Rola polityczna Zawiszy z Kurozwęk
DOI:
https://doi.org/10.32030/Abstrakt
POLITICAL ROLE OF ZAWISZA OF KUROZWĘKI
This work is an attempt to show political career of one of Małopolska noblemen, who was elevated to the highest rank during the reign of Louis d’Anjou, King of Hungary. The twelve years of the rule of this king of d’Anjou dynasty in Poland have not been often described in historical studies, since that period did not distinguish itself in our history. For that monarch, the most important issue was to ensure succession of the throne to his daughters, and all activities of this king were aimed at the fulfillment of this goal. Cracow noblemen helped Louis to achieve this, which had significant impact on the history of Poland. Zawisza of Kurozwęki was among the most active in that field. He was from the Poraj Różyc family, son of Dobiesław, the castellan of Cracow. During the reign of Casimir the Great he achieved the dignity of Cracow archdeacon; he also participated in developing the statutes of the royal salines. The death of the last king of the Piast dynasty divided recently united Poland into two parties. The Wielkopolska noblemen and part of the clergy were agianst Louis and supported Kazimierz’s grandson Kaźko, Prince of Słupsk, as pretender to the Polish throne. Małopolska nobles supported d’Anjou dynasty. One of the results of this conflict is an account by Janko of Czarnków, Gniezno archdeacon, vice-chancellor and author of a chronicle, in which Zawisza is said to plot against him to deprive him of his office. For a long time this chronicle was the only source referring to this matter, and Zawisza was shown as an unscrupulous man, who did not hesitate to accuse the innocent to achieve the position he wanted. However, a sentence against Czarnkowski found Jan Dąbrowski by in Hungary, cast some light at that event and caused a more critical view on what the archdeacon said. As vice-chancellor, Zawisza accompanied the regent Elisabeth, daughter of King Władysław the Short, entrusted with the mission to carry into effect the succession for d’Anjou. After Janusz Suchywilk achieved the office of archbischop, Zawisza was appointed chancellor. In September 1374 a compromise between the king and the Polish noblemen was achieved in Koszyce. Zawisza is attributed the charter which was issued at that meetings in which the Budzin treaty was abolished, and the kings’ daughters were appointed successors of the throne for some concessions on behalf of Polish nobles the king accepted. In 1376 Kurozwęcki took part in a campaign against Władysław Biały, and successfully negotiated the peace with this prince. The death of Princess Catherine designated for the Polish trone, brought up the matter of succession once again. In the convention in Koszyce in 1379, opposing Wielkopolska noblemen refused to pay homage to another daughter of the king. They were forced to surrender, however, when the city gates were closed, a solution suggested by Zawisza. In 1380 Kurozwęcki became Cracow bishop. Shortly after the death of Elisabeth in March 1381, Louis, at the meeting in Buda, appointed governors to rule the country as his proxies. Zawisza Kurozwęcki was at the head of them. They succeded in establishing an agreement with the clergy in the autumn of 1381. Kurozwęcki died on 12 February, 1382. He was buried with great pomp in the Cracow Cathedral. After his death Loouis did not appoint any other person to the office of the king’s proxy.
Bibliografia
1. Oskar Halecki, O genezie i znaczeniu rządów andegaweńskich w Polsce Kwartalnik Historyczny (dalej KH), R. 35, 1921, s. 67.
2. Jan Dąbrowski, Elżbieta Łokietkówna3 Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego Akademii Umiejętności (dalej Rozpr. AU), t. LVII, 1914, s. 428.
3. Janko z Czarnkowa, Chronicon Polonorum3 Monumenta Poloniae Historica (dalej MPH), Lwów 1872, t. II, s. 619—756; J. Żerbiłło, Kronika Janka z Czarnkowa archidiakona gnieźnieńskiego, podkanclerzego Królestwa Polskiego 1370-1384, Warszawa 1905.
