Polskie composita o zamiennych członach typu wiertarkowkrętarka
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.21.2026.41.08Słowa kluczowe:
derywacja, innowacje językowe, interfiks, złożenie współrzędneAbstrakt
POLISH COMPOUNDS WITH INTERCHANGEABLE COMPONENTS OF THE WIERTARKOWKRĘTARKA (‘DRILL-DRIVER’) TYPE
The subject of the article includes common names of artefacts, mostly neologisms, referred to as compounds. They differ from previously known compounds in that their components can occur interchangeably (e.g. kocobluza and bluzokoc), a fact that is attested in actual texts. The aim of the article is to identify the reasons for the occurrence of such semantic doublets and the conditions that make the interchangeability of the components of the compounds in question possible. The analysed compounds were formed in Polish from two word-formation bases whose stems are joined by the interfix -o-. They are coordinative in nature; however, the article challenges the thesis of the coordinative status of their components. The presence of compound structures with interchangeable components constitutes yet another manifestation of the tendency toward explicitness and precision in language.
Pobrania
Bibliografia
Balcerzak A., 2021, The Charm of the PRL. Memory Culture, (Post)Socialist Nostalgia and Historical Tourism in Poland, „Slovenský Národopis” 69 (2), s. 255–273, https://doi.org/10.2478/se-2021-0014.
View in Google Scholar
Chmielowski B., 1745, Nowe Ateny, [on-line:] https://literat.ug.edu.pl/ateny/ (dostęp: 15 III 2026).
View in Google Scholar
Chruścińska K., 1976, Nowe wyrazy złożone w języku polskiej prasy. I. Formacje oparte na tematach rodzimych, „Poradnik Językowy” z. 10, s. 438–443.
View in Google Scholar
Chruścińska K., 1977, Nowe wyrazy złożone w języku polskiej prasy, „Poradnik Językowy” z. 1, s. 19–27.
View in Google Scholar
Cichoń T., Pyrek K., Ratuszny K., Kalinowski P., Kamiński P., 2019, Frezarka do wykonywania rowków w obszarze wnęki międzyżebrowej tubingów, „Mining – Informatics, Automation and Electrical Engineering” 57, nr 3 (539), s. 37–46, http://doi.org/10.7494/miag.2019.3.539.27.
View in Google Scholar
Damborský J., 1966, Apozycyjne zestawienia we współczesnej polszczyźnie, „Język Polski” XLVI, z. 4, s. 255–268.
View in Google Scholar
Doroszewski W., 1962, O kulturę słowa, t. 1, Warszawa.
View in Google Scholar
Duda H., 1991–1992, Złożenia typu fabrykokościół, śniego-lód w twórczości Mirona Białoszewskiego, „Roczniki Humanistyczne” XXXIX–XL, z. 6, s. 87–93.
View in Google Scholar
EJO: K. Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, wyd. II, Wrocław 1999.
View in Google Scholar
Gaznevi E., 2021, Structural, Functional and Semantic Study of Polish Compound Words, „DTCF Dergisi” t. 61, nr 1, s. 1–27.
View in Google Scholar
Grochola-Szczepanek H., 1997, O sposobach definiowania i klasyfikacji compositów w polskich pracach językoznawczych XX wieku, „Poradnik Językowy” z. 7, s. 40–52.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 1984, Zarys słowotwórstwa polskiego. Słowotwórstwo opisowe, wyd. VI, Warszawa.
View in Google Scholar
GWJP: R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego, t. II: Morfologia, Warszawa 1998.
View in Google Scholar
Hacken P.T., 2021, The Nature of Compounding, „Cadernos de Linguistica” 2, nr 1, s. 1–21, https://doi.org/10.25189/2675-4916.2021.V2.N1.ID302.
View in Google Scholar
Handke K., 1976, Budowa morfologiczna i funkcje compositów polskich (z uwzględnieniem innych języków zachodniosłowiańskich), „Prace Językoznawcze PAN”, t. 81, Wrocław.
View in Google Scholar
ISJP: M. Bańko (red.), Inny słownik języka polskiego, t. 1–2, Warszawa 2000.
View in Google Scholar
Jadacka H., 2005, Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa.
