Ojciec Ghewond Aliszan: poeta i historyk promiennej Armenii

  • Wahan Ohanian Kongregacja oo. Mechitarystów w Wenecji
Keywords: Ghewond Alishan, Mechitarists, armenology, Armenian poetry

Abstract

Father Ghewond Alishan: Poet and Historian of Bright Armenia

The article is an attempt to present the legacy of the Venetian Mechitarist, Father Ghewond Alishan (1820-1901) and show him as an armenologist, poet and propagator of Armenian patriotism. In addition, the author examines Alishan’s correspondence (the collection of letters is currently being prepared for print), which offers a special, more personal perspective on Alishan and the Venetian monastery on the island of San Lazzaro, where he spent most of his life.

Author Biography

Wahan Ohanian, Kongregacja oo. Mechitarystów w Wenecji

wardapet, mechitarysta, historyk, autor prac o dziejach zakonu mechitarystów i ormiańskiej kulturze religijnej, współautor publikacji The Armenian Genocide: Prelude and Aftermath as Reported in the U.S. Press, 1-2, The New York Times (2018); w latach 2010-2011 administrator apostolski Ormiańskokatolickiego Ordynariatu Europy Wschodniej; pełni też różne funkcje w zakonie oo. mechitarystów, obecnie opiekun biblioteki i kolekcji rękopisów w klasztorze San Lazarro w Wenecji.

References

Bibliografia podstawowych prac o Ghewondzie Aliszanie i edycje jego korespondencji:

Ալիխանեան Ա. (Alichanjan A.), Հ. Ղեւոնդ Ալիշան (Բանախօսութիւն ծննդեան 150_ամեակին առթիւ) (O. Ghewond Aliszan. Wystąpienie z okazji 150 rocznicy urodzin), „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1970, 11-12, s. 398-404

[Aliszan Gh.] Հ. Ալիշանի նամակները ուղղուած Հ. Ներսէս Վ. Սարգիսեանի (Listy Gh. Aliszana do Nersesa W. Sarkisjana), oprac. Կ. Քիպարեան (K. Kiparjan). „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1969, 11-12, s. 354-361; 1970, 1-3, s. 60-69; 1970, 4-8, s. 153-161; 1970, 9-10, s. 237-246; 1971, 3-4, s. 321-330

Ճանաշեան Մ. (Czanaszjan H. M.), Հ. Ղեւոնդ Ալիշան (Իր մահուան յիսնամեակին)

[O. Ghewond Aliszan (w pięćdziesiątą rocznicę śmierci)], „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1951, 11-12, s. 293-296

Ճանաշեան Մ. (Czanaszjan M.), Հ. Ղեւոնդ Ալիշան` Նահապետ Հայոց Իր ծննդեան 150_ամեակին յիշատակով (O. Ghewond Aliszan, patriarcha ormiański. Wspomnienie w 150 rocznicę urodzin), „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1970, 11-12, s. 297-302

Ճեմճեմեան Ս. (Czemczemjan S.), Ալիշանի դէպի Եւրոպա ճամբորդութիւնը (Podróż Aliszana do Europy), „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1971, 3-4, s. 226-267

Ճեմճեմեան Ս. (Czemczemjan S.), Հ. Ղեւոնդ Ալիշան՝ Տեսուչ Փարիզի Մուրատեան Վարժարանի (O. Gewond Aliszan jako przełożony Szkoły Muradiana w Paryżu), Վենետիկ, Ս. Ղազար (Wenecja–San Lazzaro) 1980, Հայագիտական

մատենաշար „Բազմավէպ” (Studia Armenologiczne „Bazmavep”), 15 Ճեմճեմեան Ս. (Czemczemjan S.), Ալիշանի «Սիսուան»ը („Siswan” Aliszana), „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1970, 11-12, s. 323-335

