Krystalizowanie się funkcji metapredykatywnej wykładników aproksymacji liczbowej w historii polszczyzny(na przykładzie przyimków)

Authors

  • Aleksandra Janowska Uniwersytet Śląski, Wydział Humanistyczny

DOI:

https://doi.org/10.12797/LV.21.2026.41.11

Keywords:

adnumerative operators, the exponents of approximation, the history of a language, quantitative judgments

Abstract

THE CRYSTALLISATION OF THE METAPREDICATIVE FUNCTION OF THE EXPONENTS OF NUMERICAL APPROXIMATION IN THE HISTORY OF THE POLISH LANGUAGE (ON THE BASIS OF EXAMPLES FURNISHED BY PREPOSITIONS)

The object of the research concerns the class of the exponents of numerical approximation (e. g. bez mała stu ludzi, z siedemset kilogramów, ładnych kilka metrów, jakieś 30 metrów), variously categorised due to the peculiar (grammatical), inflectional and syntactic properties. As demonstrated by contemporary analyses, it is a group of lexemes which oscillate between the objective and non-objective level of a language. The author is interested above all in the evolution of exponents derived from prepositions (e.g. pod, nad, o, przed, ponad, blisko, około, mimo). She seeks the answer to the question about what processes resulted in the development of their metapredicative function; what determined the fact that some of them became separated from the syntax of dependence, lost their case government. The development of two groups was discussed in a more in-depth manner: the units z and ponad as well as blisko and około. The author points out that there were different linguistic mechanisms which brought about the syntactic changes in both groups, showing the multi-layered causes of transformations of this kind.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Bogusławski A., 1966, Semantyczne pojęcie liczebnika i jego morfologia w języku rosyjskim, „Monografie Slawistyczne”, 10, Wrocław.
View in Google Scholar

Bogusławski A., 2010, ‘Więcej’ wśród aspektów prymitywu ‘wie, że’, „Linguistica Copernicana” t. 3, nr 1, s. 23–79, https://doi.org/10.12775/LinCop.2010.002.
View in Google Scholar

Doboszyńska-Markiewicz K., 2011, Operator adnumeratywny ponad, czyli nieco więcej niż ‘więcej niż’, „Linguistica Copernicana” t. 5, nr 1, s. 125–139.
View in Google Scholar

Doboszyńska-Markiewicz K., 2012, Aproksymator około, czyli o problemach z dopełniaczem i dokładnym przybliżeniem, „LingVaria” XIII, nr 1 (13), s. 49–58.
View in Google Scholar

Doboszyńska-Markiewicz K., 2013, Operatory adnumeratywne w języku polskim. Dystrybucja i znaczenia, Warszawa.
View in Google Scholar

Doboszyńska-Markiewicz K., 2022, Ponad – około – gdzieś – dobry, czyli o aproksymatorach na różnych piętrach nieprzedmiotowego poziomu języka, „Linguistica Copernicana” t. 19, s. 71–87, https://doi.org/10.12775/LinCop.2022.006.
View in Google Scholar

Duraj-Nowosielska I., 2022, Szare strefy, w różnych odcieniach szarości: między wyrażeniami adwerbialnymi z poziomu przedmiotowego a nieprzedmiotowego oraz z poziomu metapredykatywnego a metatekstowego, „Linguistica Copernicana” t. 19, s. 109–150, https://doi.org/10.12775/LinCop.2022.008.
View in Google Scholar

Duszkin M., 2010, Wykładniki przybliżoności adnumeratywnej w języku polskim i rosyjskim, „Prace Slawistyczne”, 130, Warszawa.
View in Google Scholar

Falkowska M., 2014, Skala subiektyfikacji a stopień eliptyczności wypowiedzenia. Wybrane zagadnienia, „Prace Filologiczne” LXIV, nr 2, s. 87–107.
View in Google Scholar

Frankowska M., 1996, Funkcje syntaktyczne leksemu „z” w historii języka polskiego, [w:] K. Kallas (red.), Językoznawstwo. Materiały konferencji naukowej 14–16 marca 1995 r., Toruń, s. 79–96.
View in Google Scholar

Grochowski M., 1995, Cechy gramatyczne i semantyczne wyrażenia ponad, „Acta Universitatis Nicolai Copernici, Filologia Polska” XLVI, s. 41‒51.
View in Google Scholar

