poz. 24.

39 Ibidem, poz. 362.

40 Ibidem, poz. 873, 1024.

41 Ibidem, poz. 1449.

42 Odkrycia te nie zostały nigdy zadowalająco udokumentowane w

publikacjach, a jedynie wzmiankowane – Zin W.: Prace badawcze

z dziedziny historii architektury Krakowa w ciągu ostatnich 50

lat. W: Zabytkowe ośrodki staromiejskie na przykładzie śródmieścia

Krakowa. Biblioteka Muzealnictwa i Ochrony Zabytków. Seria B

VII. Warszawa 1963, s. 19–20; Zin W., Grabski A.: Niektóre

problemy stratygrafi czne…, s. 355–357.

43 Dębowski T.: Badania archeologiczne Sukiennic krakowskich.

„Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 1981, t. 29, nr 4,

s. 451–458. W rejonie obecnej hali według autora znajdowały się

relikty zabudowy drewnianej po bokach uliczki.

44 Buśko C., Komorowski W.: Rynek. W: Atlas historyczny…,

s. 26; Buśko C.: Z badań archeologicznych nad miastami południowej

Polski. Rynek Główny w Krakowie w świetle prac przeprowadzonych

w latach 2005–2007. „Archaeologia Historica” 2007, t. 32,

s. 229. Tam rekonstrukcja pierwszego założenia (ryc. 4, 12).

45 Na dwufazowość budynku Sukiennic wskazują badania: Niewalda

W.: Sukiennice, elewacja zachodnia, część południowa.

Badania architektoniczne ściany pod dachem pulpitowym. Kraków

2007 (mps).

46 Kod. dypl. m. Krak. T. 1, nr 25.

47 Ibidem, nr 32.

48 Acta scabinalia…, poz. 326.

49 Dębowski T.: Badania…, s. 458.

50 Najstarsze księgi miasta… T. II, s. 292, ad. 10; por. też: Archiwum

Państwowe w Krakowie, Akta miasta Krakowa (dalej cyt.

APKr, AK), rkps nr 1587, s. 24.

51 APKr, AK, rkps nr 1587, s. 24.

52 Najstarsze księgi miasta… T. 2, s. 293, ad. 28; s. 296, ad. 29.

53 Ibidem, s. 300, ad. 7, 8; s. 301, ad. 33; por. też APKr, AK, rkps

1588, s. 6.

54 Ibidem, s.330 poz. 60; por. też APKr, AK, rkps 1591, s. 74.

55 Kod. dypl. m. Krak. T. 2, s. 677, poz. 545; s. 685, poz. 562.

56 Notatka o pożarze oraz rachunki odbudowy. W: Prawa, przywileje…,

T. 1, z. 2, s. 1027–1046. O przebudowie m.in.: Łuszczkiewicz

W.: Sukiennice krakowskie…, s. 20–25; Świszczowski

S.: Sukiennice na rynku…, s. 295–306.

57 Tomkowicz S.: Przyczynki do historii i kultury Krakowa

w pierwszej połowie XVII wieku. Lwów 1914, s. 9, 76–78.

58 Kraków za Stanisława Augusta w relacjach F. Lichockiego, A. Naruszewicza,

J.F. Zollnera. Kraków 1979, s. 89–90; także: Sinko-

Popielowa K.: Bale i przyjęcia w starych i nowych Sukiennicach.

„Kurier Literacko-Naukowy” 1936, nr 7 (dodatek do „Ilustrowanego

Kuriera Codziennego”).

59 O projektach odnowienia Sukiennic w okresie Rzeczpospolitej

Krakowskiej piszą: Borowiecka-Birkenmajerowa M., Demel

J.: Działalność urbanistyczna i architektoniczna Senatu Wolnego

Miasta Krakowa w latach 1815–1848. „Studia i Materiały do

Teorii i Historii Architektury i Urbanistyki” 1963, t. 4, s. 118–

120; Lepiarczyk J.: Działalność architektoniczna Sebastiana

Sierakowskiego. Projekty klasycystyczne i neogotyckie (1777–1824).

„Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Historii

Sztuki” 1968, z. 7, s. 22–23; Fr ycz J.: Restauracja i konserwacja

zabytków architektury w Polsce w latach 1795–1918. Warszawa

1975, s. 43–49.

60 Dietl J.: Projekt uporządkowania miasta. Kraków 1871; idem:

Instrukcja dla Komisji w celu odbudowania Sukiennic ustanowionej

w dniu 28 maja 1867. Kraków 1867; por. też Program odbudowania

Sukiennic przedłożony Komisji (…) przez prezydenta J. Dietla.

Kraków 1867.

61 O przebudowie Sukiennic przez Tomasza Prylińskiego pisze

Łuszczkiewicz W.: Sukiennice krakowskie…, passim; por. Sudacka

A.: Sukiennice krakowskie w XIX wieku, bazar czy świątynia

sztuki?. „Rocznik Krakowski” 1995, t. 61.

62 Protokoły obrad i uchwał Komisji budowy Sukiennic. APKr,

Teczka Sukiennice, t. 28; por. KZSZ, loc. cit.

63 Dreliarz W., Piech Z.: Zespół pieczęci i herbów miejskich

w krakowskich Sukiennicach. „Rocznik Krakowski” 1999–2000,

t. 65–66, s. 88.

64 „Nowości Ilustrowane” 1912, nr 14, s. 13.

65 Dreliarz W., Piech Z.: Zespół pieczęci…, s. 104.

66 Sudacka A.: Renesansowe maszkarony krakowskich Sukiennic,

ich autentyczność i konserwacje. „Rocznik Krakowski” 2004, t. 70.

67 Kutrzeba S.: Finanse Krakowa…, s. 68.

68 APKr, AK, rkps 1588; Najstarsze księgi miasta… T. 2, s. 300,

ad. 33; por. Rynek Główny w Krakowie. Badania 2005–2006…

Cz. 6, poz. 152.

69 APKr, AK, rkps 1606; por. Rynek Główny w Krakowie. Badania

2005–2006… Cz. 6, poz. 157.

70 APKr, AK, rkps 1619, 1622, 1643; por. też Rynek Główny

w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 6, poz. 163–165.

71 APKr, AK, rkps 1675; Rynek Główny w Krakowie. Badania

2005–2006… Cz. 6, poz. 189.

72 APKr, AK, rkps 1394, s. 131–134; Rynek Główny w Krakowie.

Badania 2005–2006… Cz. 6, poz. 173.

73 Kod. dypl. m. Krak. T. 1, nr 1.

74 Najstarsze księgi miasta… T. 1, poz. 873.

75 Ibidem, poz. 1055.

76 Ibidem, poz. 174.

77 Ibidem, poz. 1173.

78 Ibidem, poz. 1472.

79 Acta scabinalia…, poz. 893.

80 Tyszka P.: Obraz przestrzeni miejskiej…, s. 98.

81 Najstarsze księgi miasta… T. 1, poz. 1504.

82 Acta scabinalia…, poz. 1384.

83 Najstarsze księgi miasta… T. 1, poz. 1268.

84 Ibidem, T. 1, poz. 1333, 1369, 1573, 1624.

85 Acta scabinalia…, poz. 1109 i in.

86 Najstarsze księgi miasta… T. 1, poz. 1620, 1633, 1641.

87 Acta scabinalia…, poz. 1505, 1627.

88 APKr, AK, rkps 1587, s. 43; rkps 1590, s. 20; Najstarsze księgi

miasta… T. 2, s. 291, poz. 33.

89 Kod. dypl. m. Krak. T. 2, nr 534; por. Wyrozumski J.: Dzieje

Krakowa…, s. 395.

90 Księga wiertelnicza…, Fontes cracovienses, nr 5–8, s. 248.

91 Banach J.: Ikonografi a…, ryc. 223, 224.

92 Ibidem, ryc. 225, 226.

93 Por. ibidem, ryc. 259.

94 Por. przyp. 50.

95 Rynek Główny w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 4. Kramy

Bogate, passim.