Ճեմճեմեանի Ս. (Czemczemjan S.), Էջմիածնի եպիսկոպոսներու նամակներ առ Հ. Ղեւոնդ Ալիշան (Listy biskupów eczmiadzyńskich do Gh. Aliszana), „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1991, 3-4, s. 372-402 (3 listy Nersesa Warżapetjana, 1881-1884, 2 listy Aristakesa Sedrakjana, 1885-1886, 2 listy Garagina Surenjanca, 1885-1886, 4 listy Sukiasa Parzjana, 1889-1891, 3 listy Mambre Markosjana, 1887-1888, 3 listy Sahaka Chapajana, 1890-1893, 1 list Geworka Utuczjana, 1901)

Չրաքեան Ք. (Czrakjan K.), Յուշերս Հ. Ալիշանի մասին (Moje wspomnienia o H. Aliszanie), „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1961, 11-12, s. 268-270

Յովհաննէսեան Վ. (Howhansesjan W.), Առանց շրջանակի Հ. Ալիշանի մահուան 60_ամեակին (Bez ramy. H. Aliszan w 60 rocznicę śmierci), „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1961, 11-12, s. 229-241

Երեմեան Ս. (Jeremjan S.), Կենսագրութիւն Հ. Ալիշանի (Biografia o. Aliszana), Վենետիկ – Ս. Ղազար (Wenecja–San Lazzaro) 1902

Հ. Ալիշանի Ծննդեան Հարիւրամեակը (Setna rocznica urodzin Aliszana), „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1920, 12, 353-354

[Mkrjan H.] Յովհաննէս քհյ. Մկրեանի նամակները առ Հ. Ղեւոնդ Ալիշան (Listy H. Mkrjana do Ghewonda Aliszana), oprac. Ս. Ճեմճեմեան (S. Czemczemjan), „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1991, 1-4, s. 63-81

Սաֆրազբեկեան Ի. (Safrazbekjan I.), Ղեւոնդ Ալիշանի նամակները Վ. Ստասովին (Ghewonda Aliszana listy do W. Stasowa), „Գրական թերթ” („Gazeta Literacka”), 1969

[Smbatjan M.] Մեսրոպ Արքեպս. Սմբատեանի նամակները առ Հ. Ղեւոնդ Ալիշան (Listy arcybiskupa Mesropa Smbatjana do Ghewonda Aliszana), oprac. Ս. Ճեմճեմեան (S. Czemczemjan), „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1991, 1-2, s. 126-158

Շտիկեան Ս. (Sztikjan S.), Ղեւոնդ Ալիշան նամակներ (Listy Ghewonda Aliszana), Հայկական ՍՍՀ գիտութիւնների Ակադեմիա (Akademia Nauk Ormiańskiej SRR), Գրական ժառանգութիւն (Dziedzictwo literackie), 5, Երեւան (Erywań) 1969

Շտիկեան Ս. (Sztikjan S.), Ալիշանի գեղարուեստական ստեղծագործութիւնը (Dorobek artystyczny Aliszana), Երեւան (Erywań) 1967

Շտիկեան Ս. (Sztikjan S.)֊, Ալիշանը հայ ժամանակակիցների յուշերում (Ghewond Aliszan we wspomnieniach współczesnych), Երեւան (Erywań) 1974

Շտիկեան Ս. (Sztikjan S.), Ղեւոնդ Ալիշան (Ծննդեան 150-ամեակի առթիւ) (Ghewond Aliszan ), „Պատմա-բանասիրական հանդէս” („Biuletyn Historyczno-Filozoficzny”), 1970, 2, s. 13-26

Շտիկեան Ս. (Sztikjan S.), Ղեւոնդ Ալիշանի նորայայտ նամակները (Nowoodkryte listy Ghewonda Aliszana), „Պատմա-բանասիրական հանդէս” („Biuletyn Historyczno-Filozoficzny”), 1977, s. 95-106

Շտիկեան Ս. (Sztikjan S.), Ալիշանի անստորագիր գործերը « Բազմավէպի» էջերում (Niepodpisane prace Aliszana na łamach czasopisma „Bazmavep”), „Պատմա-բանասիրական հանդէս” („Biuletyn Historyczno-Filozoficzny”), 1978, 2, s. 81-92

