Wystawa architektury wnętrz w otoczeniu ogrodowym w Krakowie w 1912 r.
DOI:
https://doi.org/10.32030/Abstract
THE EXHIBITION OF ARCHITECTURE AND INTERIORS IN GARDEN SETTING, CRACOW 1912
On 4 June 1912, an Exhibition of Architecture and Interiors in garden setting was opened in Cracow on the site of a former fortress between the Błonia and the Dr Jordan Park. It was open for four month and a half. The scale of the event and the idea that lied behind it were unprecedented in Poland, and in the whole Europe. There were three smaller complementary exhibitis within the framework of the main exhibition. Those were: an exhibition of construction materials and industrial products used in construction, an exhibition of designs and three- dimensional models of residential houses affordable for families from different income groups, and the exhibition showing full-scale models of a suburban manor house, working class house, craftsman house and peasant house, complete with furnishings.
The exhibition was very popular and brought visitors from all parts of Poland, then partitioned among three occupiers. Press was also much interested in the exhibition.
As a whole, the exhibition was an interesting revue of a modern, functional architecture and crafts, based on old Polish architectural traditions and on the folk art from various regions of Poland. It well advertised Polish industry from all three parts of Poland and the local manufacturers.
The exhibition was organized by the Delegation of Polish Architects and the Polish Applied Art Society.
References
1. Kraków. Studia nad rozwojem miasta. Pod red. J. Dąb- rowskiego, Kraków 1957, s. 324-325; T. Dobrowolski, Sztuka Młodej Polski, Warszawa 1963, s. 56-58; J. Bienia- rzówna, Dzieje Krakowa. Kraków w latach 1796-1918, t. III, Kraków 1979, s. 359-362.
2. Koncepcję „miasta — ogrodu” wyłożył Ebenezer Howard w książce „To — morrow: a Peaceful Path to Real Reform”, Londyn 1898 (Wyd. II w 1902 r. pt. „Garden Cities of Tomorrow”). Omówienie koncepcji howardowskich (w.) „Architekt”, R. XV; 1914, z. 1-2, s. 1-14.
3. W 1919 r. w Wewyn w Angli wzniesiono drugie „miasto — ogród” zaprojektowane przez E. Howarda.
4. R. P., Wystawa architektury i wnętrz w otoczeniu ogrodowym w Krakowie w 1912 r., „Architekt”, R.XIII: 1912, z. 6-7, s. 61.
5. Koncepcja Fischierà zaciążyła nad projektem Ferstela, który proponował podzielić pas uzyskanych terenów na parcele, na których ludzie różnej zamożności budowaliby domy dla siebie. Obszernie na ten temat (w:) „Nowa Reforma”, 1912, nr 267 z 15 VI (wyd. poranne), s. 2; „Czas”, 1912, nr 268, z 15 VI (wyd. ppłd.), s. 2-3.
6. Odczyt wygłoszony w języku esperanto, w głównym pawilonie wystawowym, zgromadził liczne grono architektów. E. Howard, przebywający w lipcu 1912 r. w Krakowie, badał miejscowe stosunki topograficzne, gospodarcze i prawne i porównywał je z angielskimi. Jego uznanie budziło położenie Krakowa z Błońmi, Plantami, systemem pierścieniowym planu. Uważał Kraków za „’miasto - ogród’ z naturalnego rozwoju”. Niektóre sugestie angielskiego urbanisty, odnoszące się do zagospodarowania Wielkiego Krakowa (np. propozycje, by stworzyć dzielnicę willową na Woli Justowskiej, po wcześniejszym wykupieniu domków włościańskich, lub by tereny Olszy zamienić na dzielnicę willową, znalazły zastosowanie w praktyce. Obszerne informacje na temat koncepcji E. Howarda dotyczących zagospodarowania nowych gmin (w:) „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 8, s. 82-84 (Miasta — ogrody); „Architekt”, R. XIV: 1913, z. 1, s. 4 (Sprawozdanie Komitetu Wykonawczego Wystawy Architektury i Wnętrz w otoczeniu ogrodowym w Krakowie w 1912 r.).
7. „Czas”, 1912, nr 256 z 8 VI (wyd. ppłd.), s. 2.
8. „Architekt”. R-XII: 1911, z. 3, s. 43-44 (Wystawa modeli małych domów mieszkalnych w Düsseldorfie).