4. Jan Dąbrowski, Elżbieta Łokietkówna..., s. 384-385.
5. Katalog biskupów krakowskich, MPH t. III, Lwów 1878; Katalogi biskupów krakowskich. Pomniki dziejowe Polski, ser. II, t. X, cz. II, wyd. Józef Szymański, Warszawa 1974.
6. Jan Długosz, Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae, Liber decimus, Varsovie 1876; Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, Księga dziesiąta, Warszawa 1981; Catalogus episcoporum cracoviensium, Opera Omnia, Kraków 1887, t. I, s. 379-437; Liber beneficiorum dioecesis cracoviensis, Kraków 1863, t. I.
7. Annalista Thorunensis, Scriptores Rerum Prussicarum, Lipsk 1886, t. II, 57-316.
8. Codex diplomaticus Hungariae ecclesiasticus ac civilis, t. IX, vol. VII, wyd. G. Fejer, Buda 1842; Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej św. Wacława (dalej KDKK), t. I-II, wyd. Franciszek Piekosiński, Kraków 1874—1883; Kodeks dyplomatyczny Małopolski (dalej KMp), t. I, Kraków 1876, t. III, Kraków 1887, wyd. F. Piekosiński; Kodeks dyplomatyczny miasta Krakowa (dalej KDmK), t. II-IV, wyd. F. Piekosiński, Kraków 1882; Kodeks dyplomatyczny Polski (dalej KPol), t. II, cz. II, wyd. Leon Rzyszczew- ski i Antoni Muczkowski, Warszawa 1852; Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski (dalej KWp), t. III, wyd. I. Zakrzewski, Poznań 1879.
9. Zbiór dokumentów katedry i diecezji krakowskiej, Materiały do dziejów kościoła w Polsce (dalej Zb. dok. kat.), t. I, cz. I, wyd. Stanisław Kuraś, Lublin 1965; Zbiór dokumentów małopolskich (dalej Zb. dok. mp.), cz. I, wyd. S. Kuraś, Kraków-Wrocław 1962, cz. IV, wyd. Irena Sułkowska-Kuraś i S. Kuraś, Kraków-Wrocław 1969.
Początki kariery Zawiszy z Kurozwęk.
1. Zdzisław Kaczmarczyk, Polska czasów Kazimierza Wielkiego, Kraków 1964, s. 183.
2. Janko, MPH II, s. 649, 674.
3. Żerbiłło, Kronika, op. cit., s. 104.
4. Bartosz Paprocki w: Herby rycerstwa polskiego, wyd. K.J. Turowski, Kraków 1858, s. 455, podaje za Klejnotami Długoszowymi: „...herb Róża przeniesiony tu z Czech, jak o tem masz u wszystkich historyków, przez męża sławnego, rzeczonego Poraj, od którego klejnot ten i familia ta niesie nazwisko”. Jednakże Kosmas, wśród zamordowanych przez Werszowców braci św. Wojciecha, umieszcza również Poreja. Władysław Semkowicz (w pracy Ród Pałuków, Rozpr. AU, t. XLIX, 1907) wysuwa bardzo prawdopodobną hipotezę, iż rodem spokrewnionym ze św. Wojciechem są nie Poraje lecz Pałuki. Przypuszcza też, że kiedy na przełomie XIV i XV w. ród Pałuków wszedł do Toporczyków, połączono na podstawie podobieństwa imion Poraj-Porej, tradycję pochodzenia z rodu św. Wojciecha z Róźycami. O sprawie czeskiego pochodzenia pisze także Antoni Małecki, Studia heraldyczne, Lwów 1890, t. I, s. 124, t. II, s. 264.
5. Stanisław Kozierowski, Ród Porajów-Różyców, Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie, Lwów, t. IX, r. 1928/9, s. 154.
6. Adam Boniecki, Herbarz polski, t. XIII, Warszawa 1909.
7. Stanisław Gawęda, Możnowładztwo małopolskie w XIV i I połowie XV w. Studium z dziejów rozwoju wielkiej własności ziemskiej, Zeszyty Naukowe U.J., CXLI, Prace Historyczne z. 18, Kraków 1966, s. 80.