View in Google Scholar
Jórdeczka M., Sobkowiak-Tabaka I., Mrozek-Wysocka M., 2008, Makrolityczne zabytki
View in Google Scholar
kamienne i krzemienne z okolic Sławna i Lednicy, „Studia Lednickie” 9, s. 183–219. Kieraś W., Marciniak M., Łaziński M., Woliński M., Bojałkowska K., Eźlakowski W., Kobyliński Ł., Komosińska D., Krasnowska-Kieraś K., Rudolf M., Tomaszewska A., Wołoszyn J., Zawadzka-Paluektau N., 2025, Korpus Współczesnego Języka Polskiego. Dekada 2011–2020, „Język Polski” V, z. 2, s. 5–20, https://doi.org/10.31286/JP.001055.
View in Google Scholar
Klemensiewiczówna I., 1951, Wyrazy złożone nowszej polszczyzny kulturalnej. Próba systematyki, „Biblioteka Studium Słowiańskiego UJ. Seria D”, nr 1, Kraków.
View in Google Scholar
Kochanowski J., 1928, S. Łempicki (red.), Fraszki Jana Kochanowskiego, Lwów.
View in Google Scholar
Kolbusz-Buda J., 2014, Peripheral Categories in Polish Compounding, [w:] K. Kozak, J. Kolbusz-Buda (red.), Novel Approaches in Language, Literature and Culture Studies, „Forum for Contemporary Issues in Language and Literature”, t. 1, Siedlce, s. 189–213.
View in Google Scholar
Kurzowa Z., 1976, Złożenia imienne we współczesnym języku polskim, Warszawa−Kraków.
View in Google Scholar
KWJP: Korpus Współczesnego Języka Polskiego, [on-line:] https://kwjp.pl/ (dostęp: 10 II 2026).
View in Google Scholar
Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa, red. A. Przepiórkowski, M. Bańko, R.L. Górski, B. Lewandowska-Tomaszczyk, Warszawa 2012.
View in Google Scholar
NKJP: Narodowy Korpus Języka Polskiego, [on-line:] https://nkjp.pl/ (dostęp: 30 V 2025).
View in Google Scholar
Ochmann D., 2010, Współczesne polskie composita. Próba typologii, [w:] R. Przybylska, J. Kąś, K. Sikora (red.), Symbolae grammaticae in honorem Boguslai Dunaj, „Biblioteka »LingVariów«”, t. 9, Kraków, s. 427–436.
View in Google Scholar
OJ UW: Obserwatorium językowe UW, [on-line:] https://obserwatoriumjezykowe.uw.edu.pl/ (dostęp: 15 III 2026).
View in Google Scholar
Rybarski M., 2024, Za pomocą jakich terminów opisywać złożenia afiksoidalne? Propozycja całościowego systemu terminologicznego, „Język Polski” CIV, z. 3, s. 88–104, https://doi.org/10.31286/JP.00980.
View in Google Scholar
Rybarski M., 2025, O różnicy między wielordzennymi złożeniami dwuczłonowymi i wieloczłonowymi, „LingVaria” XX, nr 1 (39), s. 41–48, https://doi.org/10.12797/LV.20.2025.39.03.
View in Google Scholar
Sambor J., 1975, O słownictwie statystycznie rzadkim na materiale derywatów we współczesnej publicystyce polskiej, „Rozprawy Uniwersytetu Warszawskiego”, 85, Warszawa.
View in Google Scholar
Satkiewicz H., 1969, Produktywne typy słowotwórcze współczesnego języka ogólnopolskiego, Warszawa.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, t. I–XI, Warszawa 1958–1969.
View in Google Scholar
SJPSz: M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, t. 1–3, Warszawa 1979.
View in Google Scholar
SWJP: B. Dunaj (red.), Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1996.
View in Google Scholar
USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. I–IV, Warszawa 2003.
View in Google Scholar
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar
WSJP PAN: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego, [on-line:] https://wsjp.pl/ (dostęp: 15 III 2026).
View in Google Scholar
WSOF: J. Podracki (red.), Wielki słownik ortograficzno-fleksyjny, Warszawa 2001.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Monika Jabłońska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
