Tadeusz Sulima-Popiel — życie i twórczość. Motyw sybirski w malarstwie arty
DOI:
https://doi.org/10.32030/Abstract
TADEUSZ SULIMA-POPIEL, CRACOW PAINTER. THE SIBERIAN THEME IN THE WORKS OF THIS ARTIST
Tadeusz Sulima-Popiel was born in Szczucin in Tarnów county, in 1863, the son of Antoni, clerk in the Royal Imperial Central Office, and Antonina, whose maiden name was Stanicek. Having completed high school in Brody, he enrolled at the Academy of Fine Arts in Cracow in 1876. He was an extremely conscientious and talented student. He enjoyed much sympathy and support from the school director, Jan Matejko, the most popular Polish painter in the second half of the 19th century and creator of the Polish school of historical painting. After graduation from the Cracow sschool, Popiel set off to Vienna and then to Munich for further studies (1885-1888). In Vienna he studied under the direction of Hans Makart, and in Munich under Karl Piloty and Aleksander Wagner. When he came back to Poland, he devoted himself intently to creative work. As he was very hardworking and talented, he soon gained popularity and was recognized among critics in Poland and abroad. Among the greatest achievements of the young artist at that time was a bronze medal at the Paris Salon in 1890 for the painting Moses Returning from Mount Sinai, and the gold medal at the World Exhibition in San Francisco, 1892; and then, in the same year, gold medals in Chicago and Philadelphia, for his painting After the Tempest. Popiel was also highly regarded by the critics for landscapes he painted on the most famous, collectively made, Polish panoramic paintings form the end of the 19th century and the beginning of the 20th century, such as Racławice (1893-1894), Captive Women (1894), Bem at Siedmiogrod (1896), The Calvary (1896) and, in 1910 The Battle of Grunwald. He was renowned as an oustanding landscape painter, and his illusion-creating landscapes were considered the best parts of the panorams. In 1897 the artist won the contest for wall painting in the St. Stanisław’s Chapel in St. Anthony’s Church in Padova. It was completed in 1900 and praised by Italian and Polish connoisseurs, which brought the painter dozens of orders for polychromy in churches and secular buildings in Poland and abroad. For his polychromy he became renowned as one of the best Polish fresco painters in the beginning of the 20th century. Among the best of Popiel’s works in this field are wall paintings in the St. Stanislaw’s Chapel at St. Anthony’s Basilica in Padova; in the Dutch Chapel in Padova Cathedral; in one the most beautiful courtyards of the Vatican Palace, Cortile San Damasco; in a chapel in Ponte di Brento, Parish Church in Aracella; polychromy for the Franciscan Church in Cracow; the polychromy in the parish church and Bernardine Church in Dukla, in the church and the cloister of the Carmelite Nuns in Przemyśl, in the St. Florian’s Church in Jeżyce in Poznań, and in St. Joseph’s Church in Lvov. Popiel also produced forty paintings for the iconostass of the Narodny House in Lvov, two wall paintings for the Tretiakov Palace in Moscow and paintings on the walls of the Municipal Theatre in Lvov. Besides these commissions, he made many oil paintings, including portraits, historical and biblical scenes, allegories, genre paintings and landscapes. Only two paintings on Siberian themes can be found in the rich and varied work of Popiel. One of them, Deportees, belongs to the Cracow Historical Museum; the second, Siberia, belongs to the artist’s family. The paintings are not dated, but closer examination indicates that they were made after 1905 or at the turn of 1912/1913 for a large exhibition commemorating the January Uprising, entitled The Year 1863, which was to be held in Lvov in September 1913. The paintings, though not completed and not up to par artistically, are worthy of notice for their iconographic value. It can be said that they are among the most beautiful and clear explanations of the Polish messianic philosophy to be found in Polish painting of the second half of the 19th and the beginning of the 20th centuries.
Tadeusz Popiel died on February 22, 1913. He bequeathed abundant, eclectic work as a famous, skillful academic style painter, sensitive to the formal achievements of the impressionists and of Art Nouveau. Though popular and appreciated while alive, today he is almost forgotten.
