Лемкiвскiй язык з перспектывы 30-лiтя

  • Генрик ФОНТАНЬСКІЙ Uniwersytet Śląski
Keywords: Lemko language, codification, standardization, revitalization

Abstract

Lemko Language from a 30-Year Perspective

From the very moment the Lemko Association was established in 1989, the promotion of Lemko language usage, primarily through schooling, has been one of its most important statutory goals. The publication of the grammar of the Lemko language in 2000, preceded by preliminary descriptions by Miros³awa Chomiak, and soon also the Lemko-Polish and Polish-Lemko dictionary by Jaros³aw Horoszczak is recognized as an act of codification of the modern Lemko language. The paper presents various forms of linguistic activity of the Lemkos in their mother tongue (primarily in the area of mass- and media-communication: publication of original literary works and translations, magazines, Internet sites, radio programs, audiobooks, etc.) that have shaped the modern Lemko language over the past 30 years and have necessitated relevant corrections in its codification. As part of the language revitalization program, the spelling rules are currently being clarified and the most comprehensive monolingual dictionary of the Lemko language so far is ready for publication.

References

Антонич, Богдан Ігор. 2009. Зелена євангелия (выбраны творы). На лемкiвскє перевьюл Петро Мурянка. Крениця Стоваришыня Лемків.

Верхратский, Іван. 1902. Про говор галицкіх Лемків. У Львові: Накладом Наукового Товариства імени Шевченка.

Горощак, Ярослав. 2001. «О наший лемківскій писовни». Бесіда, № 1 (58).

Дуць-Файфер, Олена. ред. 2002. Ци то лем туга, ци надiя. Антолоґiя повыселенчой лемкiвской лiтературы в Польщы. Выбiр, редакция, вступны тексты О. Дуць-Файфер. Ліґниця: Стоваришыня Лемків.

Косовскій, Севериян. 2016. «15 років тому выстартувала русиньско-лемківска філолоґія». Бесіда № 6.

Курс лемківского языка. Доступ: 05.09.2019. https://sites.google.com/site/kurslemkivskoho/

ЛемСловник. Pierwszy internetowy spis słownictwa łemkowskiego. Доступ: 05.09.2019. http://www.lemslownyk.ugu.pl.

Мiлн, Алан Александер. 2015. Вiнi Пу. Перевьюл П. Криницкій. Стшельце Краєньскє: Лемко Товер.

Міцкєвич, Адам. 1998. Ода ґу младости. Tłumaczenie Petra Murianki (właściwe nazwisko Trochanowski), pierwodruk. В: Adam Mickiewicz. Oda do młodości w przekładach na języki słowiańskie. Ред. Krzysztof Wrocławski. Warszawa: Energeia.

Мурянка, Петро. 2003. А – Я знам забуку. Лемкiвскiй буквар. Warszawa – Legnica: Rutenika.

Нагач, Мирослав. 2014. Бомбель. Перевьюл П. Криницкій. Стшельце Краєньскє: Лемко Товер.

Орвел, Джордж. 2017. Звіряча фарма. Перевьюл П. Криницкій. Стшельце Краєньскє: Лемко Товер.

Пиртей, Петро. 2004. Короткій словник лемківськіх говірок. Івано-Франківськ: Сіверсія МВ.

Польска поезия. 2018. На лемкiвскiй язык перевьюл Петро Мурянка. Крениця: Urząd Miejski w Krynicy Zdroju.

Поляньскiй, Петро. 2011а. Карпатскы новелi. Том I. Вступ i редакция Олена Дуць-Файфер. Злемкiвщыли: Петро Мурянка, Анна Рыдзанич, Олена Дуць. Ґорлиці – Краків: Стоваришыня «Руска Бурса» в Ґорлицях.

Поляньскiй, Петро. 2011б. Карпатскы новелi. Том II. Вступ i редакция Олена Дуць-Файфер. Злемкiвщыли: Петро Мурянка, Анна Рыдзанич, Олена Дуць. Ґорлиці – Краків: Стоваришыня «Руска Бурса» в Ґорлицях.

Річник 2017. Rocznik Ruskiej Bursy 2017 / Річник Руской Бурсы 2017. Gorlice – Kraków: Стариньскій, Юрко, Рыдзанич, Анна. ред. 2010. Як липняне сонце до мiха iмали. Баi, байкы i опивiданкы Лемкiв. Legnica: Лемківскій Ансамбль Пісьні i Танця «Кычера».

Сент-Екзюперi, Антуан де. 2013. Малий Прiнц. Переклад Петро Криницкiй. З авдiобуком, лектор: Оксана Грабан. Стшельце Краєньскє: Lemko Tower.

Трохановскій, Демко. 2015. «ЛЕМ.fm+». Бесіда № 4.

Трохановскiй, Демко. 2018. «Кодифiкацийны стрiчы в Краковi». Бесiда № 4.

Трохановскій, Демко. 2019. «Радийо ЛЕМ.фм нагороджене!». Бесіда № 2.

Хомяк, Мирослава. 1992а. Ґраматыка лемківского языка. Легнiца: Стоваришыня Лемків.

Хомяк, Мирослава. 1992б. Лемкiвска ґраматыка для дiти. Легнiца: Стоваришыня Лемків.

Хомяк, Мирослава. 1992в. Лемкiвскы буквы – 1 част. Легнiца: Стоваришыня Лемків.

Хомяк, Мирослава. 1993. Лемкiвскы буквы – 2 част. Легнiца: Стоваришыня Лемків.