9. „Architekt”, R. XII: 1911, z. 8, s. 114-115.
10. Tamże.
11. „Tygodnik Ilustrowany”, 1912, nr 25, 526.
12. J. Warchałowski, Dawniej i dzisiaj. Z powodu wystawy 1912 roku w Krakowie, „Museion”, 1911, nr 6, s. 1-6; „Do kolegów architektów w sprawie wystawy w Krakowie”, „Architekt”, R. XIII: 1912, z. l,s. 1; Ogłoszenie konkursu na typy domów mieszkalnych, „Architekt”, R.XII: 1911, z. 8, s. 123-126; S. Portner, Z powodu wystawy architektury w Krakowie (1912), „Przegląd Techniczny”, 1911, nr 49; „Do kolegów architektów w sprawie wystawy w Krakowie”, „Przegląd Techniczny”, 1912, nr 4; „Wystawa architektury i wnętrz w Krakowie”, „Nowa Gazeta”, 1911 z dn. 29 VII, s. 29.
13. Informacja na temat broszur z programem wystawy i warunkami konkursu na typy domów mieszkalnych (w:) „Architekt”, R. XII: 1911, s. 130-133.
14. Do udziału w wystawie starano się zjednać architektów z Królestwa. W tym celu do Warszawy udali się prezez Towarzystwa „Polska Sztuka Stosowana” i redaktor miesięcznika „Architekt” — Jerzy Warchałowski i radca budownictwa i v-ce prezez Komitetu Wykonawczego Wystawy-Tadeusz Stryjeński, którzy 27 października 1911 r., w sali Stowarzyszenia Techników i Architektów wygłosili odczyty, w których propagaowali cele i zadania wystawy. Podobny cel miały referaty na temat wystawy, wygłoszone we wrześniu 1911 r., podczas Zjazdu Delegacji Architektów Polskich w Poznaniu. Akcja odczytowa miała też miejsce w październiku tego samego roku we Lwowie. Inf. na temat akcji odczytowych (w:) „Architekt”, R. XII: 1911, z. 10, s. 154-155.
15. „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 6-7, s. 62; „Architekt”, R. XIII; 1912, z. 5, s. 46.
16. „Architekt”, R. XIV; 1913, z. 1, s. 7 (Sprawozdanie Komitetu Wykonawczego ARchitektury i Wnętrz w otoczeniu ogrodowym).
17. „Architekt”, R. XII: 1911, z. 10, s. 155; „Architekt”, R.XIV: 1913, z. 1, s. 2, (Sprawozdanie Komitetu Wykonawczego...)
18. „Architekt”, R. XIV; 1913, z. 1, s. 2-3 (Sprawozdanie Komitetu Wykonawczego...).
19. Pełny wykaz członków Komitetu Szerszego Wystawy (w:) Katalog Wystawy Architektury i Wnętrz w otoczeniu ogrodowym 1912. Kraków 1912 czerwiec-październik, s. 17-20; „Architekt”, R.XIII: 1912, z. 6-7, s. 138.
20. Pełny wykaz członków Komitetu Wykonawczego wystawy (w:) Katalog..., s. 17.
21. Tamże.
22. Inf. ze sprawozdania skarbnika Komitetu Wykonawczego Wystawy z kwietnia 1912 r. Pełny tekst sprawozdania (w:) Architekt, R. XIII: 1912, z. 3-4, s. 33-34. Całościowy rachunek zysków i strat dokonany w dwa tygodnie po zamknięciu wystawy 31 października 1912 r. por. „Architekt”, R. XIV; 1913, z. 1, s. 9.
23. „Architekt”, R. XIV: 1913, z. 1, s.9.
24. „Architekt”, R. XIII: z. 3-4, s. 34.
25. „Architekt”, R.XIV: 1913, z. 1, s. 9.
26. „Tygodnik Ilustrowany”, 1912, nr 25, s. 526 (omówienie wystawy).
27. Relacje z uroczystości otwarcia wystawy i wzmianki na temat obecnych osobistości zob: „Nowa Reforma”, 1912, nr 226, z 8 VI (wyd. ppłd.) s. 2; „Czas”, 1912, nr 256, z 8 VI (wyd. ppłd.) s. 2; „Naprzód”, 1912, nr 128 z 9 VI, s. 4; Sprawozdanie Towarzystwa „Polska Sztuka Stosowana” w Krakowie r. 1912-1913, Kraków 1913.