References
1. J. Zdora [Jan Zengteller], Malarze i rzeźbiarze lwowscy „Echo muzyczne, teatralne i artystyczne” 1891 nr 18, s. 238.
2. Materiały do dziejów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie 1816-1895. Pod red. E. Dutkiewicza, Wrocław 1959 s. 258; Lech, Tadeusz Popiel jako malarz sztalugowy, Gazeta malarska” R.V: 1932 nr 7, s. 101.
3. Ibidem.
4. „Echo muzyczne, teatralne i artystyczne” R.V: 1932 nr 18, s. 239.
5. Materiały do dziejów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie 1816-1895... op. cit., s. 258.
6. Ibidem.
7. B. Prus „Józef i Putyfarowa”, „Kurier Warszawski” 1883 nr 81 (8. IV), s. 1.
8. Obraz zakupiony został wkrótce po namalowaniu do prywatnej galerii Maurycego Poznańskiego z Łodzi. „Gazeta Malarska” R. V: 1932, nr 7, s. 101.
9. „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 7, s. 102. Repr. (w:) Biesiada literacka” 1897 nr 2, s. 17. W zbiorach Muzeum Historycznego m. Krakowa znajduje się akwarela „Święto Purim”, bliska, przez rodzajowe ujęcie tematu, wczesnym obrazom Popiela z lat 80-tych, MHmK nr inw. 382/VII, repr. (w:) Katalog wystawy „Żydzi polscy”, Kraków 1989.
10. „Czas” 1888 nr 251 (1 XI), s. 3, repr. (w:) „Tygodnik Ilustrowany” 1902 nr 2, s. 615; Lech, Tadeusz Popiela. Szkic monografii, Poznań 1913, il. 2
11. Polski Słownik Biograficzny (PSB), Wrocław — Warszawa — Kraków — Gdańsk — Łódź 1983 T. XXVII/3, z. 114, s. 578 (P. Błoński).
12. „Kurier Warszawski” 1883 nr 81 (8.IV), s. 1.
13. PSB 1983 T. XXVII/3 z. 114, s. 578.
14. Ibidem.
15. „Echo muzyczne, teatralne i artystyczne” 1891 nr 18, s. 238.
16. „Niewiasty jerozolimskie”, repr. (w:) „Tygodnik Ilustrowany” 1902 nr 2, s. 608; Lech, Tadeusz Popiel... op. cit., il. 3.
17. „Święto Tory”, repr. (w:) „Świat”, 1889 s. 425; „Tygodnik Ilustrowany” 1902 nr 2, s. 606. Uwagi na temat obrazu (w.) Powszechna Wystawa Krajowa we Lwowie w 1894 r., Kraków 1896, T. II, s. 4L
18. „Świat” 1891 nr 16, s. 389.
19. „Po burzy”, repr. (w:) „Tygodnik Ilustrowany” 1902 nr 2, s. 606; „Nasz Kraj” 1906 nr 1, s. 22.
20. Polskie życie artystyczne w latach 1890-1914. Pod red. A. Wojciechowskiego, Wrocław — Kraków 1967, s. 23.
21. „Gazeta malarska” R.V: 1932 nr 7, s. 102.
22. Ibidem; Lech, Tadeusz Popiel... op. cit., s. 7.
23. Lech, Tadeusz Popiel... op. cit., s. 7. Inna była własnością Dawida Abrahamowicza ze Lwowa — zob. Katalog ilustrowany wystawy sztuki współczesnej we Lwowie 1894, Lwów 1894 wyd. III, poz. 191.
24. „Kraj” 1896 nr 14 s. 10.
25. F. Ziejka, Panorama Racławicka, Kraków 1894; Szkice z Panoramy Racławickiej, „Świat” 1895 nr 53, s. 115; „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 7, s. 3; T. Krzyżewski, Panorama Racławicka, „Wiedza i życie” R. XXIV: 1957 nr 2, s. 98-101; Panorama Racławicka, Wrocław b.r.w.; K. Olszański, Panorama Racławicka — rys historyczny (1892-1946), „Studia historyczne” R. 24: 1981 z 2, s. 227-248.
26. „Czas” 1896 nr 286 (12.XII), s. 2.