Grochowski M., 1997, Wyrażenia funkcyjne. Studium leksykograficzne, „Prace Instytutu Języka Polskiego”, nr 104, Kraków.
View in Google Scholar

Grochowski M., 2022, Słowo tuż wśród operatorów metapredykatywnych, „Linguistica Copernicana” t. 19, s. 151–168, https://doi.org/10.12775/LinCop.2022.009.
View in Google Scholar

Grochowski M., 2023, Szyk jednostek funkcyjnych we współczesnym języku polskim, „Prace Instytutu Języka Polskiego PAN”, nr 165, Kraków.
View in Google Scholar

Grochowski M., Kisiel A., Żabowska M., 2018, Zasady opisu jednostek funkcyjnych w WSJP PAN, [w:] P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, Kraków, s. 191–204.
View in Google Scholar

Janowska A., 2015, Kształtowanie się klasy polskich przyimków wtórnych, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 3396, Katowice.
View in Google Scholar

Janowska A., 2024, Między dokładnością a przybliżeniem. Wybrane wykładniki aproksymacji liczbowej w historii polszczyzny, „Prace Językoznawcze” t. 26, nr 3, s. 167–180, https://doi.org/10.31648/pj.10355.
View in Google Scholar

Janowska A., 2025, Wykładniki aproksymacji adnumeratywnej w opisie diachronicznym.
View in Google Scholar

Problemy badawcze, [w:] M. Błaszak, P. Pycia-Košćak, S. Sojda (red.), Panorama badań
View in Google Scholar

i studiów slawistycznych XXI wieku, t. 2: Badania lingwistyczne i glottodydaktyczne, Katowice–Kraków, s. 59–71.
View in Google Scholar

Kempf Z., 1978, Próba teorii przypadków, cz. 1, Opole–Wrocław.
View in Google Scholar

Kleszczowa K., 2015, U źródeł polskich partykuł. Derywacja funkcjonalna, przemiany, zaniki, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 3368, Katowice.
View in Google Scholar

Kleszczowa K., 2023, Ekwipotencjalność w ewolucji języka. Na przykładzie polskich przysłówków, „Rocznik Slawistyczny” t. LXXII, s. 91–104, https://doi.org/10.24425/rslaw.2023.147257.
View in Google Scholar

Kowalska A., 2001, Fleksja liczebników głównych w świetle danych „Słownika polszczyzny XVI wieku”, [w:] Z. Cygal-Krupa (red.), Studia językoznawcze. Dar przyjaciół i uczniów dla Zofii Kurzowej, Kraków, s. 143–156.
View in Google Scholar

Lachur C., 1999, Semantyka przestrzenna polskich przyimków prefigowanych na tle rosyjskim, Opole.
View in Google Scholar

Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa, red. A. Przepiórkowski, M. Bańko, R.L. Górski, B. Lewandowska-Tomaszczyk, Warszawa 2012.
View in Google Scholar

Pisarkowa K., 1984, Historia składni języka polskiego, „Prace Instytutu Języka Polskiego”, nr 52, Wrocław.
View in Google Scholar

Siuciak M., 2008, Kształtowanie się kategorii gramatycznej liczebnika w języku polskim, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 2585, Katowice.
View in Google Scholar

Słoboda A., 2012, Liczebnik w grupie nominalnej średniowiecznej polszczyzny. Semantyka i składnia, Poznań.
View in Google Scholar

Wajszczuk J., 2005, O metatekście, Warszawa.
View in Google Scholar

Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar

Zaron Z., 2005, Wykładniki lokalizacji – konstrukcje przysłówkowe czy przyimkowe?, [w:] M. Grochowski (red.), Przysłówki i przyimki. Studia ze składni i semantyki języka polskiego, Toruń, s. 45–55.
View in Google Scholar

Żabowska M., 2009, Hierarchia wyrażeń metatekstowych, „Linguistica Copernicana” t. 2, nr 2, s. 179–189.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2026-05-15

Issue

Section

Historical Polish

How to Cite

Janowska, A. (2026) “Krystalizowanie się funkcji metapredykatywnej wykładników aproksymacji liczbowej w historii polszczyzny(na przykładzie przyimków)”, LingVaria, 21(1(41), pp. 179–192. doi:10.12797/LV.21.2026.41.11.

Similar Articles

1-10 of 344

You may also start an advanced similarity search for this article.