28. Plan sytuacyjny wystawy (w:) Katalog..., s. 13; „Architekt”, R.XIII 1912, z. 6-7, s. 63.
29. „Nowa Reforma”, 1912, nr 236 z 13 VI (wyd. poranne), s. 2.
30. „Nowiny”, 1912, nr 131 z 13 VI, s. 3; „Naprzód”, 1912, nr 142 z 26 VI, s. 2.
31. Widok pawilonu głównego z frontu i z tyłu por. „Architekt” R. XIII: 1912, z. 6-7, il. 1, 2, po s. 76, rzut poziomy tamże s. 62. Pełna lista projektantów i wykonawców robót budowlanych i wyposażeniowych przy urządzaniu wnętrz pawilonu głównego zob: Katalog..., s. 22-23.
32. W kaplicy ustawiono monumentalny 6-metrowej wysokości ołtarz proj. Jana Szczepkowskiego wykonany z blach brązowych (kutych i trybowanych) przez firmę Jarrego w Krakowie. Obok umieszczono konfesjonał zaprojektowany przez Henryka Kunzeka, wykonywany przez zakład stolarski Stanisława Burzyńskiego, arcydzieło modernistycznej sztuki snycerskiej. „Czas”, 1912, nr 369, z 14 VIII s. 2 (wyd. ppłd.)
33. „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 6-7, s. 75-76 (Wykaz wyróżnionych i nagrodzonych w poszczególnych 5-ciu grupach). Zestaw ilustracji przedstawiających modele pełnoplas- tyczne i rzuty poziome budynków nagrodzonych i wyróżnionych w onkursie zob: „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 9, 10, 11-12.
34. „Naprzód”, 1912, nr 129 z 11 VI, s. 4; „Czas” 1912, nr 268 z 15 VI (wyd. ppłd.), s. 2; „Tygodnik Ilustrowany” 1912, nr 25, s. 527 (tu ilustracje przedstawiające modele domów, które uzyskały I i II nagrodę w poszczególnych pięciu grupach).
35. Regulamin konkursu na pięć typów domów mieszkalnych (w:) „Architekt” R. XII, 1911, z. 8, s. 123-126; Katalog..., s. 23-33.
36. „Architekt” R. XIII: 1912, z. 3-4, s. 31-33.
37. Widok pergoli (w:) „Architekt” R. XIII: 1912, z. 8, tabl. 26 po s. 84, rzut poziomy tamże s. 63.
38. Każda para kolumn pochodziła z innego kamieniołomu. Były to kamieniołomy: Józefa Kuleszy, Władysława Markiewicza i braci Trembeckich w Targoszynie, Jana Licka w Makowie, Józefa Stypuły w Skawcach, Karola Korna w Straconce, Andrzeja Zamoyskiego w Drużbakach, kamieniołom Magistratu miasta Trembowli, Grzegorza Klimowskiego z Polany k/Mikołajowa, H. Kulki i spółki z Chrzanowa oraz Kazimierza Bzowskiego z Drogini. Por. Katalog..., s. 40-41.
39. Cztery pory kolumn pochodziły z kamieniołomów w Królestwie: dwie pary z kamieniołomu Edwarda Angiewicza z Szydłówka k/Kielc i po jednej parze z kamieniołomu Leona Lewańskiego w Zagajach i Antoniego Rzeszewskiego w Śmiałowie k/Szydłowca. Por. Katalog..., s. 41.
40. Katalog..., s. 40.,
41. „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 34, s. 31.
42. Pełny spis wystawców (w:) Katalog..., s. 40-50. Obszerne relacje z wystawy z wykazem wystawiających firm i charakterystyką ich wyrobów (w:) B. P., Z wystawy architektury. Wystawa materiałów budowlanych. Cz. I, „Czasu”, 1912, nr 286 z 26 VI (wyd. ppłd.), s. 2-3; B. P., Z wystawy architektury. Wystawa materiałów budowlanych. Cz. II, „Czas”, 1912, nr 288 z 27 VI (wyd. ppłd.), s. 2-3. Informacje na temat wystawy (w:) „Tygodnik Ilustrowany”, 1912, nr 25, s. 527.
43. Por. „Czas” 1912, nr 286 z 26 VI (wyd. ppłd.), s. 2; „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 3-4, s. 31-32.
