Trauma transformacyjna i sposoby radzenia sobie z nią we współczesnej literaturze rosyjskiej
DOI:
https://doi.org/10.12797/Politeja.22.2025.99.17Keywords:
homo sovieticus, contemporary russian literature, cultural trauma, political transformation, dissolution of the USSRAbstract
TRANSFORMATIONAL TRAUMA AND COPING MECHANISMS IN CONTEMPORARY RUSSIAN LITERATURE
The dissolution of the USSR is widely remembered across many nations as a moment of regaining independence and the initiation of normalization in relations between the East and the West. Conversely, in Russian society, this event is viewed ambivalently and is associated negatively by many citizens. This article undertakes an analysis of the methods employed in coping with the cultural trauma induced by the dissolution of the USSR and the subsequent political transformation. Innovative strategies (such as the accumulation of economic and social capital) and escapist strategies (such as passivity, apathy, and denial) proposed in sociology are delineated. However, irrespective of the degree to which individuals succeed in surmounting the trauma, the political transformation does not exert a strong influence on everyone. The primary challenge, nonetheless, lies not merely in adapting to new circumstances but in overcoming internal constraints and dismantling the mentality of homo sovieticus. The analytical framework draws on the works of Viktor Pelevin, Vyacheslav Petsukh, Roman Senchin, and Elena Chizhova as illustrative material.
Downloads
References
Aleksijewicz S., Urzeczeni śmiercią, przeł. L. Wołosiuk, Warszawa 2001.
Belâkov S. [Беляков С.], Roman Senčin: neokončennyj portret v sumerkah [Роман Сенчин: неоконченный портрет в сумерках], [online] https://magazines.gorky.media/ural/2011/10/roman-senchin-neokonchennyj-portret-v-sumerkah.html.
Čižova E. [Чижова Е.], Nûtočkin dom [Нюточкин дом], [online] https://magazines.gorky.media/zvezda/2008/1/nyutochkin-dom.html.
Długosz P., Trauma transformacji w Europie Środkowo-Wschodniej, „Środkowoeuropejskie Studia Polityczne” 2019, nr 1, s. 95-121. DOI: https://doi.org/10.14746/ssp.2019.1.6
Duda K., Szkice o prozie rosyjskiej XXI wieku. Ulicka, Szyszkin, Pielewin, Minajew, Sienczyn, Kuricyn, Starobiniec…, Kraków 2017.
Duda K., (A)heroizm życia codziennego (na przykładzie wybranych utworów współczesnej literatury rosyjskiej), „Kultura Słowian: Rocznik Komisji Kultury Słowian PAU” 2018, t. XIV, s. 285-304. DOI: https://doi.org/10.4467/25439561KSR.18.014.9372
GKČP. 30 let [ГКЧП. 30 лет], [online] https://www.levada.ru/2021/08/17/gkchp-30-let/.
Gołębiowska-Suchorska A., „Fatalne lata 90.” – od doświadczenia, przez mit, do e-folkloru, „Czas Kultury” 2020, nr 3, s. 95-106.
Grekova V. [Грекова В.], «Mittellspiel» duha i materii (analiz odnogo rasskaza Viktora Pelevina) [«Миттельшпиль» духа и материи (анализ одного рассказа Виктора Пелевина)], „Vestnik aziatsko-tihookeanskoj associacii prepodavatelej russkogo âzykai literatury” [„Вестник азиатско-тихоокеанской ассоциации преподавателей русского языка и литературы”] 2011, nr 2-3, s. 194-198.
Heller M., Maszyna i śrubki. Jak hartował się człowiek sowiecki, Kraków 2015.
Jastrzębska K., Postsovetskost’ kak travma? Proza Romana Senčina [Постсоветскость как травма? Проз Романа Сенчина], „Przegląd Rusycystyczny” 2018, nr 3(163), s. 106-116.
Jastrzębska K., Rodzina Jołtyszewów, czyli przekład „rozchwierutany”, „Przegląd Rusycystyczny” 2016, nr 2(154), 95-112.