27. Jan Styka inicjator i twórca panoramy „Racławice”. Pamiątka Powszechnej Wystawy Krajowej, Lwów 1894, z. 3.
28. PSB 1983 T. XXVII/3 z. 114, s. 578-579.
29. Lech, Tadeusz Popiel... op. cit., s. 9; repr. (w:) „Biesiada literacka” 1897 nr 1, s. 237.
30. Przed namalowaniem panoramy artyści konsultowali się ze znanym niemieckim twórcą panoram Schonchenem. Późnej Schonchen udzielał podobnych konsultacji, a nawet robił szkice do panoramy „Golgota”, której twórcami byli Jan Styka, Zygmunt Rozwadowski, Jan Stanisławski i Tadeusz
Popiel. „Czas” 1896 nr 3 (4.I), s. 2.
31. „Golgota” repr. (w:) „Tygodnik Ilustrowany” 1910 nr 1, s. 332; Lech, Tadeusz Popiel... op. cit., il. 23; Werytus Antoni [Skrzynecki Antoni], ‘Golgota’, „Wędrowiec” 1895 nr 40, s. 785-786; Głosy obce, ,,Echo muzyczne, teatralne i artystyczne” 1895 nr 39, s. 463; W. Gomulicki, ‘Golgota’ J. Styki. List otwarty do twórcy obrazu, „Kraj” 1897 nr 5, s. 42-44; A. Bieńkowski, Opis panoramy J. Styki ’Golgota’, „Kraj” 1896 nr 32, s. 54-55; „Kraj” 1897 nr 3, s. 21.
32. ‘Branki’ repr. (w:) „Tygodnik Ilustrowany” 1897 nr 2, s. 781; „Gazeta malarska” R.V: 1932 nr 7, s. 7; Nowe prace malarza Tadeusza Popiela. ‘Branki’, „Czas” 1896 nr 286 (12.XII), s. 2; Zgoda Jan [Dąbrowski Wojciech], ‘Branki’ — diorama Rozwadowskiego i T. Popiela, „Tydzień” 1897 nr 17, s. 122-124.
33. „Kraj” 1896 nr 22 (dodatek literacko — artystyczny), s. 12.
34. ‘Bem w Siedmiogrodzie’ repr. (w:) „Kraj” 1897 nr 41 (dodatek literacko — artystyczny), s. 405. Opisy panoramy i recenzje zob.: „Tygodnik Ilustrowany” 1897 nr 43, s. 844; T. Zadurowicz, Z artystycznej teki. ‘Bem w Siedmiogrodzie’. (Panorama), „Kurier niedzielny” 1897 nr 41, s. 495-497; ‘Bem w Siedmiogrodzie w Budapeszcie’, „Kraj’ 1898 nr 7, s. 27.
35. ‘Diorama grunwaldzka’ repr. (w:) „Świat” 1910 nr 29, s. 7-8. Opisy i recenzje zob.: Objaśnienie obrazu ‘Bitwy pod Grunwaldem’ T. Popiela i Z. Rozwadowskiego, Kraków 1910; S. W-k, Diorama Grunwaldu, „Świat” 1910 nr 29, s. 7-8.
36. „Kurier Warszawski” 1910 nr 194 (16.VII), wyd. wiecz., s. 2.
37. „Czas” 1896 nr 286 (12.XII), s. 2.
38. „Kraj” 1897 nr 41 (dodatek literacko-artystyczny), s. 405.
39. „Kraj” 1896 nr 32 (dodatek literacko-artystyczny), s. 55.
40. B. Prus, Listki warszawskie — ’Golgota’, „Kraj” 1897 nr 5 (dodatek literacko-artystyczny), s. 46.
41. Poseł Prawdy o panoramie Golgoty Styki i Popiela, „Prawda” 1897 nr 5 s. 54-55; T. Korzon, Golgota w historii, „Tygodnik Ilustrowany” 1897 nr 4, s. 64.
42. Lech, Tadeusz Popiel... op. cit., s. 9.
43. „Kraj” 1897 nr 46, s. 5.
44. „Czas” 1896 nr 286 (12.XII), s. 2.
45. Lech, Tadeusz Popiel... op. cit., s. 11.
46. „Czas” 1897 nr 177 (6.VIII), s. 2.
47. Ibidem; Malowidło ’Poranek’ repr. (w:) Lech, Tadeusz Popiel..., op. cit., il. 9. Pod wpływem klasycyzmu petersburskiego namalował m.in. obraz ’Wieńczenie geniusza’ 1897, ol., pł., wł. Muzeum Narodowe we Wrocławiu, nr inw. VIII-115, wym. 107,0 x 159,0 cm.