8. Franciszek Kronenberg, Rola polityczna panów z Kurozwęk w XIV w., Miesięcznik Heraldyczny, R. 17: 1938, nr 10-12, R. 18: 1939, nr 2-5, 7-8.
9. Włodzimierz Dworzaczek, Genealogia, Warszawa 1959, tab. 99.
10. F. Kronenberg, Rola polityczna... op. cit.
11. W. Dworzaczek, Genealogia... op. cit.
12. Władysław Abraham, Sprawozdanie z poszukiwań w archiwach i bibliotekach rzymskich w latach 1896/7 i 1897/8, Kraków 1899, s. 65.
13. Tamże, s. 67; Analecta Vaticana 1202-1366, Monumenta Poloniae Vaticana (dalej MPV), t. III, wyd. Jan Ptaśnik, Kraków 1914, nr 354; Bullarium Poloniae, t. II, 1342-1378, wyd. I. Sułkowska-Kuraś i S. Kuraś, Rzym 1985, nr 595.
14. Acta camerae apostolicae 1344-1374, MPV, t. II, wyd. J. Ptaśnik, Kraków 1913, s. 388, 421.
15. KDKK, cz. I, nr 234.
16. Tamże, nr 222 i 226.
17. Tamże, nr 239; Bullarium..., nr 1478.
18. Kościół w Polsce, Kraków 1966, t. I, s. 228-229.
19. Z. Kaczmarczyk, Monarchia Kazimierza Wielkiego, Poznań 1947, t. II, s. 73-74.
20. Być może podjął on studia na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XIV w, kiedy to na dłuższy czas znika nam z oczu.
21. I. Sułkowska-Kurasiowa, Dokumenty królewskie i ich funkcja w państwie polskim za Andegawenów i pierwszych Jagiellonów 1370-1444, Warszawa 1977, s. 145-146.
22. Antoni Karbowiak, Dzieje wychowania i szkół w Polsce w wiekach średnich, Petersburg 1898, t. I, 268; Krzysztof Ożóg, Kultura umysłowa w Krakowie w XIV w. Środowisko duchowieństwa świeckiego, P.A.N. — Oddział w Krakowie, Prace Komisji Historycznej nr 49, Wrocław 1987, s. 25.
23. Karbowiak, Dzieje wychowania... op. cit., s. 244.
24. Janko, MPH II, s. 702.
25. J. Dąbrowski, recenzja, KH XLIV, 1930, s. 359.
26. Stanisław Krzyżanowski, Poselstwo Kazimierza Wielkiego do Awinionu i pierwsze uniwersyteckie przywileje, Rocznik Krakowski, 1900, t. IV, s. 8, 12-13.
27. Józef Umiński, Andrzej, biskup zwierzyński 1348-56, Księga pamiątkowa ku czci Leona Pinińskiego, Lwów 1936, t. II, s. 319-343.
28. J. Dąbrowski, recenzja, s. 360.
29. Zofia Kozłowska-Budkowa, Z ostatnich lat Kazimierza Wielkiego, Małopolskie Studia Historyczne, R. 6, 1936, z. 3/4, s. 11-12; Stanisław Szczur, (Dyplomaci Kazimierza Wielkiego w Awinionie, Nasza Przeszłość, 1986, t. 66, s. 88-90) — nie zgadza się z tym poglądem, uważając, iż fałszerstwa dokonano prawdopodobnie w kraju, a pozbawienie Jana z Buska urzędu podkanclerskiego miało charakter polityczny.
30. „...przyjaciele i krewni utorowali drogę do kancelarii Jankowi”, J. Dąbrowski, recenzja, s. 360.
31. Stanisław Kętrzyński, Do genezy kancelarstwa koronnego, KH XLII, 1928, s. 750.
32. Antoni Zygmunt Helcel, Starodawne prawa polskiego pomniki, Warszawa 1856, t. I, s. 224: Janko frater Schimkonis, Vicecancellarius.
