A czy to ja kalika, czy nie mom konika? (Nie)sprawność w świetle erotyku ludowego
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.28.11Słowa kluczowe:
erotyk ludowy, pieśń miłosna, wartości, miłość, niepełnosprawność, kosmosAbstrakt
A czy to ja kalika, czy nie mam konika? (lit. ‘Am I a Cripple, or Don’t I Have a Horse?’). Disability in the Light of Folk Erotic Poetry
Folk erotic poetry, as ‘a song of lovers not yet tied by the knot’, is a genre of text that relates the notion of love and the image of intimate body parts, the roles assigned to woman and to man, as well as social and moral norms in the traditional community. At the base of this genre lie such values as: happiness in love, physical contact, lovers’ openness to the love game, youth and beauty, success and favour, the light-heartedness of the lovers, fun and laughter, freedom, faithfulness and stability; marriage is a relative value, important for the girl, and wealth. Another value that is important in the light of folk erotic poetry, is an able body, sexual performance; the anti-value is a body that is diabled, sick, deprived of its functionality. Deficiency in the art of love, the man’s incompetence or inability to perform a sexual act is for the poetic lover a kind of disability that devalues and disqualifies him as a man and the partner of love act in the eyes of a woman awaiting sexual fulfillment. From the point of view of the heroine, it is justified to describe such a lover (love-cripple) as a disabled or even defunct person. The reason for this unambiguous and stigmatizing categorization is not only the inability to provide the girl (also a young wife by an old man) with erotic pleasure (kochanie ‘touching, moving’), but also to perform the love act which the folk culture understands as a participation in the creative action of the entire cosmos.
Pobrania
Bibliografia
Literatura:
View in Google Scholar
Bartmiński J., 1974, „Jaś koniki poił” (uwagi o stylu erotyku ludowego), „Teksty” nr 2, s. 11–24.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 1981, Kwalifikacje gatunkowe a systematyka tekstów folkloru, [w:] W. Nawrocki, M. Waliński (red.), Literatura popularna, folklor, język, Katowice, s. 7–25.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 1990, Folklor – język – poetyka, Wrocław.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 1993, Ludowy styl artystyczny, [w:] idem (red.), Współczesny język polski, Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2, Wrocław, s. 213–222.
View in Google Scholar
Bartmiński J., Niebrzegowska-Bartmińska S., 2009, Tekstologia, Warszawa.
View in Google Scholar
Bystroń J.S., 1921, Artyzm pieśni ludowej, Poznań.
View in Google Scholar
Bystroń J.S., 1924, Pieśni ludu polskiego, Kraków.
View in Google Scholar
Czernik S., 1962, Stare złoto. O polskiej pieśni ludowej, Warszawa.
View in Google Scholar
Freud Z., 1987, Psychopatologia życia codziennego. Marzenia senne, Warszawa.
View in Google Scholar
Galasiński D., 2013, Osoby niepełnosprawne czy osoby z niepełnosprawnością?, „Niepełnosprawność – zagadnienia, problemy, rozwiązania” nr IV, s. 3–6, [on-line:] https://www.pfron.org.pl/fileadmin/files/0/477_01-Dariusz_Galasinski.pdf (dostęp: 24 V 2019).
View in Google Scholar
Majer-Baranowska U., 1980, Kochać, [w:] J. Bartmiński (red.), Słownik ludowych stereotypów językowych. Zeszyt próbny, s. 83–118.
View in Google Scholar
Moszyński K., 1939, Kultura ludowa Słowian, cz. 2: Kultura duchowa, z. 2, Kraków.
View in Google Scholar
Niebrzegowska S., 1996, Polski sennik ludowy, Lublin.
View in Google Scholar
Niebrzegowska-Bartmińska S., 2012, Miejsce wartości w opisie gatunków mowy, [w:] A. Burzyńska-Kamieniecka (red.), Akty i gatunki mowy w perspektywie kulturowej, „Język a Kultura”, t. 23, Wrocław, s. 33–41.
View in Google Scholar
Niebrzegowska-Bartmińska S., 2013, Ustalanie znaczeń symbolicznych w słowniku etnolingwistycznym, „LingVaria” nr 1 (15), s. 127–144.