44. Wzorcowe domy aczkolwiek budowane w skali 1:1, zostały, podobnie jak wszystke pozostałe pawilony na wystawie, wykonane prowizorycznie, bez uwzględnienia koniecznej grubości murów. Katalog..., s. 57.
45. W pasie rekreacyjnym wybudowano pókolistą muszlę koncertową proj. Józefa Czajkowskiego, pawilon, w którym mieścił się teatrzyk, restauracja i kawiarnia, autorstwa tego samego twórcy, oraz gospodę zaprojektowaną przez Wacława Krzyżanowskiego. Pawilon Czakowskiego nazwiązywał planem do pawilonu głównego (pośrodku prostokątna przestrzeń przeznaczona dla teatru, do której przylegały dwa skrzydła mieszczące restaurację i kawiarnię). Eklektyczny w wyrazie (elementy neorenesansowe, neobarokowe, polski ganek na słupach, łamane polskie dachy), stanowił przeciwieństwo założonej na planie prostokąta, surowej bryły gospody, urozmaiconej jedynie neobarokowym szczytem. Por.: Widok muszli koncertowej — „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 6-7, tabl. 20 po s. 76, rzut poziomy tamże s. 63; widok na pawilon teatrzyku, restauracji i kawiarni — „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 6-7, tabl. 18, po s. 76, rzut tamże s. 63; widok gospody i jej rzut poziomy — „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 6-7, tabl. 22.
46. Widok domu robotnika i jego rzut poziomy (w:) „Architekt”) R. XIII: 1912, tabl. 21 po s. 76.
47. Katalog..., s. 57.
48. Tamże s. 58.
49. Tamże, widok wnętrza (w:) „Sztuka Stosowana”, 1913, z. XVII, s. 8.
50. Katalog..., s. 58-59; „Nowa Reforma”) 1912, nr 226 z 8 VI, s. 2 „Naprzód”, 1912, nr 132 z 14 VI, s. 2; „Tygodnik Ilustrowany”, 1912, nr 25, s. 527.
51. Widok domu rękodzielnika (w;) „Architekt” R. XIII: 1912, z. 8, tabl. 26 po s. 84.
52. Katalog..., s. 60.
53. Por. A. Wojciechowski, Elementy sztuki ludowej w polskiem przemyśle artystycznym XIX i XX w. Studia z historii sztuki polskiej, pod red. K. Piwockiego, t. II, Wrocław 1953, il. 8.
54. Katalog..., s. 59.
55. Tamże.
56. Katalog..., s. 60; „Nowa Reforma”, 1912, nr 226 z 8 VI, s. 2; „Architekt” R. XIII: 1912, z. 6-7, s. 63; „Tygodnik Ilustrowany”, 1912, nr 25, s. 526. Widok wnętrza (w:) „Sztuka Stosowana”, 1913, z. XVII, s. 9.
57. Katalog..., s. 59.
58. Widok zagrody (w:) „Architekt”, R.XIII: 1912, z. 6-7, tabl. 23, 24 po s. 76, rzut poziomy tamże s. 63.
59. Katalog..., s. 60.
60. Tamże.
61. Tamże, s. 51.
62. Widoki dworku i plan pateru (w:) „Sztuka Stosowana”, 1912 z. XVI, s. 1-3. Widok dworu w Koszutach por. „Budownictwo drzewne. Materiały”, 1905 z. VI, s. 13. il. 1, 2.
63. Katalog..., s. 63; „Czas”, 1912 nr 297 z 3 VII (wyd. ppłd.), s. 2.
64. Tamże.
65. Opisy wnętrz dworku zob.: „Tygodnik Ilustrowany” 1912, nr 25, s. 527! „Czas” 1912, nr 297 z 3 VII (wyd. ppłd.), s. 2-3; „Nowa Reforma”, 1912, nr 226 z 8 VI, s. 3; „Nowiny” 1912, nr 131 z 13 VI, s. 3; „Naprzód” 1912, nr 142 z 26 VI, s. 2-3.
66. Spis artystów, rzemieślników, firm prywatnych i fabryk
zajmujących się urządzeniem wnętrz dworku zob.: Katalog... s. 53-56; „Nowa reforma” 1912, nr 280 z 22 VI (wyd. ppłd.), s. 3.
