Станути і стати ся зас. Ревіталізацийны процесы серед Лемків по 1989 р.

  • Олена Дуць-Файфер Uniwersytet Jagielloński
Keywords: Lemkos, ethnic policies, Lemko organizations, the Lemko language, Lemko literature, Lemko culture, Lemko education, Lemko philolohy, revuralization

Abstract

To Rise and Become Again: Revitalization Processes Among Lemkos After 1989

The paper aims to assess the nature and effects of the changes in socio-cultural life of Lemkos after 1989. It suggests three critical dates relevant to these changes, which are related to political transformations in Poland and the emerging ethnic policy in the country. The characteristics and assessment of the changes are presented in three parts, which discuss organizations and identity; language, literature, and culture; research and education. Each part substantiates multidirectional quality of the changes, various antinomies and ambivalences in their assessment, and their close relationship with inconsistencies in Polish ethnic policy as well as with global cultural phenomena of the contemporary world. Apart from denoting negative consequences of these factors attention is also brought to notable achievements made in the last thirty years in all areas of cultural and social functioning of the Lemko ethnic minority. However the most important development is the fact there has arisen a Lemko elite of professionals who are fully aware of the endangered status of their ethnic culture and identity and strive to devise and successfully implement revitalization strategies. Opening a cognitive perspective sets the stage for self-reflection about one’s own ethnic positioning.

References

Ватраль, Марта. 2011. «Плекаючы русиньско-лемківскій язык». Річник Руской Бурсы, ч. 7: 21-25.

«Документы: Писма в справі одданя маєтку Руской Бурсы в Ґорлицях з років 1991-1996». 2005. Річник Руской Бурсы, ч. 1: 37-69.

«Документы: Писма в справі одданя маєтку Руской Бурсы в Ґорлицях з років 2000-2002». 2006. Річник Руской Бурсы, ч. 2: 17-48.

«Документы: Писма в справі одданя маєтку Руской Бурсы в Ґорлицях з років 2003-2005». 2007. Річник Руской Бурсы, ч. 3: 31-56.

«Документы: Писма в справі одданя маєтку Руской Бурсы в Ґорлицях з років 2006-2007». 2008. Річник Руской Бурсы, ч. 4: 21-56.

«Документы: Писма в справі одданя маєтку Руской Бурсы в Ґорлицях з років 2008-2009». 2009. Річник Руской Бурсы, ч. 5: 27-61.

«Документы: Писма в справі репрезентациі лемківской етнічной меншыны во Спільній Комісиі Уряду і Національных і Етнічных Меншын»; Zięba, Andrzej A. «Tożsamość Łemków w aspekcie historycznym»; Pęksa, Władysław. «Opinia prawna»; Michna, Ewa. «Analiza socjologiczna kwestii reprezentacji łemkowskiej mniejszości etnicznej w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych». 2010. Річник Руской Бурсы, ч. 6: 29-73.

«Документы: Пробы покликуваня лемківскых етнічных соспільных орґанізаций в Польщи в роках 1956-1989». 2013. Річник Руской Бурсы, ч. 9: 30-64.

Дуць-Файфер, Олена. 2002. «Повыселенча лемківска література як етос тырваня». В: Ци то лем туга, ци надія. Антолоґія повыселенчой лемківской літературы. Ред. і выбір Олена Дуць-Файфер, 11-25. Ліґниця: Стоваришыня Лемків.

[Дуць-Файфер, Олена], ред. 2008. Руска Бурса 100 років, Ruska Bursa 1908-2008. Ґорлиці: Стоваришыня «Руска Бурса».

Дуць-Файфер, Олена. 2017. «„А Вісла дале плыне” Петра Мурянкы: автобіоґрафія як реінвенцийний міф». Річник Руской Бурсы, ч. 13: 149-167.

Косовскій, Севериян, опрац. 2019. ХХХ Рокiв Стоваришыня Лемкiв / 30 lat Stowarzyszenia Łemków. Доступ: 19.10.2019. http://www.stowarzyszenielemkow.pl/web/pl/30-lat-stowarzyszenia-lemkow/

Маґочій, Павел Роберт. 2018. «Кодифікацийный процес русиньского языка: Досягнутя і новы задачі». В: 20 років высокошкольской русиністікы на Словакії. Ред. Кветослава Копорова, 43-66. Пряшів: Пряшівска універзіта в Пряшові.