48. Lech, Tadeusz Popiel..., op. cit., s. 12.
49. Lech, Tadeusz Popiel jako malarz kościelny, „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 8, s. 118; Lech, Tadeusz Popiel..., op. cit., s. 11.
50. „Czas” 1899 nr 74 (31.III), s. 3; Weryha [A. Weryha- -Darowski], Dwie polskie kaplice, „Kraj” 1899 nr 50 (dod. lit.-art.), s. 347; Weryha [A. Weryha-Darowski], Kaplica polska w Padwie, „Kraj” 1899 nr 52 (dod. lit.-art.) s. 369-371; „Tygodnik Ilustrowany” 1899 nr 14, s. 278; „Tygodnik Ilustrowany” 1900 nr 2.3, s. 450.
51. A. Weryha-Darowski, Dwie polskie kaplice, „Kraj” 1899 nr 50 (dod. lit.-art.), s. 347.
52. Odznaczenie polskiego artysty, „Nowości Ilustrowane” 1909 nr 8, s. 13.
53. Własność pp. Ogniewskich w Krakowie. Repr. (w:) „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 7, s. 2.
54. Lech, Tadeusz Popiel... op. cit., s. 12, il. 10, 15, 20.; Lech, Popiel jako malarz kościelny, „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 8, s. 3.
55. PSB 1983 T. XXVII/3 z. 114, s. 579.; Fragmenty fresków w kaplicy Najświętszego Sakramentu w katedrze lwowskiej, repr. (w:) „Tygodnik Ilustrowany” 1900 nr 2, s. 864; 1902 nr 2, s. 609, 614.
56. Lech, Tadeusz Popiel..., op. cit., s. 12; „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 8, s. 3.
57. „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 8, s. 2.
58. Tom, Restauracja kościoła Franciszkanów w Krakowie, „Świat” 1907 nr 34, s. 9-10. Ilustracje z fragmentami polichromii (w:) „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 8, s. 2; „Nasz Kraj” 1906 z. 1, s. 6.
59. Lech, Tadeusz Popiel... op. cit., s. 13.
60. „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 8, s. 2-3. Ilustracja fragmentu polichromii (w:) „Nasz Kraj” 1906 nr 1, s. 6.
61. Ibidem, s. 3.
62. „Dziennik Poznański” 1911 nr 255; „Biesiada literacka” 1912 nr 62, s. 511-512; Lech, Tadeusz Popiel... op. cit., s. 13-14; Lech, Poznańskie polichromie Tadeusza Popiela, „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 9, s. 1-2, il. na s. 2.
63. Lech, Tadeusz Popiel..., op. cit., s. 15-16; „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 8, s. 2-3, il. s. 3.
64. „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 8, s. 3.
65. PSB 1983 T. XXVII/3, z. 114, s. 579.
66. „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 8, s. 3.
67. Ibidem.
68. PSB 1983 T. XXVII/3 z. 114, s. 579.
69. „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 8, s. 3.
70. PSB 1983 T. XXVII/3 z. 114, s. 579.
71. „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 8, s. 2.
72. Lech, Tadeusz Popiel..., s. 11.
73. PSB 1983 T. XXVII/3 z. 114, s. 579.
74. Lech, Tadeusz Popiel..., s. 9.
75. Informacje na temat portretu bpa Pelczara (w:) Lech, Tadeusz Popiel..., op. cit., s. 9. Informacje na temat portretu Giuseppe Sartto (w:) PSB 1983 T. XXVII/3 z. 114, s. 579. Portret ks. Ambrożego Fedorowicza repr. (w:) „Świat” 1893, s. 284.
76. Portret hr Marceliny Tyszkiewiczowej repr. (w:) „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 7, il. na s. 2.
77. Portret mężczyzny repr. (w:) „Nasz Kraj” 1907 nr 19, il. na s. 587; Studium kobiety repr. (w:) „Świat” 1984, il. na s. 308.
78. ‘Cygan’ repr. (w:) „Tygodnik Ilustrowany” 1898 il. na s. 912; 'Cyganka’ repr. (w:) „Świat” 1888 il. na s. 377; ‘Hucuł’ repr. (w.) „Biesiada literacka” 1900 nr 2 il. na s. 81; ’Kobieta z dzieckiem’ repr. (w:) „Wędrowiec” 1906 nr 1 il. na s. 54.
