Pod urokiem medycyny niemieckiej i francuskiej. Dziewiętnastowieczne relacje polskich lekarzy z wyjazdów naukowych do Berlina i Paryża
DOI:
https://doi.org/10.12797/AHiFM.89.2025.89.07Keywords:
scientific travel, German medicine, French art of medicine, teaching medicineAbstract
UNDER THE SPELL OF GERMAN AND FRENCH MEDICINE: NINETEENTH-CENTURY ACCOUNTS OF POLISH DOCTORS’ SCIENTIFIC TRIPS TO BERLIN AND PARIS
The article presents 19th-century accounts of Polish doctors’ scientific trips to Berlin and Paris. It was in this century that it became fashionable to travel to the most famous European centres of medical research and teaching, places where new medical ideas were born and developed and where the practice of medicine was improved. Doctors published reports of their visits to Berlin and Paris in the journals of the time, informing readers of the innovations used by German and French medics. Today, these 19th-century accounts are an important source of information about the state of medical knowledge at the time, the functioning of hospitals and the teaching of medicine. The authors of some of the reports on the scientific trips were the most eminent Polish medics, who perfectly understood the importance of popularising knowledge of European medicine, because they rightly believed that the reception of foreign medical ideas could positively influence development of the Polish medical art.
References
[1] Wnęk J., Światowa medycyna w polskiej nauce i dydaktyce lekarskiej 1795-1939. Pedagogiczny aspekt dyfuzji nauki, t. 1-2, Aspra, Instytut Historii Nauk PAN, Warszawa (Polska) 2020.
[2] Konopka S., Polska bibliografia lekarska dziewiętnastego wieku (1801-1900), t. 1, PZWL, Warszawa (Polska) 1974.
[3] Chodkowski L., Sprawozdanie z postrzeżeń uczynionych w klinikach Berlińskich. Pamiętnik Lekarski Warszawski, 1842, VIII (1), 1–43.
[4] Jabłonowski F., Berlin, Wiedeń i Graefenberg pod względem lekarskim. Biblioteka Warszawska, 1843, 2, 540–559.
[5] Le Brun A., Wspomnienia lekarskie z podróży odbytej w roku 1842 do Niemiec i Francyi, czytane na publicznym posiedzeniu Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego dnia 15 stycznia 1843. Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, 1843, IX (2), 1–66.
[6] Le Brun A., Wspomnienia lekarskie z podróży odbytej przez dra Le Bruna z roku 1857. Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, 1858, LXXXI (2), 32–63.
[7] Warszauer J., Listy z Berlina. Tygodnik Lekarski, 1860, XIV (45), 396–398; (56), 405–406.
[8] Narkiewicz-Jodko W., Wspomnienia z wycieczki do Berlina. Gazeta Lekarska, 1867, I (38), 602–606.
[9] Janiszewski A., Listy z Berlina. Przegląd Lekarski, 1880, XIX (42), 540–542; (46), 590–592; (51), 662–663; (52), 674–675.
[10] Pawiński J., Wspomnienia z wycieczki do Berlina. Gazeta Lekarska, 1881, XVI (11), 221–223; (14), 291–293;
(16), 331–333; (17), 250–354.
[11] Ołtuszewski W., Kilka słów o zakładach Paryża i Berlina dla dzieci z niedorozwojem psychicznym. Medycyna, 1899, XXVII (19), 438–441.
[12] Meyerson S., Notatki z podróży. Berlin i Wrocław. Medycyna, 1883, XI (23), 385–388.
[13] Biegański W., Z wystawy higienicznej. Gazeta Lekarska, 1883, XVIII (23), 436–441; (28), 527–532; (30), 568–572.
[14] Rydygier L., Sprawozdanie dokładniejsze z niektórych ważniejszych rozpraw mianych na VIII Zjeździe chirurgów niemieckich w Berlinie. Przegląd Lekarski, 1880, XIX (1), 6–7; (2), 20–21; (3), 33–34.
[15] Bujwid O., Z 10 kongresu lekarzy w Berlinie. Wszechświat, 1890, IX (35), 557–558.
[16] Flatau E., Listy z Berlina. II. 15-ty zjazd dla medycyny wewnętrznej w Berlinie. Kronika Lekarska, 1897, XVIII (14), 674–676; (15), 714–719.
[17] Flatau E., Międzynarodowy zjazd w Berlinie dla badania trądu. Kronika Lekarska, 1898, XIX (1), 30–33.