Jastrzębska K., Rosyjska i polska recepcja prozy Romana Sienczina w latach 2001-2021, „Acta Neophilologica” 2022, t. 1, nr XXIV, s. 163-180. DOI: https://doi.org/10.31648/an.7436
Kania E., Homo sovieticus – „jednowymiarowy klient komunizmu”, czy „fenomen o wielu twarzach”?, „Przegląd Politologiczny” 2012, nr 3, s. 157-170. DOI: https://doi.org/10.14746/pp.2012.17.3.12
Kowalska M., Aleksander Sołżenicyn. Homo sovieticus i człowiek sprawiedliwy, Toruń 2011.
Laskowska K., Rosyjskojęzyczna przestępczość zorganizowana. Studium kryminologiczne, Białystok 2006.
Pańkowska E., Mir umiraûŝej rossijskoj derevni v tsorčestve «novyh realistov» (na materiale romanov San’ka Viktora Prilepina i Eltyševy Romana Senčina) [Мир умирающей российской деревни в тсорчестве «новых реалистов» (на материале романов Санька Виктора Прилепина и Елтышевы Романа Сенчина)], „Studia Wschodnioslowiańskie” 2015, t. 15, s. 109-131. DOI: https://doi.org/10.15290/sw.2015.15.08
Pańkowska E., Powieści Wiktora Pielewina. Kontekst postmodernistyczny. Interpretacje, Białystok 2016.
P’ecuhV. [Пьецух В.], Plagiat. Povesti i rasskazy [Плагиат. Повести и рассказы], Moskva [Москва] 2006.
P’ecuh V., Russkaâ tema. O našej žizni i literature, [online] https://tiny.pl/dg538.
Pelevin V. [Пелевин В.], Mittelspiel [Миттельшпиль], [online] http://pelevin.nov.ru/rass/pe-mitt/1.html.
Pudova T. [Пудова Т.], «Malen’kij čelovek» v sovremennom prostranstve [«Маленький чело-век» в современном пространстве], „Studia Rossica Posnaniensia” 2012, vol. XXXVII, s. 283-292.
Senčin R. [Сенчин Р.], Eltyševy, Moskva [Москва] 2002.
Skotniczka A., Szczelina. Bohater współczesnej prozy rosyjskiej i jego światy, Kraków 2020.
Skotnicka A., Rok 1991 w prozie rosyjskiej, „Przegląd Rusycystyczny” 2022, nr 4(180), s. 9-24. DOI: https://doi.org/10.31261/pr.13846
Smoleń M., Pucz sierpniowy 1991 r.: rozpad ZSRR, [w:] Rozpad ZSRR i jego konsekwencje dla Europy i świata, red. A. Jach, Kraków 2011, s. 223-234.
Sondaż: 62 proc. Rosjan żałuje, że ZSRR już nie istnieje, [online] https://www.rp.pl/spoleczenstwo/art19220321-sondaz-62-proc-rosjan-zaluje-ze-zsrr-juz-nie-istnieje.
Suchanek L., Homo sovieticus. Świetlana przyszłość. Gnijący zachód. Pisarstwo Aleksandra Zinowiewa, Kraków 1999.
Sztompka P., Trauma wielkiej zmiany. Społeczne koszty transformacji, Warszawa 2000.
Tischner J., Etyka solidarności oraz homo sovieticus, Kraków 1991.
Tischner J., Homo sovieticus – pomiędzy Wawelem a Jasną Górą, [w:] J. Śpiewak, Spór o Polskę 1989-1999. Wybór tekstów prasowych, Warszawa 2000.
Tiŝenko O. [Тищенко О.], Intertekstual’nye svâzi v knige «Plagiât» V.A. P’ecuha [Интертек-стуальные связи в книге «Плагият» В. А. Пьецуха], „Vestnik MGOU. Seriâ: Russkaâ filologiâ”
[„Вестник МГОУ. Серия: Русская филология”] 2016, nr 1, s. 49-57.
trauma, [w:] Wielki słownik języka polskiego, [online] https://wsjp.pl/haslo/podglad/11166/trauma/5219345/stan-psychiczny.
Wawrzyńczak A., Naród i państwo w twórczości pisarzy rosyjskich nurtu „wiejskiego”. Wasilij Biełow, Władimir Liczutin, Walentin Rasputin, Kraków 2005.
Wnuk-Lipiński E., Długie pożegnanie, „Tygodnik Powszechny” 2008, nr 2, [online] https://www.tygodnikpowszechny.pl/dlugie-pozegnanie-133302.
Zinowiew A., Homo sovieticus, przeł. S. Deja, Warszawa 1987.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