Малецка-Новак, Наталія. 2019. Лемківскій язык в році 2019/2020. Доступ: 19.10.2019 http://www.lem.fm/lemkivskij-yazyk-v-roczi-2019-2020/?fbclid=IwAR01Xm9m5-pD6yP1451JajZnaA4m6-nONzeP9e9LcySVFr-T0FDb6VU9mhg.

Статут ОЛ. 2017. Доступ: 19.10.2019. http://www.lemkounion.pl/statut.html.

Устава з дня 6 січня 2005 р. про національны і етнічны меншыны і про реґіональний язык. Доступ: 20.10.2019. file:///C:/Users/UW/Downloads/lemkowski%20(1).pdf

Charakterystyka mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce. Доступ: 22.10.2019. http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/mne/mniejszosci/charakterystyka-mniejs/6480,Charakterystyka-mniejszosci-narodowych-i-etnicznych-w-Polsce.html

«Dislocation». 1998. В: Ashcroft, Bill; Griffiths, Gareth; Tiffin, Hellen. Key Concepts in Post-Colonial Studies, 73-75. New York: Routledge.

Duć, Helena. 1985. W modlitewnym bluźnierstwie. Nowy Sącz: Sądecka Oficyna Wydawnicza.

Duć-Fajfer, Helеna. 2006. «Szkolnictwo na Łemkowszczyźnie». Річник Руской Бурсы, ч. 2: 51-67.

Duć-Fajfer, Helеna. 2012. «„(…)odnaleźć ludzi/ i zapytać ich/ to wasza mowa?”. Językowe istnienie poprzez tekst». В: Pomiędzy bukwą a literą. Współczesna literatura mniejszości białoruskiej, ukraińskiej i łemkowskiej w Polsce, 213-264. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Duć-Fajfer, Helеna. 2015. «Paternalizm unikowy, czyli jak radzić sobie z ustawowymi zobowiązaniami». В: Między lękiem a nadzieją. Dziesięć lat funkcjonowania ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (2005-2015). Ред. Anita Adamczyk, Andrzej Sakson, Cezary Trosiak, 71-81. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Duć-Fajfer, Helеna. 2016а. «„A Wisła dalej płynie” Petra Murianki : autobiografia jako mit reinwencyjny». В: Autobiografie (po)graniczne. Ред. Inga Iwasiów, Tatiana Czerska, 15-29. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych «Universitas».

Duć-Fajfer, Helеna. 2016б. «Literatura a proces rozwoju i rewitalizacji tożsamości językowej na przykładzie literatury łemkowskiej». В: Integral strategies for language revitalization. Ред. Justyna Olko, Tomasz Wicherkiewicz, Robert Borges, 175-200. Warszawa: Artes Liberales.

Engaged humanities in Europe: Capacity building … – CORDIS. Доступ: 22.10.2019. <https://cordis.europa.eu › project › rcn>

Fontański, Henryk, Chomiak, Mirosława. 2000. Gramatyka języka łemkowskiego/Ґраматыкы Лемківского Языка. Katowice: Wydawnictwo Naukowe Śląsk.

Gosk, Hanna. 2010. Opowieści «skolonizowanego/kolonizatora». W kręgu studiów postzależnościowych nad literaturą polską XX i XXI wieku. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych «Universitas».

Graban, Władysław. 1984. Twarz pośród cieni. Nowy Sącz: Sądecka Oficyna Wydawnicza.

Gudaszewski, Grzegorz, опрац. 2015. Struktura narodowo-etniczna, językowa i wyznaniowa ludności Polski. Narodowy Spis Powszechny Ludności i mieszkań 2011. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. Доступ: 19.10.2019. https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5670/22/1/1/struktura_narodowo-etniczna.pdf

Horoszczak, Jarosław. 2004. Словник лемківско-польскій/ польско-лемківскій. Warszawa: Rutenika.