33. Mieczysław Niwiński, Stosunki rodzinne Bodzanty biskupa krakowskiego, Miesięcznik Heraldyczny, 1936, t. XV nr 2-4, s.55.
34. J. Dąbrowski, F. Kronenberg, Polski Słownik Biograficzny, Wrocław 1971, t. XVI/2, z. 69.
35. W. Abraham, Sprawozdanie z poszukiwań... op, cit., s. 72.
36. KWp, t III, nr 1579.
37. KDKK, t. II, nr 265.
38. W. Abraham, Sprawozdanie z poszukiwań... op. cit., s. 72.
39. A.Z. Helcel, Starodawne prawa... op. cit., t. I, s. 217-224.
40. Józef Krzyżanowski, Statuty Kazimierza Wielkiego dla krakowskich żup solnych, Rocznik Krakowski, 1934, t. XXV, s. 96-128.
41. O. Halecki, O genezie i znaczeniu... op. cit., s. 50,
42. Zb. dok. mp., cz. I, nr 130.
43. Archiwum książąt Lubartowiczów-Sanguszków w Sławu- cie 1284-1506, Lwów 1888, t. II, nr 40.
44. KDKK, t. II, nr 270.
45. Tamże, nr 271.
46. Najstarsze księgi i rachunki miasta Krakowa 1300-1400, wyd. F. Piekosiński i J. Szujski, Kraków 1878, s. 28.
Droga do podkanclerstwa.
1. Roman Grodecki, Zgon Kazimierza Wielkiego (1370), w: Mediaevalia, Warszawa 1960, s. 151-157. Upadek z konia przelotnym i krótkotrwałym niedomaganiem. Potem, sądząc z opisu przebiegu choroby w kronice Janka z Czarnkowa, wystąpiło prawdopodobnie zapalenie płuc z powikłaniami co stało się przyczyną zgonu.
2. Janko, MPH II, s. 631-636.
3. Tamże, s. 636.
4. Codex diplomaticus Hungariae... op. cit., t. IX, vol. IV, s. 240-241.
5. Janko, MPH II, s. 634.
6. Długosz, Roczniki, ks. IX, s. 436-437.
7. Janko, MPH II, s. 635.
8. Tamże, s. 636: „per fideles suos”
9. KDKK, t. II, nr 271.
10. KMP, t. III, nr 844.
11. „...dominus Zawyssa archidiaconus Cracoviensis, vicecancellarius regine.”
12. Janko, MPH II, s. 702-706.
13. Długosz, Roczniki, ks. IX, s. 437: „...prałaci i kanonicy obecni przy sporządzaniu testamentu”.
14. Janko, MPH II, s. 639-642.
15. Tamże, Janko nie mówi wyraźnie o kogo mu chodzi, raz wspomina o zawistnych, drugim razem o magnatach, niby pierwszych w radzie zmarłego króla, dodając, że sprzyjali oni stronnictwu węgierskiemu. Możemy więc z tego wnosić, że byli to panowie krakowscy.
16. Żerbiłło, Kronika... op. cit., s. 20.
17. Janko, MPH II, s. 642.
18. Marcin Dragan, Testament Kazimierza Wielkiego, Sprawozdania dyrekcji c.k. Gimnazjum V we Lwowie za rok szkolny 1911, Lwów 1911, s. 9; Z. Kaczmarczyk, Polska czasów... op. cit., s. 101.
19. M. Dragan, Testament, op. cit., s. 7.
20. Józef Mitkowski, Pomorze Zachodnie w stosunku do Polski, Poznań 1946, s. 109.
21. Janko, MPH II, s. 679.
22. Długosz (Roczniki, ks. X) uważa, iż panowie odrzucili i unieważnili zapisy dla Kaźka ponieważ było wiadomo, że Kazimierz dokonał ich z poważną szkodą Królestwa Polskiego, powodując jego rozerwanie i podzielenie (s. 17) i dalej, ponieważ nie wydawały się one rzeczą bezpieczną ze względu na możliwość zagarnięcia Królestwa przez księcia słupskiego wspieranego przez Karola IV (s. 19).
