Andrzej Ettmayer - pierwszy honorowy obywatel miasta Krakowa
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2004.05Abstrakt
ANDRZEJ ETTMAYER - THE FIRST HONOURARY CITIZEN OF CRACOW
Andrzej Ettmayer d«Adelsburg is a well-known personage, meritorious for Cracow, extraordinarily interesting and intriguing. He was a descendant of a knightly von Adelsburg family (the second part of his name - Ettmayer - was added later), which originated from Lower Austria. His father, Anton Ettmayer, was an Austrian officer who settled in Lvov. Andrzej received a good education and attained a high position during his career in the administration of the Austrian monarchy, being appointed the Governor of the High Roy al-Imperial Province Committee. He was the head of the Committee from 4 November 1848 to 21 January 1853, but he lived in Cracow to the end of his life. Ettmayer was a loyal Austrian officer, but was moderately liberal, which earned him public popularity. He was conferred honorary membership in numerous Sociretis in Cracow and Lvov, including, Charitable Society, The Economic Society in Cracow and the Cracow Rifle Society.
However, the greatest honour was the granting to Ettmayer the title of Honourary Citizen of Cracow, the first time this title had been awarded. A pretext for conferring the title was that he representated the Austrian Emperor Franz Jospeh I during the ceremony of opening of a bridge over the Vistula named in honour of the Emperor.
According the residents of Cracow, he was particularly appreciated for his successful intervention due to which Franz Joseph I abandoned his plans to move the royal tombs from Wawel Cathedral to the Church of SS Peter and Paul and turning the cathedral into a garrison church. The scarcity of reference material in this respect does not allow this question to be resolved and to definitely assess the role of Andrzej Ettmayer in it. It is not known who was the first to supply information about his contribution to the saving of the royal tombs of Wawel, which may be found in the press, memoirs and certain historic studies. No matter if the official reason was unique or if it was only a pretext, and the actual reasons for awarding the honorary citizenship to Andrzej Ettmayer were secret, he remains the first on the list of those who have been made Honorary Citizens of Cracow.
Bibliografia
1. Kronika Rodu Ettmayerów w zbiorach prywatnych Jerzego Ettmayera, któremu w tym miejscu składamy podziękowania za udostępnienie bogatych zbiorów pamiątek, a szczególnie dokumentów niedostępnych w żadnych archiwach.
2. Sławomir Górzyński, Nobilitacje w Galicji w latach 1772-1918, Warszawa 1997, s. 99.
3. Tamże.
4. Janina Bieniarzówna, Wolne Miasto Kraków, [w:] Dzieje Krakowa. Kraków w latach 1796-1918, red. Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki, t. 3, s. 109.
5. Janina Bieniarzówna, Od Wiosny Ludów 'do Powstania Styczniowego, [w:] Dzieje...op. cit., t. 3, s. 177.
6. Tamże, s. 199-200.
7. „Czas”, R. 1848, nr 15, 20 listopada 1848 r., s. 2, zamieszczone oświadczenie A. Ettmayera.
8. Wiktor Kopff, Wspomnienie z ostatnich lat Rzeczypospolitej Krakowskie, wydał Karol Estreicher, Kraków 1906, Biblioteka Krakowska, dalej cyt. BK, nr 31, s. 143.
9. Wszystkie wymienione dyplomy zachowały się w zbiorach rodzinnych J. Ettmayera.
10. Kopia wykonana i prezentowana za zgodą J. Ettmayera.
11. Archiwum Państwowe w Krakowie (dalej cyt. APKr), Akta Towarzystwa Strzeleckiego Krakowskiego, sygn. arch. TSK 35, s. 9-12.