View in Google Scholar
Niebrzegowska-Bartmińska S., 2015, Znaczenia symboliczne a wartości, [w:] J. Adamowski, M. Wójcicka (red.), Wartości w języku i kulturze, „Tradycja dla Współczesności. Ciągłość i Zmiana”, t. 8, Lublin, s. 47–64.
View in Google Scholar
Prorok K., 2014, Gorzała lipka i jawor – lubelskie erotyki ludowe, [w:] J. Bartmiński, B. Maksymiuk-Pacek (red.), Lubelska pieśń ludowa na tle porównawczym, Lublin, s. 169–192.
View in Google Scholar
Szymańska J., 1997, Przegląd repertuaru pieśni ludowych, [w:] L. Bielawski, A. Mioduchowska, Kaszuby, cz. 1: Pieśni obrzędowe, „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa”, t. 2, Warszawa, s. 113–128.
View in Google Scholar
Tyrpa A., 2008, O eufemizmach w pieśniach ludowych, [w:] F. Czyżewski, A. Tyrpa (red.), Tabu językowe i eufemizacja w dialektach słowiańskich, Lublin, s. 239–250.
View in Google Scholar
Wężowicz-Ziółkowska D., 1991, Miłość ludowa. Wzory miłości wieśniaczej w polskiej pieśni ludowej XVIII–XX wieku, Wrocław.
View in Google Scholar
Źródła i słowniki:
View in Google Scholar
BartPANLub: J. Bartmiński (red.), Lubelskie, cz. 1: Pieśni i obrzędy doroczne, cz. 2: Pieśni i obrzędy rodzinne. Chrzciny, wesele, pogrzeb, cz. 3: Pieśni i teksty sytuacyjne, cz. 4: Pieśni powszechne, cz. 5: Pieśni stanowe i zawodowe, cz. 6: Muzyka instrumentalna. Instrumentarium – wykonawcy – repertuar, „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa. Źródła i Materiały”, t. 4, Lublin 2011.
View in Google Scholar
BielKasz: L. Bielawski, A. Mioduchowska, Kaszuby, cz. 1: Pieśni obrzędowe, cz. 2: Pieśni powszechne, cz. 3: Pieśni powszechne i zawodowe, „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa. Źródła i Materiały”, t. 2, Warszawa 1998.
View in Google Scholar
ChodŚp: Z. Dołęga-Chodakowski, Śpiewy słowiańskie pod strzechą wiejską zebrane, opracował z rękopisu, wstępem i komentarzem opatrzył J. Maślanka, Warszawa 1973.
View in Google Scholar
GąsMazur: Stoi lipa, lipuleczka. Pieśni mazurskie przez Józefa Gąsiorowskiego w 1884 zebrane, Warszawa 1976.
View in Google Scholar
HerKal: C. Hernas, W kalinowym lesie, t. 2: Antologia polskiej pieśni ludowej ze zbiorów polskich XVIII w., Warszawa 1965.
View in Google Scholar
K: O. Kolberg, Dzieła wszystkie: K 1 Pieś: t. 1: Pieśni ludu polskiego, Kraków 1961 [wyd. fotoofset. z: Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce, przedstawił…, Serya I…, 1857].
View in Google Scholar
K 2 San: t. 2: Sandomierskie, Kraków 1962 [wyd. fotoofset. z: Lud…, Serya I [2]…, 1865].
View in Google Scholar
K 4 Kuj: t. 4: Kujawy, cz. 2, Kraków 1962 [wyd. fotoofset. z: Lud…, Serya IV…, 1867].
View in Google Scholar
K 12 Poz: t. 12: W. Ks. Poznańskie, cz. 4, Kraków 1963 [wyd. fotoofset. z: Lud…, Serya XII…, 1879].
View in Google Scholar
K 17 Lub: t. 17: Lubelskie, cz. 2, Kraków 1962 [wyd. fotoofset. z: Lud…, Serya XVII…, 1884].
View in Google Scholar
K 18 Kiel: t. 18: Kieleckie, cz. 1, Kraków 1963 [wyd. fotoofset. z: Lud…, Serya XVIII…, 1885].
View in Google Scholar
K 21 Rad: t. 21: Radomskie, cz. 2, Kraków 1964 [wyd. fotoofset. z: Lud…, Serya XXI…, 1888].
