Pompa nuptialis Zygmunta III Wazy i Anny Habsburżanki w 1592 roku. Artyści włoscy w służbie króla polskiego
DOI:
https://doi.org/10.12797/RK.2025.91.04Słowa kluczowe:
wesele Zygmunta III Wazy i Anny Habsburżanki w Krakowie, oprawa artystyczno-ideowa uroczystości, sztuka efemeryczna, widowiska parateatralne, bramy triumfalne, Pietro Franco, rok 1592Abstrakt
Artykuł poświęcono uroczystościom weselnym Zygmunta III Wazy i Anny Habsburżanki, które odbyły się w Krakowie w 1592 roku. Na podstawie analizy znanych i nieznanych dotąd źródeł oraz literatury przedmiotu zweryfikowano dotychczasowe ustalenia, wskazując, że bramy triumfalne wzniesione na uroczysty wjazd arcyksiężniczki do miasta koronacyjnego zbudował geometra Pietro Franco, co dało asumpt do prezentacji jego biografii. Wiele uwagi poświęcono scenografii, a przede wszystkim „samobieżnym” machinom oraz zapadniom wykorzystanym podczas widowisk urządzonych w czasie krakowskich godów. Wskazano także na rolę, jaką w powstaniu oprawy artystyczno-ideowej królewskiego wesela mogli odegrać włoscy artyści sprowadzeni do Rzeczypospolitej w 1592 roku.
Bibliografia
Album armorum nobilium Regni Poloniae. Herby nobilitacji i indygenatów XV–XVIII w., wstęp, oprac., red. Barbara Trelińska, Lublin 2001.
Barwicka-Makula Aleksandra, Od wrogości do przyjaźni. Habsburgowie austriaccy wobec Polski w latach 1587–1592, Katowice 2019.
Barwicka-Makula Aleksandra, Stół królewski podczas uroczystości weselnych Zygmunta III Wazy i Anny Austriaczki w 1592 roku, w: Historia naturalna jedzenia: między antykiem a XIX wiekiem, red. Beata Możejko, Gdańsk 2012, s. 173–179.
Barwicka-Makula Aleksandra, Wjazd Anny Habsburżanki do Krakowa w 1592 roku, w: Rzeczpospolita, Europa i świat. Interakcje dyplomatyczne i dworskie w epoce nowożytnej (XVI–XVIII w.), red. Aleksandra Barwicka-Makula, Paweł Duda, Dorota Gregorowicz, Oskar Jacek Rojewski, Katowice 2024, s. 27–44.
Bernatowicz Tadeusz, Zamek na Wawelu. Modernizacja w latach 1598–1605. Giovanni Trevano – Vincenzo Scamozzi?, „Techne. Seria Nowa”, 2023, nr 2 (12), s. 51‒91. DOI: 10.18778/2084-851X.16.04.
Bodniak Stanisław, Barzi (Barzy) Stanisław, w: Polski słownik biograficzny, t. 1, Kraków 1935, s. 345–346.
Chrościcki Juliusz Antoni, Architektura okazjonalna XVI–XVIII w. w Polsce. Próba charakterystyki, w: Treści dzieła sztuki. Materiały sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki (Gdańsk, grudzień 1966), Warszawa 1969.
Chrościcki Juliusz Antoni, Sztuka i polityka. Funkcje propagandowe sztuki w epoce Wazów 1587–1668, Warszawa 1983, s. 215–234.
de Daugnon Francesco Foucault, Gli italiani in Polonia dal IX secolo al XVIII. Note storiche con brevi cenni genealogici, araldici e biografii, t. 1, Crema 1905.
Dubas-Urwanowicz Ewa, Wesele Jana Zamoyskiego z Gryzeldą Batorówną, „Białostockie Teki Historyczne”, T. 9: 2011, s. 237‒251. DOI: 10.15290/bth.2011.09.14.
Europa Triumphans: Court and Civic Festivals in Early Modern Europe, ed. James Ronald Mulryne, Helen Watanabe-O’Kelly, Margaret Shewring, vol. 1–2, London 2004.
Falniowska-Gradowska Alicja, Leitsch Walter, Gonitwa w maszkarach na Rynku Krakowskim (7 czerwca 1592 r.), „Rocznik Krakowski”, T. 51: 1985, s. 31‒56.