96 Por. rozdział Sukiennice.

97 Najstarsze księgi miasta… T. 1, m.in. poz. 19, 21, 51, 90, 240,

289, 298, 301, 316, 335 i in.

98 Ibidem, poz. 289, 298, 775.

99 Acta scabinalia…, poz. 1841. Na ten temat: Tyszka P.: Obraz

przestrzeni miejskiej…, s. 104, 105.

100 APKr, Scabinalia Cracoviensia (dalej cyt. SCr), t. 6, s. 250; por.

Tyszka P.: Obraz przestrzeni miejskiej…, s. 123–124.

101 APKr, SCr, t 6, s. 320; por. Tyszka P.: Obraz przestrzeni miejskiej…,

s. 116–118.

102 APKr, SCr, t. 7, s. 34; Tyszka P.: Obraz przestrzeni miejskiej…,

s. 114.

103 Zaitz E.: Sprawozdanie…, s. 88, 90.

104 Budynkowi Wielkiej Wagi w okresie średniowiecza poświęcony

jest artykuł Komorowski W.: Krakowska Waga Wielka… Zwraca

on uwagę na rolę Wagi w wielkotranzytowym handlu Krakowa,

a także zajmuje się istotnymi przekształceniami gmachu. Szczegółowe

wyniki badań archeologicznych i architektonicznych są w obecnie

w trakcie opracowywania. Akapit poniższy zamieszczam tu więc ze

względu na spójność i kompleksowość przeprowadzonej kwerendy

oraz przyczynek do dyskusji nad zagadnieniem datowania obiektu.

105 APKr, Akta Budownictwa Miejskiego, t. 1.

106 Por. Najstarsze księgi miasta… T. 1, poz. 24.

107 Ibidem, poz. 422.

108 Zin W., Grabski A.: Niektóre problemy stratygrafi czne…,

s. 357.

109 Dębowski T.: Badania…

110 Najstarsze księgi miasta… T. 1, poz. 1472.

111 Ibidem, poz. 1533.

112 Kod. dypl. m. Krak. T. 2, nr 263, s. 376.

113 Acta scabinalia…, poz. 951, 1098, 1384.

114 O istnieniu dwóch topni w Krakowie w latach 90. XIV w.

świadczą zapisy w księgach wydatków miejskich w dwóch odrębnych

pozycjach, Por. Najstarsze księgi miasta… T. 2, s. 305, rok

1393, Distributa: poz. 64. Distributa Crematori; poz. 65. Distributa

pro crematorio foris civitatem, videlicet pro Crecz. Podobne

podwójne zapisy znajdują się w innych latach. Por. też Rynek

Główny w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 3. Przychody

miejskie z wag. Wydatki na wagi i topnie metali, passim.

115 APKr, AK, rkps 1594, s. 49.

116 Kod. dypl. m. Krak. T. 2, nr 334, s. 16; por. Wyrozumski J.:

Dzieje Krakowa…, s. 369.

117 Kutrzeba S.: Finanse Krakowa…, s. 120.

118 Kod. dypl. m. Krak. T. 2 nr 522, s. 664.

119 Ibidem, nr 585 s. 698.

120 Ibidem, nr 588, s. 700.

121 Tomkowicz S. Ulice i place Krakowa…, s. 37; J. Wyrozumski

przytacza właśnie tę notatkę jako dokładną lokalizację topni,

Wyrozumski J.: Dzieje Krakowa…, s. 368.

122 Kod. dypl. m. Krak. T. 2, nr 611, s. 712.

123 Ibidem, nr 612, 617, s. 715.

124 Ibidem, nr 566, s. 687.

125 Ibidem, nr 576, s. 693.

126 Najstarsze księgi miasta… T. 2, s. 288 nn. Pełny wykaz przychodów

i wydatków obejmujących także zapisy niepublikowane,

por. Rynek Główny w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 1,

poz. 1–4. Waga Wielka; Cz. 3. Przychody miejskie z wag…, passim.