12. APKr, TSK 21, s. 7.
13. APKr, TSK 35, s. 29.
14. APKr, TSK 35, s. 60.
15. APKr, TSK 35, s. 12, 121, 122.
16. Czas, R. 1853 , nr 17, 22 stycznia 1853 r.; Wiktor Kopff, Wspomnienie..., op. cit., s. 146.
17. Maria Estreicherówna, Życie towarzyskie i obyczajowe Krakowa w latach 1848-1863, Kraków 1969, s. 6.
18. Tamże, s. 141.
19. Czas, R. 1850, nr 164, 20 lipca 1850 r.
20. Pamiętniki Krakowskiej Rodziny Louisów (1831-1869)", opr. Jerzy Za- they, Kraków 1962, s. 309.
21. Goniec Polski, R. 1850, nr 54, s. 213-214.
22. Czas, R. 1850, nr 166, 22 lipca 1850 r.
23. APKr, Akta Rady Miasta Krakowa, sygn. arch. IT 732, s. 841
24. APKr, tamże.
25. APKr, MAG 11-325, Protokół obrad pełnej Rady miejskiej, s. 351.
26. APKr, MAG 11-326, Protokół obrad pełnej Rady miejskiej, s. 165.
27. APKr, tamże, s. 397-398.
28. Dziennik rozporządzeń dla stół. król. M. Krakowa, rok 1902, s. 2, Dział I, Tytuł 4, § 5; powtarzał on odpowiedni artykuł Tymczasowego Statutu Gminnego z 1866 r.
29. Uchwała nr XXXIV/321/95 Rady Miasta Krakowa z dnia 11 listopada 1995 r. w sprawie zasad i trybu nadawania „honorowego obywatelstwa Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa”.
30. APKr, IT 732, s. 161.
31. APKr, Tamże.
32. APKr, IT 732, s. 167-168.
33. APKr, IT 732, s. 171-173.
34. Kwota 80 złotych reńskich była znacząca, którą można porównać np. z miesięczną pensją komisarza policji czy roczną emeryturą podoficera żandarmerii wg J. Demel, Stosunki gospodarcze i społeczne Krakowa w latach 1846-53, Kraków 1951, BK, nr 107, s. 208, 209.
35. APKr, IT 732, s. 176.
36. APKr, tamże.
37. APKr, IT 732, s. 159.
38. APKr, IT 732 , s. 157.
39. Pamiętniki Krakowskiej Rodziny Louisów (1831-1869)", opr. Jerzy Za- they, Kraków 1962, s. 322.
40. „Czas”, R. 1850, nr 299, 28 grudnia 1850 r.
41. „Czas”, R. 1851, nr 2, 3 stycznia 1851 r.
42. Pamiętniki, op. cit., s. 322-323.
43. „Czas”, R. 1850, nr 301, 31 grudnia 1850 r.
44. Ryszard Skowron, Kalendarium Dziejów Wawelu do roku 1905, Kraków 1990, s. 157.
45. Atlas planów, widoków i zdjęć architektonicznych z XVII, XVIII i XIX wieku, do tomu 1 dzieła Wawel wydał dr Stanisław Tomkowicz, „Teka Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej”, t. IV, Kraków MCM VII, opis s. 18-21, tablice: 5, 6, 7.
46. Tamże, s. 18, tablica 5; kopia w APKr, Oddział Kartografii, sygn. II-10.
47. Np. Bronisław Schönborn rysując plany Dawne Warownie Krakowa, znajdujące się w zbiorach biblioteki Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, sygn. 63/T/VIII a.
48. Zabudowania Wawelu i ich dzieje, opisał dr Stanisław Tomkowicz, „Teka...”, op. cit., t. IV, Wawel, t.I, cz. I, Kraków, MCMVII, s. 381-383
49. Bericht über das Krak. Schloss, „Teka”...op. cit., t. V, Wawel, t. II, Materiały archiwalne do budowy zamku zebrał i wydał Adam Chmiel, Kraków MCMXII1, s. 763-768
50. Protokole der k. k. Hofkanzlei z lat 1796-1808, Dodatki, Nr 13, „Teka”...op. cit., t. IV, Wawel, t.I, cz. I, Kraków, MCMVII, s. 433-435
51. Tadeusz Wojciechowski, Kościół Katedralny w Krakowie, Kraków 1900, s. 9, autor podaje w przypisie sygnaturę tego dokumentu „1) Archiwum min. Wojny II, 12, VI a : Bericht über das krakauer Schloss 1798".