23. J. Dąbrowski, Polityka andegaweńska Kazimierza Wielkiego, KH XXXVI 1922, s. 27.
24. Oswald Balzer, O następstwie tronu w Polsce, Rozpr. AU, t. XXXVI, 1897, s. 289-431.
25. Janko, MPH II, s. 644.
27. J. Dąbrowski, Ostatnie lata Ludwika Wielkiego Kraków 1918, s. 179, przyp. 1.
28. Janko, MPH II, s. 646-648. ...
29. J. Dąbrowski, Ostatnie lata, op. cit., s. 184, przy dokument znajdujący się w Węgierskim Archiwum, z którego wynika, że Ludwik przebywał w Krakowie jesz- 29.11.1370 r.
30. KWp, t. III, nr 1643.
31. Janko, MPH II, S. 644, 649.
32. Tamże, s. 644.
33. Santok zagarnęli panowie von Ost, Włodzimierz zdobyli Litwini, Płock, bez porozumienia z Ludwikiem, zajął Ziemo-
wit starszy.
34. Kaźko otrzymał ziemię dobrzyńską z Bydgoszczą, Wiela- rowem i Wałczem, zaś Opolczyk kompleks dóbr w pobliżu dziedzicznego Opola z grodami Wieluniem, Bolesławcem, Brzeźnicą, Krzepicami, Olsztynem i Bobolicami.
35. J. Dąbrowski, Dawne dziejopisarstwo polskie do roku 1480, Wrocław 1964, s. 148.
36. J. Dąbrowski (Elżbieta Łokietkówna, s. 384-385) przytacza ten dokument odnaleziony przez historyków węgierskich w archiwum rodziny Teleky’ch w Gyömrö.
37. Janko, MPH II, s. 702-706.
38. J. Dąbrowski, Dawne dziejopisarstwo... op. cit., s. 159.
39. Tamże, s. 150.
40. Janko, MPH II, s. 704.
41. Z pewnością nie należał do sojuszników dynastii andegaweńskiej Przecław z Gołuchowa usunięty przez Elżbietę ze starostwa wielkopolskiego.
42. Janko, MPH II, s. 645-646.
43. Jerzy Łojko, Przyczynki do życiorysu Janka z Czarnkowa, Roczniki Historyczne, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Wydział Historii i Nauk Społecznych, R. 46, 1980, s. 137, przychyla się ku tej kandydaturze pisząc: „Nie pomyślano o Siemowicie, księciu mazowieckim, który zaraz po śmierci Kazimierza Wielkiego zajął zamki w Płocku, Rawie, Wyszogrodzie, Gostyninie, Sochaczewie i nie złożył hołdu lennego Ludwikowi Andegaweńskiemu.” Jest to wszakże tylko niezweryfikowane przypuszczenie autora.
45. Heinrich Zeissberg, Dziejopisarstwo polskie wieków średnich, Warszawa 1877, t. I, s. 214.
Wokół sprawy sukcesji — przywilej koszycki.
1. KMp, t. III, nr 844.
2. Kmp, t. I, nr 310.
3. KDKK, t. II, nr 279.
4. KWp, t. III, nr 1661.
5. Tamże.
6. J. Dąbrowski, Elżbieta Łokietkówna..., op. cit., s. 400, przypis 2.
7. KWp, t. III, nr 1665.
8. Tamże, nr 1666.
9. Tamże, nr 1667.
10. Tamże, nr 1669.
11. Janko (MPH II, s. 704—705) oskarża Mikołaja o wszystkie kłamstwa, które doprowadziły do jego upadku, a wyniosły Zawiszę.
