Wiedza kulturowa a opis leksykograficzny w jednojęzycznym słowniku języka polskiego
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.12.2017.24.02Keywords:
lexicography, general dictionaries, knowledge of the world, encyclopaedic knowledge, cultural informationAbstract
Cultural Information Versus Lexicographic Description in a Monolingual Dictionary of Polish
The paper speculates whether the lexicographic description in a general dictionary of Polish should contain explicit information about cultural knowledge petrified in the language. The author believes that this kind of commentary is important from the point of view of mediation between generations and cultures, and it can help create an active dictionary. An analysis of words from various fields (Wielkanoc ‘Easter’, szlachta ‘nobility’, dzwony ‘bell-bottoms’, bezpieka ‘security services’, orzeł ‘eagle’, magiel ‘mangle’, trzepak ‘carpet hanger’, and others) illustrates and justifies this desideratum, assuming that cultural information will be only partially connected with the semantic description. Such information should be incorporated in different fields within the microstructure of an entry, including material illustration. For many units, the introduction of an explanation in an extrasemantic section “cultural knowledge and competence” can be used as an alternative or supplementary solution.
Downloads
References
Anusiewicz A., 1994, Lingwistyka kulturowa. Zarys problematyki, Wrocław.
View in Google Scholar
Apresjan Ju., 1972, Definiowanie znaczeń leksykalnych, [w:] A. Wierzbicka (red.), Semantyka i słownik, Wrocław, s. 39–57.
View in Google Scholar
Apresjan Ju., 2012, Konotacje jako składnik pragmatyki słowa. (Ujęcie leksykograficzne), [w:] idem, Z warsztatu leksykografa, Warszawa, s. 64–88.
View in Google Scholar
Apresjan Ju., 2014: Û.D. Apresân (red.), Aktivnyj slovarʹ russkogo âzyka, t. 1: A–B, Moskva.
View in Google Scholar
Atkins B.T.S., Rundell M., 2008, The Oxford Guide to Practical Lexicography, Oxford.
View in Google Scholar
Bańko M., 2001, Z pogranicza leksykografii i językoznawstwa. Studia o słowniku jednojęzycznym, Warszawa.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 1984, Definicja leksykograficzna a opis języka, [w:] K. Polański (red.), Słownictwo w opisie języka, Katowice, s. 9–19.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 1988, Definicja kognitywna jako narzędzie opisu konotacji słowa, [w:] idem (red.), Konotacja, Lublin, s. 169−183.
View in Google Scholar
Bartmiński J., Niebrzegowska-Bartmińska S., 2008, Miejsce informacji kulturowej w znaczeniu słowa i w rekonstrukcji językowego obrazu świata, [w:] M. Bogusławska, G. Szwat-Gyłybowa (red.), Bunt tradycji – tradycja buntu. Księga dedykowana Profesorowi Krzysztofowi Wrocławskiemu, Warszawa, s. 65−77.
View in Google Scholar
Bielińska M., 2008, Słownik pośrednikiem między kulturami? Analiza jednojęzycznych słowników języka niemieckiego jako obcego, [w:] A. Kątny (red.), Kontakty językowe i kulturowe w Europie. Sprach- und Kulturkontakte in Europa, Gdańsk, „Studia Germanica Gedanensia” 17/1, s. 255–266.
View in Google Scholar
Bogusławski A., 1988, Język w słowniku. Desiderata semantyczne do wielkiego słownika polszczyzny, Wrocław.
View in Google Scholar
Bogusławski A., 2008, Semantyka, pragmatyka. Leksykografa głos demarkacyjny, Warszawa.
View in Google Scholar
Chlebda W., 1993, Słownik a „dwuoczne postrzeganie świata”, [w:] J. Bartmiński, R. Tokarski (red.), O definicjach i definiowaniu, Lublin, s. 195−205.
View in Google Scholar
Czelakowska A., 2012, Wielki słownik języka polskiego PAN jako słownik elektroniczny, „Język Polski” XCII, z. 5, s. 336−347.
View in Google Scholar
Czelakowska A., 2014, Polisemia regularna − między semantyką a kontekstem, „LingVaria” nr 1 (17), s. 45-58, [on-line:] http://dx.doi.org/10.12797/LV.09.2014.17.03.
View in Google Scholar
Czelakowska A., 2016, Nieufnym okiem prawnika, czyli najnowszy (elektroniczny) słownik języka polskiego Polskiej Akademii Nauk z punktu widzenia wykładni językowej, „Kwartalnik Sądowy Apelacji Gdańskiej” nr 2, s. 7–27.
View in Google Scholar
Grochowski M., 1982, Zarys leksykologii i leksykografii. Zagadnienia synchroniczne, Toruń.