Języki obce i języki mniejszości narodowych. Доступ: 25.10.2019. https://cie.men.gov.pl/sio-strona-glowna/dane-statystyczne/jezyki-obce-dane-statystyczne/

Kiedy skończył się komunizm? Historyczny spór. 2013 (Puls Trójki 4.06.2013). Доступ: 19.10.2019. https://www.polskieradio.pl/9/301/Artykul/859157,Kiedy-skonczyl-siekomunizm-Historyczny-spor

Kłoskowska, Antonina. 1996. Kultury narodowe u korzeni. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Łodziński, Sławomir. 1998. «Przekroczyć własny cień. Prawne, instytucjonalne oraz społeczne aspekty polityki państwa polskiego wobec mniejszości narodowych w latach 1989-1997». В: Mniejszości narodowe w Polsce. Praktyka po 1989 roku. Ред. Bоgusława Berdychowska, 11-82. Warszawa: Centrum Stosunków Międzynarodowych Instytutu Spraw Publicznych.

Michna, Ewa. 2013. «Łemkowskie organizacje społeczne – współczesna działalność na rzecz podtrzymania i rozwoju kultury». W: Łemkowie. Ред. Beata Machul-Telus, 197-223. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.

Murianka, Petro. 1983. Suchy badyl. Nowy Sącz: Sądecka Oficyna Wydawnicza.

Olko, Justyna, Wicherkiewicz Tomasz, Borges Robert, ред. 2016. Integral Strategies for Language Revitalization. Warszawa: Faculty of «Artes Liberales», University of Warsaw.

Plaskota, Tomasz, Nie chcemy być medium specjalnej troski – rozmowa z Bogdanem Gambalem, redaktorem naczelnym Łemkowskiego Radia Lem.Fm. Доступ: 24.10.2019. https://sdp.pl/nie-chcemy-byc-medium-specjalnej-troski-rozmowa-z-bogdanemgambalem-redaktorem-naczelnym-lemkowskiego-radia-lem-fm/

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 marca 1992 w sprawie organizacji kształcenia umożliwiającego poczucie tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych. (Dz.U. nr 34, poz. 150). Доступ: 21.10.2019. http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19920340150

Siatkowski, Zbigniew. 1994. «Współczesna poezja Łemków. Formowanie się pokolenia literackiego». Загорода, ч. 2-3: 48-54.

Statut SL. Доступ: 19.10.2019. http://www.stowarzyszenielemkow.pl/web/pl/stowarzyszenie-lemkow/statut-sl/

Stefanowski, Paweł. 1985. Ikona. Łemkowski pejzaż/ Ікона. Лемківскій Край. Nowy Sącz: Sądecka Oficyna Wydawnicza.

Trochanowska, Stefania. 1984. Potem, teraz, przedtem. Nowy Sącz: Sądecka Oficyna Wydawnicza.

Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Доступ: 19.10.2019. http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20050170141

Wicherkiewicz, Tomasz. Opinia nt. Raportu Komitetu Ekspertów Rady Europy ds. Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych z początkowego cyklu monitorowania realizacji postanowień Karty w Polsce oraz zaleceń Komitetu Ekspertów w sprawie stosowania Karty przez Polskę z 7 grudnia 2011 r. Доступ: 22.10.2019 http://kaszebsko.com/uploads/Raport_Karty_PODSUMOWANIE_TWicherkiewicz.pdf

Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2002 w zakresie deklarowanej narodowości oraz języka używanego w domu. Доступ: 19.10.2019. https://stat.gov.pl ›spisy-powszechne › narodowy-spis-powszechny-2002

http://www.encounters.al.uw.edu.pl/eng/News/language-as-a-cure---new-projectfinanced-by. Доступ: 23.10.2019.

http://www.revitalization.al.uw.edu.pl/eng/Lemko Доступ: 23.10.2019.

Published
2019-12-30
How to Cite
Дуць-Файфер, О. (2019). Станути і стати ся зас. Ревіталізацийны процесы серед Лемків по 1989 р. Rocznik Ruskiej Bursy, 15, 93-119. https://doi.org/10.12797/RRB.15.2019.15.01
Section
Дискурс • Dyskurs