127 Najstarsze księgi miasta… T. 2, s. 337, poz. 61; Rynek Główny

w Krakowie. Badania 2005–2006…. Cz. 1, poz. 2. Wydatki dotyczą

prawdopodobnie naprawy dachu (cieśla, gonty itp.).

128 Komorowski W.: Wielka Waga…, s. 35. Autor nakreśla rozwój

wagi, a także ostrożnie datuje powstanie nowego budynku

Wagi na przełom XIV i XV w. Jak się wydaje, same archiwalia nie

dają takich podstaw.

129 Czerner R.: Zabudowy rynków. Średniowieczne bloki śródrynkowe

wybranych dużych miast Śląska. Wrocław 2002, s. 157.

130 Pełne opracowanie badań terenowych archeologicznych i architektonicznych

(S. Sławinski, W. Niewalda) jest w końcowym

stadium.

131 Kontrakt i zestawienie wydatków na remont Wielkiej Wagi w

latach 1594–1596. W: Rynek Główny w Krakowie. Badania 2005–

2006… Cz. 1, poz. 23–26.

132 Łoza S.: Architekci i budowniczowie w Polsce. Warszawa 1954,

s. 177; Tomkowicz S.: Przyczynki do historii…, s. 74–76.

133 Tomkowicz S.: Ulice i place…

134 Rynek Główny w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 1, poz.

30–31.

135 Ibidem, poz. 36.

136 Ibidem, poz. 38–39.

137 Ibidem, poz. 47.

138 Por. Łoza S.: Architekci…, Sebastian Niemczykiewicz, s. 214,

Antoni Mojewski, s. 189, Karol Krischke, s. 159.

139 Rynek Główny w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 1,

poz. 47.

140 Historia budynku Małej Wagi została omówiona w artykule:

Sudacka A: Budynek Małej Wagi…, którego najważniejsze tezy

tu streszczam.

141 M.in. z 1490 r. pochodzi zapis: inscribimus in super pensa nostra

minore.in qua cera,piper et alias res ad lapidem ponderatur una cum

censu pellifi cum de superiori parte domus eiusdem proveniente – Kod.

dypl. m. Krak. T. 2, nr 604, s. 708.

142 Żegota Pauli, BJ, rkps. 5357 II, t. 4.

143 Kod. dypl. m. Krak. T. 2, nr 263, s. 376.

144 Najstarsze księgi miasta… T. 1, Cz. 1.

145 Ibidem, Cz. 2, s. 289, 293, 303, 306, 310, 314; por. Rynek

Główny w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 3, poz. 83–97.

146 Najstarsze księgi miasta… T. 1, Cz. 2, poz. 47, s. 296; APKr,

AK, rkps 1587, s. 140 – wydatki na drewno, dachówkę, gwoździe,

zawiasy do wrót, okucia itd.; por. Rynek Główny w Krakowie. Badania

2005–2006… Cz. 2, poz. 50.

147 APKr, AK, rkps 1589; por. Rynek Główny w Krakowie. Badania

2005–2006… Cz. 3, poz. 87, 88.

148 NKK,II, s. 339, poz. 13.; APKr, AK, rkps 1593, s. 34; por.: Rynek

Główny w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 2, poz. 51.

149 BJ, rkps. 5357 II, t. 4, s. 77.

150 Najstarsze księgi miasta… T. 2, ad. 41, s. 310; ad. 52, s. 317–318;

Cracovia Artifi cum 1300–1500. Wyd. J. Ptaśnik. „Źródła do historii

sztuki i cywilizacji w Polsce” 1917, t. 4, nr, 75, 88, 1209,

1383 oraz s. 28 (komentarz); por. Lepiarczyk J.: Fazy budowy

kościoła Mariackiego w Krakowie. „Rocznik Krakowski” 1959,

t. 34, s. 209.

151 APKr, AK, rkps 1593; Rynek Główny w Krakowie. Badania

2005–2006… Cz. 2, poz. 51.

152 APKr, AK, rkps 1594; Rynek Główny w Krakowie. Badania

2005–2006… Cz. 2, poz. 52.