12. KWp, t. III, nr 1669.
13. KDmK, t. I, nr 41.
14. KDmK, t. II-IV, nr 387.
15. KWp, t. III, nr 1328; KDKK, t. I, nr 201.
16. Zastanawiającym jest fakt krótkotrwałej działalności tego sądu. Karol Potkański w swej pracy; Jeszcze sprawa restytucji (Rozpr. AU, t. XLII, 1902, s. 51), wysuwa przypuszczenie, że jeszcze przed zakończeniem wszystkich spraw cofnięto mandat. Być może doradził to królowej Otto z Pilczy, a ogólny stan Wielkopolski, szerząca się zaraza, ciągłe zamieszki i niepokoje wewnętrzne nie sprzyjające jego istnieniu zdają się potwierdzać ten pogląd. Nadto, jeśli Wielkopolanie nadal nie zgadzali się na zmianę układów sukcesyjnych, Andegaweno- wie mogli nie widzieć powodu do robienia prezentów swym przeciwnikom.
J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 336.
18. KDKK, t. II, nr 271.
19. J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 336.
20. Zb. dok. mp., cz. IV, nr 1017, 1019; KMp, t. I, nr 314, 315.
21. KMp, t. III, nr 854.
22. Tamże, nr 855.
23. Janko, MPH II, s. 654-656.
24. Jego władzy podlegały zajęte grody.
25. Janko, MPH II, s. 655, 656.
26. Tamże, s. 652-654.
27. KWp, t. III, nr 1689.
28. K. Potkański, Daty zjazdów koszyckich (1373, 1374 i 1379), Rozpr. AU, t. XXXIX, 1900, s. 253.
29. J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 344.
30. KWp, t. III, nr 1690.
31. Janko, MPH II, s. 711: „Post mortem itaque filiae primogenitae domini Lodovici regis, iterum dominus rex, convocatione in Cosszicze facta et habita, petiit a proceribus regni Poloniae filiae suae secundo natae homagium praestari ipsamque in reginam Poloniae assumi”.
32. K. Potkański, Daty zjazdów... op. cit., s. 260, przyp. 1.
33. Janko, MPH II, s. 655, 656.
34. J. Dąbrowski, Elżbieta Łokietkówna... op. cit., s. 412; Codex diplomaticus Hungariae..., t. IX, vol. VII, s. 583.
35. Z 13.12.1373 r. pochodzi dokument stwierdzający nabycie przez Zawiszę części Krzeszowic od Dymitra z Łady. Dokument został wystawiony w Krakowie, ale Kurozwęckiego reprezentuje brat Krzesław, nie można więc stwierdzić czy archidiakon przebywał już w kraju. (KDKK, t. II, nr 287).
36. Być może przedstawiciele miast zostali zaproszeni do Koszyc przez Elżbietę podczas jej podróży po Wielkopolsce.
37. Długosz, (Roczniki, ks. X, s. 35) podaje z błędną datą.
38. Janko, MPH II, s. 653-654.
39. Zb. dok. mp., cz. IV, nr 1021.
40. Tamże, cz. I, nr 146.
41. KMp, t. III, nr 866.
42. KPol. t. II, cz. II, nr 526.
43. Zb. dok. mp., cz. I, nr 146.
44. Janko, MPH II, s. 710.
45. KMp, t. III, nr 866.
46. Zb. dok. mp., cz. I, nr 148.
47. KMp, t. III, nr 867.
48. J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 334.
49. KWp, t. III, nr 1707, 1708.
50. KMp, t. III, nr 868.
51. J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 342, przyp. 3.
52. Tamże, s. 346, przyp. 1.
53. KWp, t. III, nr 1709.
54. Józef Szujski, Ludwik Węgierski i bezkrólewie po jego śmierci, Opowiadanie historyczne, Opowiadania i roztrząsania, t. III, w: Dzieła, seria II, t. VII, Kraków 1888, s. 229; J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 349; S. Gawęda, Możnowładztwo małopolskie... op. cit., s. 79.
55. Adrian Diveky, Pochodzenie węgierskiej Złotej Bulli i jej wpływ na prawo polskie, w: Studia historyczne ku czci Stanisława Kutrzeby, Kraków 1938, t. I, s. 149; Karl Koranyi. Złota Bulla Andrzeja II a przywilej koszycki z 1374, Sprawozdania Towarzystwa Naukowego we Lwowie, R. 11, 1931, s. 61-63; J. Szujski, Ludwik Węgierski... op. cit., s. 229; J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 351.