View in Google Scholar
Grochowski M., 1988, Podstawowe zasady definiowania wyrażeń w słowniku jednojęzycznym, [w:] W. Lubaś (red.), Wokół słownika współczesnego języka polskiego. Materiały konferencji w Paszkówce, 26–28 XI 1986 r., Wrocław, s. 45–62.
View in Google Scholar
Hass-Zumkehr U., 2001, Deutsche Wörterbücher − Brennpunkt von Sprach- und Kulturgeschichte, Berlin − New York.
View in Google Scholar
ISJP: M. Bańko (red.), Inny słownik języka polskiego, Warszawa 2000.
View in Google Scholar
Jordanskaja L., Mielczuk I., 1988, Konotacja w semantyce lingwistycznej i leksykografii, [w:] J. Bartmiński (red.), Konotacja, Lublin, s. 9−34.
View in Google Scholar
Kozioł-Chrzanowska E., 2012, Funkcjonowanie Wielkiego słownika języka polskiego PAN w Internecie, „Język Polski” XCII, z. 5, s. 348–352.
View in Google Scholar
Ligara B., 2009, Leksykultura w ujęciu Roberta Galissona a nauczanie kompetencji kulturowej, [w:] W.T. Miodunka, A. Seretny (red.), W poszukiwaniu nowych rozwiązań. Dydaktyka języka polskiego jako obcego u progu XXI wieku, Kraków, s. 51–61.
View in Google Scholar
NKJP: Narodowy Korpus Języka Polskiego, [on-line:] www.nkjp.pl.
View in Google Scholar
Rak M., 2015, Co to jest kulturem?, „LingVaria” nr 2 (20), s. 305−316, [on-line:] http://dx.doi.org/10.12797/LV.20.2015.20.23.
View in Google Scholar
Seretny A., 2007, Quo vadis, lexicographia paedagogica?, „Prace Filologiczne” LIII, s. 503–512.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1958–1969.
View in Google Scholar
SW: J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1900–1927.
View in Google Scholar
SWJP: B. Dunaj (red.), Współczesny słownik języka polskiego, Warszawa 2009 (CD-ROM).
View in Google Scholar
Tokarski R., 1988, Konotacja jako składnik treści słowa, [w:] J. Bartmiński (red.), Konotacja, Lublin, s. 35−53.
View in Google Scholar
Tokarski R., 1993, Słownictwo jako interpretacja świata, [w:] J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski. Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2, Wrocław, s. 335–387.
View in Google Scholar
USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, Warszawa 2004 (CD-ROM).
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1985, Lexicography and Conceptual Analysis, Ann Arbor.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1993, Nazwy zwierząt, [w:] J. Bartmiński, R. Tokarski (red.), O definicjach i definiowaniu, Lublin, s. 251−267.
View in Google Scholar
WSJP: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN, [on-line:] www.wsjp.pl.
View in Google Scholar
Zarzycka G., 2004a, Lingwakultura – czym jest, jak ją badać i „otwierać”?, [w:] A. Dąbrowska (red.), Wrocławska dyskusja o języku polskim jako obcym, Wrocław, s. 435–445.
View in Google Scholar
Zarzycka G., 2004b, Mały leksykon kultury polskiej dla cudzoziemców. Opis koncepcji, [w:] W.T. Miodunka (red.), Kultura w nauczaniu języka polskiego jako obcego. Stan obecny – programy nauczania – pomoce dydaktyczne, Kraków, s. 151–161.
View in Google Scholar
Zarzycka G., Jelonkiewicz M., 2004, Indeks haseł do Małego leksykonu kultury polskiej dla cudzoziemców, [w:] W.T. Miodunka (red.), Kultura w nauczaniu języka polskiego jako obcego. Stan obecny – programy nauczania – pomoce dydaktyczne, Kraków, s. 161–171.
View in Google Scholar
Żmigrodzki P., 2008, Słowo – słownik – rzeczywistość. Z problemów leksykografii i metaleksykografii, Kraków.
View in Google Scholar
Żmigrodzki P., 2010a, „Definicja leksykograficzna a opis języka” – ćwierć wieku później. Jeszcze o roli naiwnego obrazu świata w definiowaniu, [w:] W. Chlebda (red.), Etnolingwistyka a leksykografia. Tom poświęcony profesorowi Jerzemu Bartmińskiemu, Opole, s. 33−40.
View in Google Scholar
Żmigrodzki P., 2010b, Jednojęzyczny słownik ogólny jako środek komunikacji międzykulturowej (na marginesie prac nad Wielkim słownikiem języka polskiego PAN), „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” LXVI, s. 35−49.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2017 Anna Czelakowska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