Շտիկեան Ս. (Sztikjan S.), Ալիշանը հայ մտաւորականների յուշերում (Aliszan we wspomnieniach ormiańskich intelektualistów), „Պատմա-բանասիրական հանդէս” („Biuletyn Historyczno-Filozoficzny”), 1987, 6, s. 37-46

Շտիկեան Ս. (Sztikjan S.), Պատկերներ Ալիշանի կեանքից (Obrazy z życia Aliszana)‚ „Գրական թերթ” („Gazeta Literacka”)‚ 1979, 5‚ s. 12

Շտիկեան Ս. (Sztikjan S.), Եզակի մեծութիւն (Ղևոնդ Ալիշանի ծննդեան 160-ամեակի առթիւ) (Wielkość jednostki. W 160-lecie urodzin Ghewonda Aliszana)‚ „Գրական թերթ” („Gazeta Literacka”)‚ 1980, 29

Տայեան Հ. Ղ. (Tajan H. Gh.), Ալիշան (Իր մահուան 25_ամեայ տարեդարձին առթիւ) (Aliszan. W jego 25 rocznicę śmierci), „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1926, 11, s. 321-322

Թորոսեան Յ. (Thorosjan H.), Ալիշան (Իր խցիկին մէջ) (Aliszan [w swojej klasztornej celi]), „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1920, 12, s. 354-357

Տոպաճեան Յ. (Tobadżian H.), «Ալիշան եւ իր գործը» <Արշակ Չօպանեանի դասախօսութիւնը Սեւրում> (Aliszan i jego prace [wykład Arszaka Czobanjana wygłoszony w Sevres]), „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1931, 5, s. 240

Թոմաճեան Թ. (Tomaczjan T.), Յուշեր եւ Նիշեր Հ. Ղեւոնդ Ալիշանի ներքին կեանքէն, ուխտադրութեան հարիւրամեակին առիթով 1838-1938 (Wspomnienia i ślady życia duchowego Ghewonda Aliszana w stulecie złożenia ślubów, 1838-1938), „Բազմավէպ” („Bazmavep”), 1939, 1-2, s. 37-47; 1939, 3-5, s. 122-130

Publikacje o. Ghewonda Aliszana w języku francuskim:

Assises d’Antioche reproduites en français et publiées au sixième centenaire de la mort de Sempad, le connétable, leur ancien traducteur arménien dédiées à l’Académie des Inscriptions et Belles-Lettres de France par la Société Mekhitariste de Saint-Lazare, Venise 1876

Deux descriptions arméniennes des Lieux saints de Palestine, par Anastase d’Arménie et Nicolas, évêque d’Acquirmann, wyd. i przeł. L. Alishan, Gênes 1884, odbitka z: „Archives de l’Orient latin”, 2

Etude de la patrie. Physiographie de l’Arménie: discours prononcé le 12 août 1861, à la distribution annuelle des prix, au collège arménien Samuel Moorat, Venise 1861

Le Haygh, sa période et sa fête: discours prononcé le 11 août 1859, à la vingt-cinquième distribution annuelle des prix, au collège arménien Samuel Moorat, Paris 1860

Léon le Magnifique, premier roi de Sissouan ou de l’Arméno-Cilicie, przeł. G. Bayan, Venise 1888

Lettre d’Abgar, ou Histoire de la conversion des Edesséens par Laboubnia, écrivain contemporain des apôtres, traduite sur la version arménienne du Ve siècle, Venise 1868

Schirac, canton d’Ararat, pays de la Grande Arménie: description géographique, illustrée [...], Venise 1881

Sissouan, ou l’Arméno-Cilicie: description géographique et historique, avec cartes et illustrations, przeł. G. Bayan, Venise 1899

Tableau succinct de l’histoire et de la littérature de l’Arménie, discours prononcé à la 26e distribution annuelle des prix du collège Samuel Moorat, „Annales de philosophie chrétienne”, 2, 1860, 8, s. 88-106

Published
2019-12-31
How to Cite
Ohanian, W. (2019). Ojciec Ghewond Aliszan: poeta i historyk promiennej Armenii. Lehahayer, 6, 149-164. https://doi.org/10.12797/LH.06.2019.06.05
Section
Articles