52. Stanisław Windakiewicz, Dzieje Wawelu, Kraków 1925, s. 202.
53. Stanisław Staszic, Rozprawa o Ziemiorodztwie Karpatów, wyd. 1815 r., s. 54.
54. Ryszard Skowron, Kalendarium dziejów Wawelu do roku 1905, Kraków 1990, s. 170.
55. Maria Borowiejska-Birkenmajerowa, Serce Polski zabytki i świadomość narodowa, Kraków 1991, s. 70.
56. Ks. Jacek Urban, Katedra na Wawelu (1795-1918), Kraków 2000, s. 4 4.
57. APKr, sygn. Wawel 1-6, oryginał w Archiwum Ministerstwa Wojny w Wiedniu.
58. „Czas”, R. 18 83, nr 261, 16 listopada 18 83 r.
59. „Czas”, R. XXXIX, nr 112, 18 maja 1886 r.
60. Nowa Reforma, 18 maja 1886 r.
61. „Czas”, R. LIV, nr 150, 4 lipca 1901 r.
62. Warta, nr 677, 3 lipca 1887 r.
63. Tamże.
64. Ludwik Łętowski, Wspomnienia pamiętnikarskie, opr. Henryk Barycz, Wrocław 1952, s. 258.
65. Rękopisy bp Ludwika Łętowskiego w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej, sygn. Rkps 5040, s. 138.
66. Ludwik Łętowski, Katedra krakowska na Wawelu, Kraków 1859.
67. Maria Borowiejska-Birkenmajerowa, op. cit., s. 76.
68. Ludwik Łętowski, Wspomnienia..., op. cit., s. 211
69. Tamże.
70. Tamże.
71. Rękopisy...op. cit., sygn. Rkps 5040, s. 1078
72. „Czas”, R. XXXIX, nr 112, 18 maja 1886 r.
73. Nowa Reforma, 18 maja 1886 r.
74. „Czas”, R. LIV, nr 150, 4 lipca 1901 r.
75. Konstanty Wurzbach, Die Kirchen der Stadt Krakau (Kościoły miasta Krakowa), Wiedeń 1853.
76. Jan Adamczewski, Mała Encyklopedia Krakowa, Kraków 1996, s. 292.
77. Encyklopedia Krakowa, Kraków 2000, s. 303.
78. Kronika Krakowa, Kraków 1996, s. 512.
79. Tamże, s. 188.
80. Janina Bieniarzówna, Od Wiosny Ludów do Powstania Styczniowego, [w:] Dzieje... op. cit., red. Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki, t. 3, s. 199.
81. Krakowskie mosty wiślane i ich znaczenie dla rozwoju przestrzennego miasta w XIX i XX wieku, „Teka Komiśji Urbanistyki i Architektury” Odział PAN w Krakowie, Kraków 1981, t. XV, s. 29.
82. Jan Gordziałkowski, Honorowi obywatele miasta Krakowa „Krakowski Rocznik Archiwalny”, t. 5, Kraków 1999, s.183.
83. Michał Rożek, Mosty Krakowa, Kraków 2002, s. 29-30.
84 .Michał Kozioł, Najwyższe wyróżnienie miasta Krakowa, „ Dziennik Polski”, nr 100 z 28 kwietnia 2001.
85. Michał Rożek, Wędrujące groby, „ Dziennik Polski”, nr 209, 7 września 2002.
86. Ambroży Grabowski, Wspomnienia , wyd. Karol Estreicher, BK, nr 41, s. 123-124.
87. Maria Estreicherówna, Życie..., op. cit., s. 54
88. Tajemnicę być może kryją archiwa wiedeńskie, które udostępniają akta jedynie na miejscu i odpłatnie, a nie prowadzą kwerend i nie udzielają informacji w inny sposób.
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