67. „Nowa Reforma” 1912, nr 226 z 8 VI; „Naprzód” 1912 nr 142 z 26 VI, s. 2-3.
68. Informacje na temat mebli w dworku podmiejskim, ich projektantów i wykonawców zob.: Katalog..., s. 53-55; „Nowa Reforma” 1912, nr 280 z 22 VI (wyd. ppł.); „Czas” 1912 z 3 VII (wyd. ppłd.), s. 2-3; Zbiór materiałów dotyczących Towarzystwa „Polska Sztuka Stosowana”. Wycinki z gazet od 1901-1913 r., t. 2, Kraków ASP, sygn. 20 029 [zgromadzone przez Jerzego Wrchałowskiego]. Fotografie kompletów mebli do salonu, pokoju pani, pana, jadalni, sypialni, pokoju panny, dziecinnego pokoiku zamieszczono (w:) „Sztuka Stosowana” 1912 z XVI, s. 1-16.
69. Informacje na ten temat w postaci wycinków prasowych (w:) Zbiór materiałów dot. Towarzystwa „Polska Sztuka Stosowana”..., t. 1 i 2, Kraków ASP sygn. 20 028- 20 029. Fotografie kompletów mebli wymienionych artystów z lat 1903-1912 (w:) „Sztuka Stosowana” 1906—1913, zeszyty VIII-XVII.
70. il. (w:) „Sztuka Stosowana” 1912, z. XVI, s. 16.
71. Numer inwentarzowy MHm.K 4607/III/1-10. Wnętrze jadalni (w:) „Sztuka Stosowana” 1912, z. XVI, il. 13-14. Komplet mebli do jadalni był własnością artysty. Wykonany prawdopodobnie w 1910 r. znajdował się w pokoju jadalnym w dworku Henryka Uziembły w Batowicach. Artysta uwiecznił wspomniane wnętrze w namalowanej w 1910 r. akwareli znajdującej się w zbiorach Muzeum Historycznego m. Krakowa (nr inw. MHm.K 4608/III). Meble pozostawały w rodzinie artysty do lat 80-tych. Potem nabyło je Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie.
72. „Czas” 1912 nr 297 z 3 VII (wyd. ppłd.), s. 2
73. Katalog..., s. 55.
74. Wzmianki na temat kompletu mebli do jadalni zob. „Czas” 1912 nr 297 z 3 VII (wyd. ppłd.), s. 2; nr 397 z 31 VIII (wyd. ppłd.), s. 2; „Naprzód” 1912 nr 142 z 26 VI, s. 3.
75. Katalog..., s. 53-57.
76. Katalog..., s. 53, 54, 56; „Nowa Reforma” 1912 nr 280 z 22 VI (wyd. ppłd.), s. 3.
77. Katalog..., s. 54, 55; „Nowa Reforma” 1912 nr 280 z 22 VI (wyd. ppłd.), s. 2.
78. Katalog..., s. 56.
79. „Czas” 1912 nr 397 z 31 VIII (wyd. ppłd.), s. 2.
80. Katalog..., s. 55; „Czas” 1912 nr 297 z 3 VII (wyd. ppłd.), s. 3 (obszerna relacja z wystawy).
81. Organizatorami wystawy byli architekci Witold Małkowski i Jan Goliński. Relacja z wystawy (w:) „Czas” 1912 nr 297 z 3 VII (wyd. ppłd.), s. 3.
82. Katalog..., s. 55-56.
83. „Architekt” R. XIII: 1912, z. 10, s. 108.
84. Informacje na temat wydawnictw (w:) „Architekt” R. XIII: 1912, z. 10, s. 110; „Naprzód” 1912 nr 204 z 8 IX, s. 4; „Czas” 1912 nr 409, z 7 IX (wyd. ppłd.), s. 2.
85. „Czas”, 1912, nr 397 z 31 VI (wyd. ppłd.)
86. „Architekt”, R.XHI: 1912, z. 10, s. 108; „Czas”, 1912, nr 451 z 2 X (wyd. ppłd.), s. 2.
87. „Architekt”, R. XIII; 1912, z. 10, s. 108.
88. „Czas”, 1912, nr 475 z 16 X (wyd. ppłd.), s. 2.
89. „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 8, s. 84.
90. „Architekt”, R. XIII: 1912, z. 8, s. 84.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.
