Rola chirurgów warszawskich w kształtowaniu się polskiej otorynolaryngologii jako specjalizacji zabiegowej w latach 1801-1918
DOI:
https://doi.org/10.12797/AHiFM.89.2025.89.03Słowa kluczowe:
historia polskiej otorynolaryngologii, historia polskiej chirurgiiAbstrakt
Na wstępie autor wyjaśnił pojęcie otorynolaryngologii, pokrótce ukazał jej powstawanie z różnych dziedzin medycyny – szczególnie z chirurgii i chorób wewnętrznych – a następnie proces jej wyodrębniania się w zaborach austriackim, rosyjskim i niemieckim. Autor przedstawił początki otorynolaryngologii w Warszawie i rolę, jaką odegrali w tym procesie tacy otorynolaryngolodzy jak: Teodor Heryng, Teodor Heiman, Alfred Marcin Sokołowski, Leopold Lubliner i inni. W skrócie zasygnalizował również rolę warszawskich klinik i oddziałów chirurgicznych w wykształcaniu się tej specjalności i innych, uwypuklając wkład m.in. Juliana Kosińskiego, Franciszka Jawdyńskiego, Władysława Krajewskiego oraz Władysława Matlakowskiego. Publikację zamyka wykaz pięćdziesięciu prac autora artykułu, dotyczących otorynolaryngologicznych dokonań warszawskich chirurgów i lekarzy zajmujących się chirurgią, które ukazały się w otorynolaryngologicznych periodykach polskich w latach 2007-2013.
Bibliografia
[1] Olszewski E., Rys historyczny powstania uniwersyteckiej otolaryngologii w Polsce, [w:] Otolaryngologia, red. Latkowski B., PZWL, Warszawa (Polska) 1955.
[2] Pagel J., Biographisches Lexikon hervorragender Ärzte des neunzehnten Jahrhunderts, Urban & Schwarzenberg, Berlin–Wien (Niemcy–Austria) 1901.
[3] Heiman T., Krótki rys historii otiatryi, Gebethner i Wolff, Warszawa (Polska) 1912.
[4] Olszewski E., Przemysław Pieniążek (1850-1916) – pierwszy profesor laryngologii w Polsce. Materiały Naukowe Sekcji Historycznej Polskiego Towarzystwa Otolaryngologicznego, 1985, 1(2), 1.
[5] Kierzek A., Rozwój warszawskiej myśli otolaryngologicznej w XIX wieku, Arboretum, Wrocław (Polska) 1997.
[6] Janczewski G., Otorynolaryngologia u schyłku XX wieku, Via Medica, Gdańsk (Polska) 2001.
[7] Kierzek A., Alfred M. Sokołowski (1849-1924) – wybitny ftyzjatra, ale czy także i wybitny ,laryngolog? Czy należy wprowadzić erratę do podręczników historii medycyny?. Otolaryngologia Polska, 1993, XLVII (4), 383–388.
[8] Kierzek A., Otolaryngolodzy warszawscy w XIX wieku, Arboretum, Wrocław (Polska) 1998.
[9] Noszczyk W., Chirurgia w dobie zaborów, [w:] Zarys dziejów chirurgii polskiej, red. Noszczyk W., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa (Polska) 2011, 151.
[10] Rydygier L., Spostrzeżenia kazuistyczne z klinik chirurgicznych w Warszawie i Wiedniu. Przegląd Lekarski, 1878, XVII (18), 225–227.
[11] Kosiński J., Przypadek całkowitego wycięcia krtani. Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, 1877, LXXIII (3), 498–505.
[12] Olszewski E., W stulecie pierwszej laryngektomii. Otolaryngologia Polska, 1975, XXIX (2), 185–190.
[13] Kierzek A., Bień S., Franciszek Ksawery Jawdyński (1851-1896) – pierwszy polski chirurg głowy i szyi. Otorynolaryngologia. Przegląd Kliniczny, 2011, X (3), 111–115.
[14] Bień S., Historia operacji radykalnej węzłów chłonnych szyi – w 100-lecie publikacji George’a Crile’a. Otolaryngologia Polska, 2006, LX (1), 5–8.
[15] Crile G., Excision of Cancer of the Head and Neck with Special Reference to the Plan of Dissection Based on the Hundred and Thirty-Two Operations. Journal of the American Medical Association, 1906, XLVII, 1780–1786.
[16] Ferlito A., Johnson J.T., Rinaldo A. i wsp., European Surgeons were the First to Perform Neck Dissection. Laryngoscope, 2007, 117, 797–802.
[17] Bień S., Kierzek A., Wojnar A., Osiągnięcia Franciszka Ksawerego Jawdyńskiego (1851-1896) na polu chirurgii nosa, gardła i krtani. Otorynolaryngologia. Przegląd Kliniczny, 2012, XI (3), 95–100.
[18] Krajewski W., Dlaczego w naszych oddziałach… Kronika Lekarska, 1885, VI (8), 345–347.
[19] Sendziak J., Die bösartigen Geschwülste des Kehlkopfes und ihre Radicalbehandlung, J.F. Bergmann, Wiesbaden (Niemcy) 1897.
[20] Gluck J., Sörensen S.P., Handbuch der speziellen Chirurgie des Ohres und der oberen Luftwege, Wurzburg (Niemcy) 1913.
[21] Składzień J., Rozwój chirurgicznego leczenia raka krtani. Otolaryngologia Polska, 1995, XLIX (1), 3–7.
[22] Materiały Naukowe Sekcji Historycznej Polskiego Towarzystwa Otorynolaryngologów – Chirurgów Głowy i Szyi, red. Szlenk Z., Kierzek A., wydawane własnym sumptem, dostępne w Bibliotece Narodowej oraz Głównej Bibliotece Lekarskiej.
[23] Kierzek A., Otorynolaryngologiczne dokonania prowincjonalnego dziewiętnastowiecznego polskiego lekarza. Przegląd Lekarski, 2003, LX (6), 441–444.
[24] Kierzek A., Znaczenie Karola Gilewskiego (1832-1871) dla polskiej laryngologii. Otolaryngologia Polska, 2007, LXI (3), 353–357.
[25] Kierzek A., Osiągnięcia Karola Marcinkowskiego (1800-1846) w dziedzinie otorynolaryngologii. Otolaryngologia Polska, 2007, LXI (4), 513–518.
[26] Kierzek A., Związki z otiatrią lekarzy Kliniki Chirurgicznej w Krakowie w latach 60. i 70. XIX stulecia. Otorynolaryngologia. Przegląd Kliniczny, 2007, VI (1), 21–26.
[27] Kierzek A., Wacław Pelikan (1790-1873) i jego zmagania się z problemami otorynolaryngologicznymi. Otorynolaryngologia. Przegląd Kliniczny, 2014, XIII (4), 191–196.
[28] Kierzek A., Zasługi Mariana Wygrzywalskiego (1829-1895), chirurga w Piotrkowie Trybunalskim i pioniera antyseptyki na ziemiach polskich, dla laryngologii. Acta Medicorum Polonorum 2020, X (2), 45–57.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Archiwum Historii i Filozofii Medycyny
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