Filipczak-Kocur Anna, Wesele Zygmunta III i Anny w 1592 r. oraz koronacja królowej w relacjach niemieckojęzycznych gazet ulotnych, w: Wesela, chrzciny i pogrzeby w XVI–XVIII wieku. Kultura życia i śmierci, red. Henryk Suchojad, Warszawa 2001, s. 91–104.
Gałuszka Justyna, Jak Kraków witał arcyksiężniczkę? Uroczystości ślubne i koronacyjne Anny Habsburżanki i Zygmunta III Wazy w 1592 roku, „Przegląd Nauk Historycznych”, 2018, nr 17 (2), s. 225–251. DOI: 10.18778/1644-857X.17.02.09.
Horn Ildikó, Andrzej Batory, tłum. Szymon Brzeziński, Warszawa 2010.
Jadczak Patryk, Oprawa artystyczna francuskich celebracji proklamowania Henryka Walezego królem Polski latem 1573 roku, „Notes Muzyczny”, 2023, nr 2 (20), s. 39‒64. DOI: 10.5604/01.3001.0053.9947.
Janowski Piotr Józef, Mediolańskie zakupy tekstyliów na uroczystości weselne Zygmunta III Wazy i Anny Habsburżanki w 1592 r., „Klio. Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym”, T. 75 (2): 2025, s. 223‒244. DOI: 10.12775/KLIO.2025.018.
Kadzik Dominik, „Dwór polski Stefana Batorego. Część II”, Instytut Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego, rozprawa doktorska, Archiwum UJ, Kraków 2018.
Kadzik Dominik, Utrzymanie królewskiej teściowej. Wizyta Marii Bawarskiej podczas wesela Zygmunta III Wazy z Anną Habsburg (23 maja–16 czerwca 1592 r.), Kraków 2017.
Keckowa Antonina, Żupy krakowskie w XVI–XVIII wieku (do 1772 roku), Wrocław–Warszawa 1969.
Keller Katrin, Erzherzogin Maria von Innerösterreich (1551–1608), Wien–Köln–Weimar 2012.
Kostyło Joanna, Commonwealth of All Faiths: Republican Myth and the Italian Diaspora in Sixteenth-Century Poland-Lithuania, w: Citizenship and Identity in a Multinational Commonwealth: Poland Lithuania in Context, 1550–1772, ed. Karin Friedrich, Barbara Maria Pendzich, Studies in Central European Histories, vol. 46, Leiden–Boston 2009, s. 171‒205.
Kowalczyk Jerzy, Sławne theatrum na weselu podkanclerzego Jana Zamoyskiego. Prapremiera „Odprawy posłów greckich” (1578), „Pamiętnik Teatralny”, T. 12: 1964, s. 242‒251.
Kowalczyk Jerzy, W kręgu kultury dworu Jana Zamoyskiego, Warszawa 1980.
Kowalczyk Jerzy, Związki umysłowo-literackie Zamościa z Krakowem w dobie renesansu, w: Cracovia litterarum. Kultura umysłowa i literacka Krakowa i Małopolski w dobie renesansu, red. Tadeusz Ulewicz, Wrocław 1991, s. 579‒593.
Leitsch Walter, Das Leben am Hof König Sigismunds III von Polen, B. 2, Wien–Kraków 2009.
Lepszy Kazimierz, Rzeczpospolita Polska w dobie sejmu inkwizycyjnego (1589–1592), Kraków 1939.
Leśniak Franciszek, Urzędnicy i personel pomocniczy w wielkorządach krakowskich w okresie nowożytnym, Kraków 2020.
Leśniak Franciszek, Wielkorządcy krakowscy XVI–XVIII wieku. Gospodarze zamku wawelskiego i majątku wielkorządowego, Biblioteka Wawelska, nr 10, Kraków 1996.
Lulewicz Henryk, Sapieha Bohdan, w: Polski słownik biograficzny, t. 34, Wrocław–Warszawa–Kraków 1992–1993, s. 594–596.
Mroziewicz Karolina, Pamięć o wjeździe Zygmunta III do Krakowa (1587) i problem reprezentacji oprawy artystycznej uroczystości w przekazach drukowanych w XVI i XVII wieku, „Rocznik Historii Sztuki”, T. 44: 2019, s. 163‒177. DOI: 10.24425/rhs.2019.131207.
