Plakaty z kolekcji leninianów w zbiorach Muzeum Krakowa
Słowa kluczowe:
plakat, leniniana, socrealizm, Polska Rzeczpospolita Ludowa, propagandaAbstrakt
W artykule omówiono plakaty należące do kolekcji leninianów w Muzeum Krakowa. Zbiór ten trafił do Muzeum w 1989 roku, po likwidacji krakowskiego Muzeum Lenina. Obecnie cała kolekcja jest przechowywana w oddziale Thesaurus Cracoviensis – Centrum Interpretacji Artefaktów. Zespół plakatów, który nie doczekał się jeszcze katalogu naukowego, liczy 1253 eksponaty (1108 numerów inwentarzowych). Obiekty zostały sfotografowane i uporządkowane numerycznie. Obecnie trwa proces dołączania fotograficznych odwzorowań w cyfrowym katalogu Musnet.
Ogromną większość zespołu stanowią plakaty polskie. Pozostałe pochodzą głównie ze Związku Sowieckiego i innych krajów bloku wschodniego. Kolekcja obejmuje szeroki przedział czasowy (1917–1989), przy czym największą reprezentację mają realizacje z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku. W zbiorze znajdują się prace wybitnych polskich grafików, takich jak Tadeusz Trepkowski, Henryk Tomaszewski, Józef Mroszczak, Włodzimierz Zakrzewski. Autorami najliczniejszych prac są Mieczysław Szostak i Józef Dynda. Zespół jest podzielony na siedem kategorii tematycznych: polityczną, społeczną, muzealną, oświatową, sportową, teatralną i muzyczną. Plakaty polityczne stanowią ponad 75 proc. kolekcji. Dotyczą tematów związanych z rocznicami rewolucji październikowej, świąt państwowych 1 Maja i 22 Lipca oraz przyjaźni polsko-sowieckiej. Promują m.in. Dni Leninowskie organizowane w Muzeum Lenina. Wyzwaniem na przyszłość jest atrybucja ponad 20 proc. niesygnowanych prac oraz sporządzenie katalogu naukowego omawianego zespołu.
Bibliografia
Artymowski Stefan, Bezak Paweł, Mordyński Krzysztof, Skoczek Tadeusz, Szczotka Sylwia: Święta państwowe w plakacie ze zbiorów Muzeum Niepodległości w Warszawie. Warszawa 2011.
Jakimczyk Jarosław: Zwycięzcy polskiej „leniniady” – o zapominaniu komunizmu. „Pamięć i Sprawiedliwość” 2022, t. 40, nr 2, s. 43–67.
Koper Bruno: Le thème de l’avenir dans l’affiche polonaise à l’époque du réalisme socialiste (1947–1955). „Matériaux pour l’histoire de notre temps” 1991, n° 21–22, pp. 93–97.
Kronika krajowa. „Przegląd Artystyczny” 1952, nr 3, s. 74.
Kurpik Maria: Żądło propagandy PRL-u 1945–1956. Warszawa 2001.
Lenica Jan: Plakat – sztuka dzisiejszych czasów. „Przegląd Artystyczny” 1952, nr 5, s. 35–52.
Malik Andrzej: Projekt „Udostępnienie i digitalizacja zbiorów 2D w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2013, z. 31, s. 291–296.
Paczkowski Andrzej: 1939–1989. W: Polska na przestrzeni wieków. Red. Janusz Tazbir. Warszawa 2006, s. 625–730.
Palczak Andrzej: Walka komunistów o prymat polityczny w Polsce w latach 1945–1950. Od „demokracji” do stalinizacji. Gliwice 1992.
Piotrowski Piotr: Awangarda w cieniu Jałty. Sztuka w Europie Środkowo-Wschodniej w latach 1945–1989. Poznań 2005.
Plakaty w zbiorach Muzeum Plakatu w Wilanowie. Red. Maria Kurpik, Agata Szydłowska. Warszawa 2008.
Pol Krzysztof: Pracownia plakatu frontowego. Warszawa 1980.
Studzińska Jolanta: Socrealizm w malarstwie polskim. Warszawa 2014.
Włodarczyk Wojciech: Socrealizm. Sztuka polska w latach 1950–1954. Paris 1986.
Zientara Maria: Kolekcja byłego Muzeum Lenina w Krakowie w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Muzealia związane z historią PRL. „Światowid. Rocznik Muzeum PRL-u” 2015, t. 2, s. 47–65.
Zwoliński Andrzej: Obraz w relacjach społecznych. Kraków 2004.
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Mikołaj Niedojadło
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