56. Paweł Skwarczyński, Z badań nad przywilejami ziemskimi budzińskim i koszyckim, Lublin 1936, s. 52.
57. Tamże, s. 43. Poza tym przywilej koszycki nie zawierał prawa wypowiadania posłuszeństwa królowi, zasady nietykalności osobistej oraz pełnego immunitetu sądowego, a więc postanowień, które występują w ustawach węgierskich.
58. I. Sułkowska-Kurasiowa, Dokumenty królewskie... op. cit., s. 16; P. Skwarczyński, Z badań nad przywilejami... op. cit., s. 56, 58; J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 349, przyp. 2.
Wikariusz Królestwa.
1. J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 373.
2. KMp, t. I, nr 322.
3. Tamże, nr 328.
4. KPol, t. II, cz. II, nr 528; KMp, t. III, nr 876.
5. KMp, t. III, nr 877.
6. Janko, MPH II, s. 656.
7. J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 374.
8. KMp, t. I, nr 334.
9. KDKK, t. III, nr 291.
10. Tamże, nr 292-293.
11. Janko, MPH II, s. 656-661.
12. J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 375-376.
13. Annalista Thorunensis, s. 101-103.
14. Janko z Czarnkowa nie wspomina ani jednym słowem o udziale w wyprawie przeciw Władysławowi Białemu kanclerza Zawiszy z Kurozwęk, ani o prowadzonych przezeń rokowaniach, które doprowadziły do pomyślnego zakończenia bratobójczych walk. Nie jest to zresztą jedyny wypadek kiedy gnieźnieński archidiakon przemilcza zasługi Dobiesławowica. Pisząc o Zawiszy, jako o biskupie krakowskim Janko również nie podaje żadnego pozytywnego przykładu jego działalności, opisując tylko i wyłącznie złe strony, wszeteczne życie i zbrodnicze uczynki Kurozwęckiego.
15. KDKK, t. II, nr 295.
16. Janko, MPH II, s. 674-675.
17. Janko (tamże, s. 649) opisując podróż Ludwika do Wielkopolski wspomina: „Hoc vero fiebat, quod Ungari sui per villas eundem sequentes, frangebant domos habitantium et res eorum violenter rapientes secum asportarunt, nulli autem paupe- ri, ad regem praedictum iniuriam passo, Ungaris prohibentibus aditus patebat”.
18. Tamże, s. 675-677.
19. J. Dąbrowski, Elżbieta Łokietkówna... op. cit., s. 419.
20. Diplomata monasterii Clarae Tumbae prope Cracoviam (Zbiór dyplomów klasztoru mogilskiego przy Krakowie, dalej KMog) Kraków 1865, nr 90.
21. Zb. dok. mp., cz. I, nr 150; KDKK, t. II, nr 296.
22. Janko, MPH II, s. 677-678.
23. Tamże.
24. KDKK, t. II, nr 297; KMog, nr 2; KDKK, t. II, nr 299.
25. KDKK, t. II, nr 297.
26. KMog, nr 2.
27. Janko, MPH II, s. 678.
28. KMp, t. III, nr 893.
29. Janko, MPH II, s. 681.
30. Tamże.
31. KMp, t. I, nr 339.
32. Tamże, nr 341; Zbiór dokumentów zakonu oo. paulinów w Polsce, wyd. Jan Fijałek, Kraków 1938, nr 11.
33. KMp, t. I, nr 343.
34. Ernest T. Breiter, Bartosz z Wissemburga, Przegląd Powszechny, Kraków 1889, t. XXIII, R. 6, z. 9, s. 664.
35. J. Dąbrowski (Ostatnie lata..., s. 257-269) przytacza szereg faktów z działalności Bartosza w czasie panowania Ludwika, jak i bezkrólewia, które potwierdzają tę tezę.