Niedźwiedź Jakub, Łopatecki Karol, Franczak Grzegorz, The Mapping of a Russian War: The Atlas of the Principality of Polatsk by Stanisław Pachołowiecki (1580), Mapping the Past, vol. 5, Leiden–Boston 2025.
Olszewicz Bolesław, Frankus (Franco, Frank) Piotr, w: Polski słownik biograficzny, t. 7, Kraków 1948–1958, s. 81.
Osiecka-Samsonowicz Hanna, Agostino Locci (1601–po 1660). Scenograf i architekt na dworze królewskim w Polsce, Warszawa 2003.
Quirini-Popławska Danuta, Pace del Luca, w: Polski słownik biograficzny, t. 24, Wrocław 1979, s. 752–753.
Ronchi De Michelis Laura, Montelupi Sebastiano, w: Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 76, ed. Raffaele Romanelli, Roma 2012, s. 96–99.
Rożek Michał, Uroczystości w barokowym Krakowie, Kraków 1976.
Sandbichler Veronika, Die Hochzeit Erzherzog Ferdinands II. Eine Bildreportage des 16. Jahrhunderts, Wien 2010 [katalog wystawy].
Saslow James Maxwell, The Medici Wedding of 1589. Florentine Festival as Theatrum Mundi, New Haven–London 1996.
Skowron Ryszard, Entradas, bodas y coronaciones de las princesas de la Casa de Austria en Cracovia (1592–1605), „Libros de la Corte”, 2013, no. 6, s. 58‒75.
Sołtan Andrzej, Oczko Wojciech, w: Polski słownik biograficzny, t. 23, Wrocław 1978, s. 526–529.
Stoksik Janina Mirosława, Geometrzy małopolscy do końca XVIII wieku. Z dziejów geodezji i kartografii wielkoskalowej w Polsce, Kraków 2013.
Szweykowska Anna, Widowiska baletowe na dworze Zygmunta III (4 czerwca 1592, 13 oraz 18 grudnia 1605), „Muzyka”, 1966, t. 11, nr 1 (40), s. 27‒36. DOI: 10.18778/1644-857X.17.03.09.
Śliwowska Anna, Uroczyste wjazdy monarsze do Wrocławia w latach 1527–1620, Wrocław 2008.
Targosz Karolina, Królewskie uroczystości weselne w Krakowie i na Wawelu w 1512–1605, Kraków 2007.
Targosz Karolina, Oprawa artystyczno-ideowa wjazdów weselnych trzech sióstr Habsburżanek (Kraków 1592 i 1605, Florencja 1608), w: Theatrum ceremoniale na dworze książąt i królów polskich, red. Mariusz Markiewicz, Ryszard Skowron, Kraków 1999, s. 207–244.
Targosz-Kretowa Karolina, Teatr dworski Władysława IV (1635–1648), Kraków 1965.
Tomkowicz Stanisław, Włosi kupcy w Krakowie w XVII i XVIII w., „Rocznik Krakowski”, T. 3: 1900, s. 27‒152.
Tygielski Wojciech, Włosi w Polsce w XVI i XVII wieku. Utracona szansa na modernizację, Warszawa 2005.
Urzędnicy województwa krakowskiego XVI–XVII wieku, oprac. Stanisław Cynarski, Alicja Falniowska- -Gradowska, Kórnik 1990.
Van Bruaene Anne-Laure, Spectacle and Spin for a Spurned Prince. Civic Strategies in the Entry Ceremonies of the Duke of Anjou in Antwerp, Bruges and Ghent (1582), „Journal of Early Modern History”, 2007, no. 4–5 (11), s. 263‒284. DOI: 10.1163/157006507782263308.
Vocelka Karl, Habsburgische Hochzeiten 1550–1600. Kulturgeschichtliche Studien zum manieristischen Repräsentationsfest, Wien 1976.
Żygulski Zdzisław jr, Wspaniały turniej sprawiony w Polsce (uwagi kostiumologiczne), „Biuletyn Historii Sztuki”, 1992, nr 4 (54), s. 3‒23.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