153 O rentach na widerkauft por. Kutr zeba S.: Finanse Krakowa…,

s. 124.

154 Kod. dypl. m. Krak. T. 2, nr 502, s. 655.

155 Ibidem, nr 509, 510, s. 658.

156 Ibidem, nr 546, 547, s. 677; nr 536, s. 672.

157 Ibidem, nr 569, s. 668; nr 597, s. 704; nr 613, s. 713.

158 Ibidem, s. 750.

159 PPiS, T. 1. Z. 2. Cz. 5, s. 1044 nn.

160 Najstarsze księgi miasta… T. II, poz. 66, s. 301, w 1392 r. wydatek

na Frixatorium cere novum in valle, pozycja jednak jest przekreślona;

por. wydatek na Frixatorium cere in fundo w 1395 r. –

Najstarsze księgi miasta… T. 2, poz. 60, s. 309.

161 Wg A. Grabowskiego „dopiero Zygmunt III w 1631 r. polecił

dekretem, aby miasto dom na urządzenie zwane Smelzhaus vulgo

Kappa za obrębem miasta przeznaczyło”. Do tego czasu jakieś topnie

musiały jeszcze istnieć w mieście. Por. APKr, Rękopiśmienne

wiadomości o Krakowie, rkps 23.

162 Zaitz E. Sprawozdanie z badań sondażowych prowadzonych na

Rynku Głównym w Krakowie w 2003 r. VI Konferencja Naukowo-

Techniczna Politechniki Krakowskiej. Inżynieryjne problemy

odnowy staromiejskich zespołów zabytkowych. Kraków, 24–26 listopada

2004.

163 PPiS, T. 1. Z. 2. Cz. 4, ad. 28, 963.

164 Zbiór Ambrożego Grabowskiego, APKr, rkps 23, s. 91. Pełny

wykaz rachunków por. APKr, AK, rkps 1599, s. 90, 92. Materiał

zamieszczony w zbiorze Rynek Główny w Krakowie. Badania

2005–2006… Cz. 2, poz. 53.

165 APKr, AK, rkps 1665, s. 283; por. Rynek Główny w Krakowie.

Badania 2005–2006… Cz. 2, poz. 59–61.

166 Tomkowicz S.: Przyczynki do historii…, s. 38 nn.

167 O postaciach w attyce budynku pisze A. Grabowski; por.

Zbiór Ambrożego Grabowskiego. Rękopiśmienne Wiadomości

o m. Krakowie. APKr, Teka 23, s. 907, 909.

168 Rynek Główny w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 2, poz.

73, 75.

169 APKr, AK, Księgi wiertelnicze, rkps 1390; por. Rynek Główny

w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 2, poz. 79.

170 Rynek Główny w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 2, poz. 81.

171 Ibidem, poz. 80–82; por. też: APKr, Akta hipoteczne m. Krakowa,

nr 1–20, nr 8. Cyt. za: Rederowa D.: Studia nad wewnętrznymi

dziejami…, s. 88.

172 Kraków za Stanisława Augusta…, s. 179.

173 Tomkowicz S.: Plan Rynku krakowskiego z roku 1787. „Rocznik

Krakowski” 1907, t. 9, s. 187.

174 Banach J.: Ikonografi a…, s. 82, ryc. 17. Oryginał w zbiorach

Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, nr inw. MHK 569/III;

Banach J.: Ikonografi a…, s. 188, ryc. 103. Jedna z replik w posiadaniu

Muzeum Narodowego w Krakowie.

175 Monografi ę budynku jatek szewskich opracowała Lichończak-

Nurek G.: Dzieje jatek szewskich… Niniejsza notatka jest

uzupełnieniem, zawierającym sugestie jakie wynikają z kompleksowej

kwerendy najstarszych źródeł odnośnie do najwcześniejszego

okresu funkcjonowania tych zabudowań.