36. Na zjazd ten, na którym został zawarty układ między Ludwikiem i Leopoldem o małżeństwie Jadwigi z Wilhelmem, przywiózł Ziemowita starszego Opolczyk. Dąbrowski (tamże, s. 261) przypuszcza, iż za wiedzą Ludwika Węgierskiego książę Władysław zaprzyjaźnił się z Ziemowitem, aby neutralizować na dworze mazowieckim wrogie Andega- wenom dążności.
37. F. Kronenberg, Rola polityczna... op. cit., s. 57.
38. KDKK, t. II, nr 310.
39. K. Potkański, Daty zjazdów... op. cit., s. 264.
40. Janko, MPH II, s. 711.
41. F. Kronenberg, Rola polityczna... op. cit., s. 41.
42. K. Potkański, Daty zjazdów... op. cit., s. 264; J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 368, przyp. 3.
43. J. Dąbrowski, Elżbieta Łokietkówna... op. cit., s. 422.
44. KMp, t. III, nr 909.
45. Zb. dok. mp., cz. I, nr 154.
46. Tamże, nr 155.
47. KMp, t. III, nr 910.
48. KMp, t. I, nr 350.
49. KDKK: t. II, nr 305, 307.
50. KMp, t. III, nr 912.
51. Tamże, nr 913.
52. Rocznik Małopolski, MPH III, s. 201.
53. Janko, MPH II, s. 711.
54. Zb. dok. kat., cz. I, nr 78.
55. KDKK, t. II, nr 310.
56. Janko, MPH II, s. 690-691.
57. Tamże, s. 697.
58. KWp, t. III, nr 1793.
59. Porównaj J. Dąbrowski, Ostatnie lata... op. cit., s. 387, przyp. 1.
60. Długosz, Catalogus, s. 418.
61. Katalog biskupów krakowskich, MPH III, s. 370.
62. Janko, MPH II, s. 712.
63. Tamże, s. 701.
64. Tamże.
65. KWp, t. III, nr 1795.
66. Długosz, Catalogus, s. 418; Katalog biskupów…, s. 370-371.
67. Janko, MPH II, s. 712.
68. Zb. dok. kat., cz. I, nr 80.
69. Tamże, nr 74.
70. KDKK, t. II, nr 311; Tadeusz Wojciechowski, Kościół katedralny w Krakowie, Kraków 1900, s. 102.
71. Długosz, Catalogus, s. 417.
72. Zb. dok. mp., cz. I, nr 164.
73. KMp, t. I, nr 354.
74. Tamże, nr 355.
75. Zb. dok. mp., cz. IV, nr 1058.
76. Zb. dok. kat., cz. I, nr 82; KMp, t. III, nr 22; KDKK, t. II, nr 313.
77. Długosz, Catalogus, s. 417.
78. Najstarsze księgi i rachunki..., s. 50.
79. Długosz, Roczniki, ks. X, s. 114.
80. Janko, MPH II, s. 712-713.
ZAKOŃCZENIE
1. Zawisza występuje wśród doradców królewskich w 1368 r. i jako taki figuruje na dokumencie ordynacji dla krakowskich żup solnych. (A.Z. Helcel, Starodawne prawa..., t. I).
2. O. Balzer, Królestwo Polskie 1295-1370, t. III, Lwów 1920, s. 297.
3. K. Potkański (Sprawa restytucji rok 1374 i 1381, rozpr. AU, t. XXXIX, 1900, s. 161-162) przypuszcza nawet, że spór mógłby być dłuższy i bardziej zacięty gdyby na tronie zasiadał rodzimy władca wywodzący się z Piastów. Cudzoziemiec Ludwik nie posiadał tej władzy, był słabszy, a co on tracił na sile zyskiwało możnowładztwo.
4. F. Kronenberg, Rola polityczna... op. cit., s. 24.
5. O. Halecki, O genezie i znaczeniu... op. cit., s. 60.
6. Tamże, s. 52.
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
