Estetyczna cisza szumu morskich fal, czyli o utracie źródłowego doświadczenia

Authors

DOI:

https://doi.org/10.12797/RM.01.2026.19.01

Keywords:

anthropocentrism, autonomy of art, aesthetic experience, beauty of nature, philosophy of art, sublimity

Abstract

THE AESTHETIC SILENCE OF THE SOUND OF SEA WAVES: ON THE LOSS OF ORIGINARY EXPERIENCE

The article presents the history of the formation of aesthetics as a philosophical discipline from the perspective of the relationship between human beings, art, and nature. As a theory of sensory cognition, this discipline emerged from a primordial and embodied experience of the external world. Kant’s concepts of beauty and the sublime, still in the Critique of Judgment, referred to the subject’s response to objects and phenomena of the natural world; however, in the philosophies of Schiller and Hegel they were narrowed to works of art alone, understood as products of artistic practice. Although nature did not disappear entirely from the field of aesthetic inquiry, it was drastically marginalized. The modern program of aesthetics thus identified the aesthetic with the artistic, rendering the experience of the natural world secondary to the experience of art. This process was met with criticism in the mid-twentieth century by Theodor W. Adorno, who undertook – ultimately without bringing it to completion – an attempt to restore significance to the experience of nature.

References

Adorno, T. 1994. Teoria estetyczna (K. Krzemieniowa, tłum.), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Andrzejewski, A. 2014. Struktura estetycznego doświadczenia codzienności, Filozofia Nauki, 22(3(87)), 125–135.

Bandura, A. 2013. Aisthesis. Zmysłowość i racjonalność w estetyce tradycyjnej i współczesnej, Kraków: Universitas.

Berleant, A. 2007. Prze-myśleć estetykę (M. Korusiewicz, T. Markiewka, tłum.), Kraków: Universitas.

Böhme, G. 2002. Filozofia i estetyka przyrody (J. Marecki, tłum.), Warszawa: Oficyna Naukowa.

Borowska, M. 2016. Współczesne znaczenie Kantowskiej analityki piękna, w: K. Kaśkiewicz, P. Schollenberger (red.), Aktualność estetyki Kanta, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 119–132.

Czekaj, R. 2022. Estetyka jako teoria krytyczna. Filozofia sztuki Theodora W. Adorna, Śląskie Studia Polonistyczne, 2(20), 1–12, https://doi.org/10.31261/SSP.2022.20.05. DOI: https://doi.org/10.31261/SSP.2022.20.05

Frydryczak, B. 2009. Estetyka przyrody: nowe pojmowanie natury, Estetyka i Krytyka, 15/16, 41–55.

Frydryczak, B. 2013. Theodor W. Adorno: pojęcie krajobrazu kulturowego, Estetyka i Krytyka, 30, 43–54.

Głutkowska-Polniak, A. 2011. Przyroda w ujęciu „estetyki ekologicznej” Allena Carlsona, Kultura Współczesna. Teoria, Interpretacje, Praktyka, 1(67), 34–42.

Heidegger, M. 1997. Źródło dzieła sztuki, w: tegoż, Drogi lasu (J. Mizera et al., tłum.), Warszawa: Aletheia, 7–62.

Kant, I. 1964. Krytyka władzy sądzenia (J. Gałecki, tłum.), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kaśkiewicz, K. 2016. O geniuszu naturalnym. Inspiracja Kantowską estetyką w rozważaniach Fryderyka Schillera, w: K. Kaśkiewicz, P. Schollenberger (red.), Aktualność estetyki Kanta, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 81–94.

Koczanowicz, D. 2013. Ciało jako wehikuł krytyki społecznej w perspektywie somaestetyki Richarda Shustermana, w: T. Pękala (red.), Powrót modernizmu?, Lublin: Wydawnictwo UMCS, 127–141.

Krawczyk, M. 2013. Kategoria zaangażowania w Johna Deweya. Zarys problematyki, w: T. Pękala (red.), Powrót modernizmu?, Lublin: Wydawnictwo UMCS, 115–125.

Leibniz, G. W. 1969. Wyznanie wiary filozofa (S. Cichowicz, tłum.), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Lorenc, I. 2010. Minima aesthetica. Szkice o estetyce późnej nowoczesności, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Marzec, A. 2018. „Jesteśmy połączonym z sobą światem” – Timothy Morton i widmo innej wspólnoty, Teksty Drugie, 2, 88–101, https://doi.org/10.18318/td.2018.2.6. DOI: https://doi.org/10.18318/td.2018.2.6

Morton, T. 2023. Mroczna ekologia. Ku logice przyszłego współistnienia (A. Barcz, tłum.), Warszawa: Oficyna Związek Otwarty.

Parsons, G., Hettinger, N., Shapshay, S. 2025. Routledge Handbook of Nature and Environmental Aesthetics, London–New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003302223

Salwa, M. 2016. Motywy kantowskie w estetyce środowiskowej, w: K. Kaśkiewicz, P. Schollenberger (red.), Aktualność estetyki Kanta, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 215–230.

Salwa, M. 2018. Znaczenie estetyki przyrody dla etyki środowiskowej, Etyka, 56, 29–50. DOI: https://doi.org/10.14394/13

Schiller, F. 1972. Listy o estetycznym wychowaniu człowieka i inne rozprawy (I. Krońska, J. Prokopiuk, tłum.), Warszawa: Czytelnik.

Schollenberger, P. 2016. Kant według Duchampa. Sądy smaku i sztuka współczesna, w: K. Kaśkiewicz, P. Schollenberger (red.), Aktualność estetyki Kanta, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 199–214.

Wolicka, E. 2002. Rozważania wokół Kanta, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.

Żelazny, M. 1994. Źródłowy sens pojęcia estetyka. Rozprawy z historii estetyki niemieckiej, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Żelazny, M. 2000. Heglowska filozofia ducha, Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.

Downloads

Published

2026-06-30

How to Cite

Estetyczna cisza szumu morskich fal, czyli o utracie źródłowego doświadczenia. (2026). Intercultural Relations, 10(1(19), 11-23. https://doi.org/10.12797/RM.01.2026.19.01

Similar Articles

31-40 of 62

You may also start an advanced similarity search for this article.