79. PSB 1983 T. XXVII/3 z. 114, s. 579.
80. ‘Po burzy’ repr. (w:) „Tygodnik Ilustrowany” 1902 nr 2 il. na s. 606.
81. Lech, Tadeusz Popiel..., op. cit., il. 17 (‘Powódź’), il. 22 (‘Syzyf).
82. 'Góral’ repr. (w:) Lech, Tadeusz Popiel..., op. cit., il. 18.
83. ‘Na drugiej półkuli’ repr. (w:) „Nasz Kraj” 1906 nr 1 il. na s. 21. Katalog ilustrowany wystawy sztuki współczesnej we Lwowie 1894, Lwów 1894 wyd. III, poz. 193.
84. Lech, Tadeusz Popiel... op. cit., s. 8.
85. 'Przed rogatką’ repr. (w:) „Nasz Kraj” 1906 nr 1 il. na s. 25.
86. 'Precle! precle!’ repr. (w:) „Świat” 1890 nr 281 il. na s. 3.
87. „Kurier Warszawski” 1913 nr 174, s. 3; Lech, Tadeusz Popiel..., op. cit., s. 8; „Gazeta malarska” R. V: 1932 nr 7, s. 102-103.
88. Ibidem.
89. Ibidem; Tadeusz Popiel, ‘Krajobraz z Capri’ 1899 olej, deska, 23,5 x33,3 cm, wł. Muzeum Narodowe we Wrocławiu, nr inw. VIII-2724.
90. 'Gęsiarka’ ok. 1906, ol., pł., wł. Muzeum Narodowe w Krakowie, nr inw. 300 703.
91. 'Zakopane’ 1907, ol., tekt., wł. Muzeum Narodowe we Wrocławiu, nr inw. VI11-1070.
92. 'Pejzaż górski’ ok. 1900, ol., pł., wł. Muzeum Narodowe w Krakowie, nr inw. 76 039.
93. Polskie życie artystyczne w latach 1890-1914... op. cit., s. 14, 157.
94. PSB 1983 T. XXVII/3 z. 114, s. 579.
95. „Tygodnik Ilustrowany” 1901 nr 12, s. 238; Polskie życie artystyczne w latach 1890-1914... op. cit., s. 51, 178.
96. Polskie życie artystyczne w latach 1890-1914... op. cit., s. 180.
97. Tadeusz Popiel, ’Zesłańcy’ [1905-1913], ol., pł., sygn., wł. Muzeum Historyczne m. Krakowa, nr inw. 2702/III.
98. Tadeusz Popiel, ‘Sybir’ [1905-1913], ol., pł., nie sygn., wł. pp Ogniewskich w Krakowie.
99. „Rok 1863”. Katalog wystawy, Lwów 1913.
100. Walery Eliasz Radzikowski, 'Transport na Sybir’ 1862, oł., pł., wł. Muzeum Niepodległości w Warszawie, nr inw. Gr.—2081.
101. A.N., 'Zsyłka’ [ok. 1862] ol., pł., wł. Muzeum Niepodległości w Warszawie, nr inw. M—252.
102. Artur Grottger, 'Pochód na Sybir' 1865, zaginiony, rep. (w:) Rok 1863 w malarstwie polskim, Lwów 1910. Znany jest wcześniejszy szkic ołówkowy 'Pochód na Sybir' z lat 1864—1865, dziś własność Gab. Grafiki Zakładu Narodowe-
go im. Ossolińskich, nr inw. 6227 (odwrocie kartonu nr 11 pt. 'Las’ do cyklu 'Lituania’). Następne dwie wersje pochodów na Sybir A. Grottgera to: 'Pochód na Sybir’ 1866, kredka, własnością hr. Aleksandra Skarbka, obecnie zaginiony, repr. (w:) J. Bołoz Antoniewicz, Grottger, Lwów 1910 i 'Pochód na Sybir’ (‘Na etapie’) 1867, kredka czarno-biała, wł. Muzeum
Narodowe w Poznaniu. 111
103. Artur Grottger, 'Ciosanie krzyża’ ('Rekreacja na Syberii’) 1866, kredka czarno-biała, wł. Lwów. Galeria Obrazów, nr inw. G-V-1204.