View in Google Scholar
K 26 Maz: t. 26: Mazowsze, cz. 3, Kraków 1963 [wyd. fotoofset. z: Mazowsze. Obraz etnograficzny, skreślił…, t. 3: Mazowsze leśne, 1887].
View in Google Scholar
K 27 Maz: t. 27: Mazowsze, cz. 4, Kraków 1964 [wyd. fotoofset. z: Mazowsze. Obraz…, t. 4: Mazowsze stare. Mazury. Kurpie, 1888].
View in Google Scholar
K 28 Maz: t. 28: Mazowsze, cz. 5, Kraków 1964 [wyd. fotoofset. z: Mazowsze. Obraz…, t. 5: Mazowsze stare. Mazury. Podlasie, 1890].
View in Google Scholar
K 44 Gór: t. 44: Góry i Podgórze, cz. 1, z rękopisów oprac. Z. Jasiewicz, D. Pawlak, red. E. Miller, Kraków 1968.
View in Google Scholar
K 72/1 Kuj: t. 72/I: Kujawy. Suplement do tomów 3–4, z rękopisów i ze źródeł drukowanych zebr. i oprac. D. Pawlak, A. Skrukwa, Poznań 2009.
View in Google Scholar
KotRzesz: F. Kotula, Hej, leluja, czyli o wygasających starodawnych pieśniach kolędniczych w Rzeszowskiem, Warszawa 1970.
View in Google Scholar
KrzyżKuj: B. Krzyżaniak, A. Pawlak, J. Lisakowski, Kujawy, cz. 1: Teksty, „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa. Źródła i Materiały”, t. 1, Kraków 1974.
View in Google Scholar
KrzyżWiM: B. Krzyżaniak, A. Pawlak, Warmia i Mazury, cz. 1: Pieśni doroczne i weselne, cz. 2: Pieśni balladowe i społeczne, cz. 3: Pieśni zalotne i miłosne, cz. 4: Pieśni rodzinne i taneczne, cz. 5: Pieśni religijne i popularne, „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa. Źródła i Materiały”, t. 3, Warszawa 2002.
View in Google Scholar
LL: A. Mioduchowska, L. Bielawski, Pieśni ludowe z Sieradzkiego i Łęczyckiego, „Literatura Ludowa. Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego” 1962, nr 1–2, s. 38–58.
View in Google Scholar
PłatKrak: Albośmy to jacy tacy. Zbiór pieśni Krakowiaków wschodnich i zachodnich, zebr. i oprac. P. Płatek, Kraków 1976.
View in Google Scholar
PrzybJabł: Jabłoneczka. Antologia polskiej pieśni ludowej, ułożył J. Przyboś, wyd. II przejrz., Warszawa 1957.
View in Google Scholar
RakPodh: M. Rak, Materiały do etnografii Podhala, „Biblioteka LingVariów”, t. 22, Kraków 2016.
View in Google Scholar
SEBor: W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005.
View in Google Scholar
SFPKrz: J. Krzyżanowski (red.), Słownik folkloru polskiego, Warszawa 1965.
View in Google Scholar
SLSJ: J. Bartmiński (red.), Słownik ludowych stereotypów językowych. Zeszyt próbny, Wrocław 1980.
View in Google Scholar
SSiSL: J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska (red.), Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. I: Kosmos, z. 1: Niebo, światła niebieskie, ogień, kamienie, Lublin 1996, z. 2: Ziemia, woda, podziemie, Lublin 1999, z. 3: Meteorologia, Lublin 2012, z. 4: Świat, światło, metale, Lublin 2012, t. II: Rośliny, z. 1: Zboża, Lublin 2017, z. 2: Warzywa, przyprawy, rośliny przemysłowe, Lublin 2018.
View in Google Scholar
StanTomKuj: L. Stankiewicz, W. Tomaszewski, Folklor muzyczny Kujaw Wschodnich w repertuarze kapeli „Spod Kowala”, Bydgoszcz 1985.
View in Google Scholar
TN: Materiały terenowe z Pracowni „Archiwum Etnolingwistyczne” UMCS (po skrócie TN podano miejscowość i rok nagrania).
View in Google Scholar
TurPieś: J. Turowiczówna, Inscenizowane pieśni ludowe, Warszawa 1933.
View in Google Scholar
USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, Warszawa 2003.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2019 Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
