Donosicielstwo, niespełnione ambicje czy zdrada stanu?

Problemy środowiska oświatowego Stanisławowa w latach 1914-1915 w świetle śledztwa przeciwko dyrektorowi I gimnazjum Michałowi Jezienickiemu

Authors

  • Tomasz Pudłocki Uniwersytet Jagielloński

DOI:

https://doi.org/10.12797/KPK.12.2020.12.04

Keywords:

Stanisławów, First World War, informants, Michał Jezienicki, Teofil Erben, Franciszek Majchrowicz

Abstract

Informants, Unfulfilled Ambitions or High Treason? Problems of the Educational Environment of Stanisławów in the Years 1914-1915 in the Light of the Investigation into Michał Jezienicki, the Head of the 1st Gimnasium

The author uses the files from the investigation into Michał Jezienicki, the head of the 1st Gymnasium with Polish as the language of instruction, to take a closer look at the problems faced by the citizens of Stanisławów during the first Russian occupation. The files have allowed to recreate the atmosphere between the members of the school community and answer the question to what extent it was a derivative of the headmaster’s nervousness and to what extent due to the unfulfilled ambitions of Teofil Erben, the German language teacher who initiated the investigation into Jezienicki. Thus, the article shows the problem of informants, widespread during the First World War, and the issue of loyalty to the Habsburg monarchy, which was still considered very profitable by many members of the elite.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Tomasz Pudłocki, Uniwersytet Jagielloński

Profesor nadzwyczajny, doktor habilitowany z zakresu historii kultury, nauki i wychowania, pracuje w Instytucie Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zainteresowania badawcze: historia nauki i oświaty w Galicji, polsko-anglosaskie kontakty intelektualne.

References

Źródła archiwalne:

Державний архів Івано-Франківської області (ДАІФО):

ф. 292: I Państwowe Gimnazjum w Stanisławowie.

oп. 1, спр. 166, 213.

Центральний державний історичний архів України у Львові (ЦДІАУЛ):

ф. 178: Rada Szkolna Krajowa.

oп. 1, спр. 5143.

oп. 3, спр. 538.

Źródła drukowane:

Księga Pamiątkowa I-go Gimnazjum Państw[owego] w Stanisławowie wydana z okazji Uroczystości jubileuszowych i Zjazdu b/[yłych] uczniów w dniach 21-go i 22-go września 1928 r., Stanisławów 1929.

Sprawozdanie Dyrekcji c.k. Gimnazjum z wykładowym językiem polskim w Stanisławowie za rok szkolny 1905/1906, Stanisławów 1906.

Sprawozdanie Dyrekcji c.k. Gimnazjum I z polskim językiem wykładowym w Stanisławowie za r. szk. 1911/1912, Stanisławów 1912.

Sprawozdanie Dyrekcji c.k. Gimnazjum I z polskim językiem wykładowym w Stanisławowie za r. szk. 1913/1914, Stanisławów 1914.

Sprawozdanie Dyrekcji c.k. II Gimnazjum z polskim językiem wykładowym w Stanisławowie za r. szk. 1911/12, Stanisławów 1912.

Sprawozdanie Dyrekcji c.k. Wyższej Szkoły Realnej w Stanisławowie za r. szk. 1914/15 i 1915/16, Stanisławów 1916.

Weinfeld I., Ludność miejska Galicyi i jej skład wyznaniowy (1881-1910), Lwów 1912, Wiadomości Statystyczne o Stosunkach Krajowych, t. 24, z. 2.

Zieliński J., Ś.p. Włodzimierz Trusz. Dyrektor Zakładu 1 XI 1925 r. – 31 VIII 1929 r. (Wspomnienie pośmiertne), [w:] Sprawozdanie Dyrekcji I Państwowego Gimnazjum im. Mieczysława Romanowskiego w Stanisławowie za r. szk. 1930/1931, Stanisławów 1931, s. 11-13.

Wspomnienia:

Vincenz S., Ofiary w Kołomyi, [w:] S. Vincenz, Tematy żydowskie, Gdańsk 1993, Biblioteka im. Stanisława Vincenza.

Prasa:

„Gazeta Stanisławowska” 1911-1912.

„Kurier Stanisławowski” 1912.

Opracowania:

lat Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. prof. Kazimierza Morawskiego w Przemyślu – Zasaniu, red. H. Humnicka, J. Motylewicz, Przemyśl 1996.

Andrzejewski Z., Axer Filip, [w:] Przemyski słownik biograficzny, red. E. Grin-Piszczek, T. Pudłocki, A. Siciak, t. 3, Przemyśl 2016, s. 18-21.

Bieńkowski W., Saloni Aleksander, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 34, Kraków 1992-1993, s. 386.

Domańska E., Mikrohistorie. Spotkania w międzyświatach, wyd. 2, Poznań 2005, Czas i Myśl. Hahn W., Śp. Dr. Michał Jezienicki 1859 † 1935, „Eos” 1935, t. 36, s. 477-480.

Komar Ż., Trzecie miasto Galicji. Stanisławów i jego architektura w okresie autonomii galicyjskiej, Kraków 2008.