[18] Konopka S., Polska bibliografia lekarska dziewiętnastego wieku (1801-1900), t. 7, PZWL, Warszawa (Polska) 1979.
[19] Robiński S., Korespondencja „Przeglądu Lekarskiego”, Paryż dnia 10 stycznia 1869. Przegląd Lekarski, 1869, VIII (8), 63–64.
[20] Janikowski S., Notatki policyjno-lekarskie z podróży. V. Utrzymanie czystości ulic, ścieki, wychodki itd. w Paryżu, Berlinie i Wiedniu. Tygodnik Lekarski, 1861, XV (37), 326–328; (38), 334–335.
[21] Złotnicki A., Korespondencja z Paryża, 18 lutego 1887 r. Zdrowie, 1887, II (18), 27–29.
[22] Kaczyński S., Listy z Paryża. Przegląd Lekarski, 1899, XXXVIII (48), 660–661.
[23] Złotnicki A., Korespondencja, Paryż, 20 maja 1887 r. Zdrowie, 1887, 21, 28–30. DOI: https://doi.org/10.1002/cber.18870200104
[24] Rolle A.J., Listy z Paryża. Kliniczny wykład w szpitalach paryskich. Tygodnik Lekarski, 1860, XIV (27), 239–240; (29), 254–255; (30), 266–268; (31), 274–275.
[25] Chojnowski B., Korespondencja z Paryża. Przegląd Lekarski, 1864, III (48), 381–382; (49), 389–391; (50), 398–399; (51), 404–406.
[26] Wolski E., Korespondencja z Paryża. Medycyna, 1881, IX (1), 3–4.
[27] Raciborski A., Hipnotyzm w szpitalu La Salpêtrière. Kosmos, 1887, XII, 88–224.
[28] Siedlecki J., Salpêtrière. Przegląd Lekarski, 1897, XXXVI (10), 125–126.
[29] Zieliński J., Listy z Paryża. Kronika Lekarska, 1897, XVIII (11), 551–555.
[30] Bujwid O., Sprawozdanie z wycieczki odbytej kosztem Kasy Pomocy imienia Mianowskiego w październiku i listopadzie roku 1888. Gazeta Lekarska, 1889, XXIV (16), 329–337.
[31] Bujwid O., Instytut Pasteura i jego otwarcie. Wszechświat, 1889, VIII (1), 1–4.
[32] Bugiel W., Listy z Paryża. Kronika Lekarska, 1898, XIX (10), 452–455.
[33] Eborowicz A., Przegląd klinik chirurgicznych. Szpital i kliniki w Paryżu profesora Nélatona. Tygodnik Lekarski, 1858, XII (28), 223.
[34] Matlakowski W., Korespondencja z Paryża. Medycyna, 1876, IV (15), 244–246; (16) 258–260; (17), 274–277.
[35] Borzęcki E., Listy z Paryża. Przegląd Lekarski, 1892, XXXI (20), 246–248; (22), 275–276. DOI: https://doi.org/10.1175/1520-0493(1892)20[275:W]2.0.CO;2
[36] Jasiewicz J., Korespondencja z Paryża. Nowiny Lekarskie, 1896, VIII (12), 762–764.
[37] Wicherkiewicz B., Kongres towarzystwa francuskiego okulistycznego w Paryżu. Nowiny Lekarskie, 1891, III (6), 271–274; (7-8), 361–365; (10), 511–513.
[38] Ciechanowski S., Sprawozdanie z IV-go Zjazdu w sprawie gruźlicy odbytego w Paryżu od 27 lipca do 2 sierpnia 1898 roku. Przegląd Lekarski, 1898, XXXVII (40), 497; (41), 508–509; (42), 521–522; (43), 533–534; (45), 559–560.
[39] Brudziński J., Korespondencja „Medycyny”. Paryż. Medycyna, 1900, XXVIII (20), 468–472.
[40] Kwaśnicki A., XIII międzynarodowy kongres lekarski w Paryżu (2-9 sierpnia 1900 r.). I. Sekcja pediatryczna. Przegląd Lekarski, 1900, XXXIX (35), 527–528; (36), 540–541; (37), 554–555; (38), 567; (39), 578–579.
[41] Brzeziński T., Polskie peregrynacje po dyplomy lekarskie (od średniowiecza po odzyskanie niepodległości w 1918 r.), Wydawnictwo Retro-Art, Warszawa (Polska) 1999.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Archives of the History and Philosophy of Medicine
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