176 Wyrozumska B.: Dwa wielkie przywileje…, s. 7

177 Acta scabinalia…, poz. 55, rok 1364.

178 Ibidem, poz. 383, rok 1369

179 APKr, SCr, t. 5 (1419–1430), s. 201; t. 7 (1447–1459), s. 34,

158, 169. Por. Tyszka P.: Obraz przestrzeni miejskiej…, s. 108,

114.

180 Por. Lichończak-Nurek G.: Dzieje jatek szewskich, s. 29.

181 Tomkowicz S.: Przyczynki do historii…, s. 74–78.

182 Banach J.: Ikonografi a…, s. 404–405, ryc. 260.

183 „Czas” 1873, nr 255, z 6 listopada, s. 2.

184 Odmienną etymologię (lub raczej dodatkową) podaje Tomkowicz

S.: Przyczynki do historii…, s. 10. Schetter w gwarze niemieckiej

oznacza płótno, miało to być więc miejsce sprzedaży towarów

płóciennych.

185 Kod. dypl. m. Krak. T. 2, s. 751–753

186 Rynek Główny w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 7, poz.

175–182.

187 APKr SCr, t. 6, s. 250; por. też Tyszka P.: Obraz przestrzeni

miejskiej…, s. 122, 123.

188 Kod. dypl. m. Krak. T. 2, nr 546, s. 547.

189 Ibidem, T. 1, nr 152, s. 215.

190 Ibidem, nr 565.

191 Łuszczkiewicz W.: Sukiennice krakowskie…, s. ??.

192 APKr, AK, rkps, poz. 1587, s. 46, 53; por. też: NKK II, s. 291,

poz. 33.

193 APKr, AK, rkps, poz. 1588, s. 134; rkps 1589, s. 113, 146;

rkps 1593, s. 44.

194 NKK II s. 327, poz. 7.

195 Wyrozumski J.: Dzieje Krakowa, s. 353.

196 Tyszka P.: Obraz przestrzeni miejskiej…, s. 117.

197 Por. podrozdział tego artykułu: Wielka Waga.

198 Kod. dypl. m. Krak. T. 2, s. 750.

199 Loc. cit.

200 APKr, rps 1626, s. 159.

201 Grabowski A.: Wspomnienia. 1909, T. 1–2. Kraków 1909.

202 Rynek Główny w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. V, poz.

149–150.

203 Grabowski A.: Wspomnienia…, loc. cit.

204 PPiS, T. 2. Cz. 4, s. 1048–1049, poz. 37–38.

205 Rej M.: Pisma wierszem i prozą. Kraków 1926, s. 83–84.

206 Kod. dypl. m. Krak. T. 2, s. 749.

207 Por. Najstarsze księgi miasta… T. 2, s. 320, poz. 49.

208 APKr, rkps 1618, s. 137.

209 APKr, rkps 1627, s. 158.

210 APK, rkps 1625, s. 199–201.Por. także: Rynek Główny w Krakowie.

Badania 2005–2006… Cz. 5, poz. 146.

211 Tomkowicz S.: Przyczynki do historii…, s. 10; por. także: Rynek

Główny w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 5, poz. 141.

212 Rynek Główny w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 5,

passim.

213 Ibidem, poz. 144–145, 151. Por też : Rederowa D.: Studia

nad wewnętrznymi dziejami…, cz. 1, s. 92.

214 Por. Tyszka P.: Obraz przestrzeni miejskiej…, s. 122.

215 APKr, AK, rkps, 1622, s. 151.

216 Rynek Główny w Krakowie. Badania 2005–2006… Cz. 5, poz.

141.

217 Ibidem, poz. 151.

218 Tomkowicz S.: Plan Rynku krakowskiego…, s. 184.

219 Lepiarczyk J.: Działalność architektoniczna…, s. 21–25.

Downloads

Published

2026-10-09

Issue

Section

Articles

How to Cite

Wyniki kwerendy archiwalnej dotyczącej zabudowy handlowej Rynku w Krakowie. (2026). Krzysztofory: Scientific Bulletin of the Historical Museum of the City of Kraków, 26, 77-102. https://doi.org/10.32030/KRZY.2008.06