Le Roy Ladurie E., Montaillou. Wioska heretyków 1294-1324, tłum. E. D. Żółkiewska, Warszawa 1988.

Meissner A., Franciszek Majchrowicz (1858-1928) – historyk wychowania przełomu wieków, [w:] Historycy wychowania II Rzeczypospolitej, red. W. Szulakiewicz, Warszawa 2000, s. 108-122.

[J. SAF.], Michał Jezienicki, „Przegląd Klasyczny” R. 2, 1936, nr 2, s. 151-155.

Musialik W., Michał Tadeusz Grażyński, 1890-1965. Biografia polityczna, Opole 1989.

Ochenduszko T., Leksykon kadry kierowniczej gimnazjów galicyjskich w okresie autonomii, Rzeszów 2015.

Pająk J. Z., Od autonomii do niepodległości. Kształtowanie się postaw politycznych i narodowych społeczeństwa Galicji w warunkach Wielkiej Wojny 1914-1918, Kielce 2014.

Pawłowiczowa M., „Księga Pamiątkowa I-go Państwowego Gimnazjum w Stanisławowie” z 1929 roku jako druk zabytkowy oraz dokument, [w:] W kręgu książki, biblioteki i informacji naukowej, red. K. Heska-Kwaśniewicz, D. Pietruch-Reizes, Katowice 2004, s. 262-274.

Pudłocki T., Blask szarości… Życie codzienne w I Państwowym Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Przemyślu w latach 1918-1939, Przemyśl 2004.

Pudłocki T., Dzieje pewnego konfliktu – z historii kierownictwa Kazimierza Midowicza w gimnazjum jasielskim, [w:] Acta Civitatis Iaselensis, t. 1: Jasło. Szkice do portretu miasta i regionu, red. K. Ruszała, Kraków 2019, s. 69-97.

Pudłocki T., „Grono nauczycielskie już nie jest tak zharmonizowane jak było dawniej” – środowisko

profesorów dębickiego gimnazjum przed I wojną światową, [w:] Prowincja galicyjska wokół I wojny światowej. Konteksty, porównania, przykłady, red. T. Pudłocki, A. S. Więch, Przemyśl 2014, s. 9-21.

Pudłocki T., Księgi ogłoszeń dyrekcji jako źródło do dziejów dnia powszedniego w galicyjskiej szkole średniej na początku XX wieku, „Galicja. Studia i materiały” 2018, t. 4: Codzienność w Galicji, s. 123-139, https://doi.org/10.15584/galisim.2018.4.7.

Pudłocki T., Na rozstaju wzorców i pragnień – życie codzienne uczniów I gimnazjum w Przemyślu na początku XX wieku, [w:] Virtuti et ingenio. Księga pamiątkowa dedykowana profesorowi Julianowi Dybcowi, red. A. K. Banach, Kraków 2013, s. 431-447.

Puszka A., Nauczyciele historii i geografii państwowych szkół średnich w Galicji w okresie autonomii (1868-1914), Lublin 1999, Źródła i Monografie, nr 184.

Stinia M., Narodziny uczniowskiej samorządności w świetle materiałów źródłowych z Gimnazjum w Stanisławowie (1911), „Rocznik Przemyski. Historia” 2020, t. 56, z. 1 (23), s. 151-160.

Szczupak A., Greckokatolicka diecezja przemyska w latach I wojny światowej, Kraków 2015, Studia z Historii XX Wieku, t. 19.

Wałęga A., Franciszek Majchrowicz (1858-1928) – pedagog i historyk wychowania. Kilka uzupełnień do biografii, „Biuletyn Historii Wychowania” 2009, nr 25, s. 103-116, https://doi.org/10.14746/bhw.2009.25.7.

Адамович С., Станиславів у часи лихоліть Великої війни (1914-1918 рр.), Івано-Франківськ 2013.

Баранський К., Станиславів до і після 1919 року, Івано-Франківськ 2009.

Гаврилишин П., Чорненький Р., Станиславів. Віднайдені історії, Івано-Франківськ 2020.

Монолатій І., Зоосад революції. Західно-українська державність 1918-1923 років і теорії випадковостей ХХ-початку ХХІ сторіч, Івано-Франківськ 2020.

Монолатій І., Лазарови М., Станиславів і Український леґіон, Івано-Франківськ 2015.

Станиславів у часи Західно-Української Народної Республіки, ред. І. Монолатій, Івано-Франківськ 2008.

Netografia:

Драбчук I., Директор гімназії Микола Сабат, [on-line:] http://ifoonsku.ucoz.ua/news/direktor_gimnaziji_mikola_sabat/2012-05-03-1575 – 13 XI 2020.

Published

2020-12-01

How to Cite

Pudłocki, Tomasz. 2020. “Donosicielstwo, niespełnione Ambicje Czy Zdrada Stanu? Problemy środowiska oświatowego Stanisławowa W Latach 1914-1915 W świetle śledztwa Przeciwko Dyrektorowi I Gimnazjum Michałowi Jezienickiemu”. Krakowskie Pismo Kresowe 12 (December):81-102. https://doi.org/10.12797/KPK.12.2020.12.04.