104. Artur Grottger, 'Dźwiganie krzyża’ (‘Z krzyżem śniegu’) 1866, kredka czarno-biała, wł. Archiwum Pawlikowskich w Zakopanem.
105. Katalog wystawy prac Artura Grottgera w roku 1885 w Krakowie, Kraków 1885.
106. Katalog wystawy dziel Artura Grottgera urządzonej staraniem Kola Literacko-Artystycznego w salonach gmachu sejmowego we Lwowie w roku 1885, Lwów 1885.
107. Zob. M. Janik, Dzieje Polaków na Syberii, Kraków 1928, s. 383; B. Meller, Aleksander Sochaczewski — malarz syberyjskiej katorgi, „Pismo literacko-artystyczne” R. VII: 1988 nr 11-12, s. 82.
108. G. Kennan, Sybir i zsyłka, Lwów 1890.
109. J.I. Miełamied, 'Sybir i zysłka’ George’a Kennana — źródłowe podstawy dzieła, „Przegląd wschodni”. Historia i współczesność Polaków na Wschodzie, T. I: 1991 z.2, s. 423, 424,
110. Ibidem, s. 423.
111. Jacek Malczewski, Scena sybirska z 'Anhellego’, 1886-1887, akw., pap., wł. Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw. Rys. Pol. 4691.
112. Jacek Malczewski, 'Pochód’ 1896, ol., tekst., wł. Muzeum Narodowe w Krakowie, nr inw. 136 085
113. Witold Pruszkowski, 'Pochód na Sybir’ 1890, pastel, wł, Muzeum Narodowe w Poznaniu, nr inw. Mp. 2300.
114. Jan Kober, ‘Na zesłanie’ 1890, kredka, pap., wł. Muzeum Niepodległości w Warszawie.
115. Katalog. Sybir. Wystawa obrazów Aleksandra Sochacze- wskiego, Kraków 1900.
116. Aleksander Sochaczewski, 'Na granicy Syberii’ ('Pożegnanie Europy’) [1890-1900], ol., pł., wł. Muzeum Niepodległości w Warszawie.
117. Aleksander Sochaczewski, 'Na Sybir’ 1895-1900. węgiel, pł., wł. Muzeum Niepodległości w Warszawie, nr inw. 4/Dep.
118. Aleksander Sochaczewski, 'Wśród śnieżnej zamieci na etapie’ 1897, ol., pł., wł. Muzeum Polskiego Ruchu Rewolucyjnego, nr inw. 34/Dep.
119. Aleksander Sochaczewski, 'Poranek w katordze. W drodze do zbornego’, 1898, repr. (w:) „Tygodnik Ilustrowany” 1908, s. 117-118.
121. Z. Krasiński, O stanowisku Polski z Bożych i ludzkich względów, (w:) Pisma, Kraków — Warszawa 1912, T. VII, s. 71; A. Mickiewicz, Literatura słowiańska (w:) Dzieła, Warszawa 1955, T. XI, s. 186; J. Słowacki, Dzieła wszystkie, Wrocław 1953-1967, T. XIV, s. 242-243, 316; A. Walicki, Mesjanistyczne koncepcje narodu i późniejsze losy tej tradycji, (w:) Idee i koncepcje narodu w polskiej myśli politycznej czasów porozbiorowych, Warszawa 1977, s. 92.
121. Z. Krasiński, Pisma, Kraków — Warszawa 1912, T. VII, s. 99; J. Słowacki, Dzieła wszystkie. Wrocław 1953-1963, T. X, s. 426; H. Floryńska, Idea Polski w publicystyce modernistycznej, (w:) Idee i koncepcje narodu... op. cit., s. 300-307.
122. H. Floryńska, Idea Polski w publicystyce modernistycznej..., op. cit., s. 306.
123. A. Walicki, Mesjanistyczne koncepcje narodu i późniejsze losy tej tradycji..., op. cit., s. 98-100; A. Walicki, Między filozofią, religią i polityką..., op. cit., s. 22; H. Floryńska, Idea Polski w publicystyce modernistycznej... op. cit., s. 304-305, 308.
124. W. Lutosławski, Ludzkość odrodzona, Warszawa 1910; A. Chołoniewski, Duch dziejów Polski, Kraków 1918, s. 60-61; S. Szczepanowski, Myśli o odrodzeniu narodowym, Lwów 1923.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.