Хыляк, Владимір. 2013. Повiсти i оповiданя. Том I. Вступ i редакция Олена Дуць-Файфер. Злемкiвщыл Петро Мурянка. Ґорлиці – Краків: Стоваришыня «Руска Бурса» в Ґорлицях.

Хыляк, Владимір. 2014. Повiсти i оповiданя. Том II. Вступ i редакция Олена Дуць-Файфер. До сучасного стандарду лемківского языка адаптували: Петро Мурянка, Анна Масляна, Олена Дуць, Олена Дуць-Файфер. Ґорлиці – Краків: Стоваришыня «Руска Бурса» в Ґорлицях.

Хыляк, Владимір. 2015. Повiсти i оповiданя. Том III. 2015. Вступ i редакция Олена Дуць-Файфер. До сучасного стандарду лемківского языка адаптували: Петро Муранка, Анна Рыдзанич. Ґорлиці – Краків: Стоваришыня «Руска Бурса» в Ґорлицях.

Хыляк, Владимір. 2016. Повiсти i оповiданя. Том IV. Вступ i редакция Олена Дуць-Файфер. До сучасного стандарду лемківского языка адаптували: Петро Мурянка, Анна Рыдзанич, Анна Масляна, Марта Варталь. Ґорлиці – Краків: Стоваришыня «Руска Бурса» в Ґорлицях.

Чародійскы гушлі. Лемківскы леґенды. 1992. Запис і літературне оформліня В Хомик. Вільний пересьпів з украінского П. Мурянка.

Chomiak, Mirosława, Górska, Magdalena, Sandowicz-Bakowska, Wiera. 2000. Słowniczek tematyczny. «Praca». Warszawa: Rutenika.

Chomiak, Mirosława, Górska, Magdalena. 2003. Słowniczek tematyczny. «Szkoła». Warszawa – Legnica: Rutenika.

Chomiak, Mirosława, Górska, Magdalena. 2004. Słowniczek tematyczny. «Dom. Człowiek. Przyroda». Warszawa: Rutenika.

Chomiak, Mirosława, Henzel, Janusz. 2012. Poradnik metodyczny dla nauczycieli języka łemkowskiego. Legnica: Łemkowski Zespół Pieśni i Tańca «Kyczera».

Chomiak, Mirosława, Matała, Bogdan. 2003. Język łemkowski z komputerem. Warszawa–Legnica: Rutenika.

Chomiak, Mirosława. 2003. Лемківскій язык. Kurs podstawowy (dla gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej). Warszawa–Legnica: Rutenika.

Chomiak, Mirosława. 2004а. Бесідуємє по лемківскы, част I. Warszawa: Rutenika.

Chomiak, Mirosława. 2004б. Вчыме ся і бавиме. Warszawa: Rutenika.

Chomiak, Mirosława. 2005. Лемківскій язык, част II, (zakres podstawowy dla szkoły średniej). Warszawa: Rutenika.

Chomiak, Mirosława. 2006. Бесідуємє по лемківскы, част II. Warszawa: Rutenika.

Chomiak, Mirosława. 2008a. Лемківскій язык, II част, (dla gimnazjum). Warszawa: Rutenika.

Chomiak, Mirosława. 2008б. Лемківскій язык, III част, (dla gimnazjum). Warszawa: Rutenika.

Chomiak, Mirosława. 2016. Składnia języka łemkowskiego dla uczniów / Синтаксис лемківского языка для учеників. Gorlice.

Duć-Fajfer, Helena. 2006. «Szkolnictwo na Łemkowszczyźnie». Рiчник Руской Бурсы, ч. 2: 51-67.

Fontański, Henryk, Chomiak, Mirosława. 2000. Ґраматыка лемківского языка. Katowice: Śląsk 2000.

Fontański, Henryk. 1993. Czasowniki niewłaściwe o odmianie analitycznej w języku łemkowskim. В: Semantyka i pragmatyka w opisie języków słowiańskich: materiały Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej (Sosnowiec, 22-23 maja 1992 r.), 55-60. Katowice: Progress.

Fontański, Henryk. 2006. Łemkowskie zaimki nieokreślone z cząstkami да- i -си (-с-) (warunki użycia). В: Carpatho-Rusyns and their neighbors: essays in honor of Paul Robert Magocsi. Ed. Bogdan Horbal, Patricia A. Krafcik, Elaine Rusinko, 149-162. Fairfax, Virginia: Eastern Christian Publications.

Fontański, Henryk. 2007. Gramatyczne wyznaczniki kompozycyjne opowiadań i humoresek łemkowskich Teodora Kuziaka. В: Gramatyka a tekst, 69-94. Katowice: PARA.

Fontański, Henryk. 2008. Aktualne problemy języka łemkowskiego (normalizacja pisowni). В: Русиньскый язык меджі двома конґресами. Ред. Анна Плїшкова. Пряшів: Сьвітовый конґрес Русинів. Інштітут русиньского языка і культуры Пряшівской універзіты в Пряшові.

Fontański, Henryk. 2011. Elementarz łemkowski z pozycji gramatyki funkcjonalnokomunikacyjnej. В: Gramatyka a tekst. T. 3, 7-63. Katowice: Oficyna Wydawnicza Wacław Walasek; Uniwersytet Śląski.

Fontański, Henryk. 2014. Mianownik łemkowski w ujęciu teoretycznoskładniowym. В: Gramatyka a tekst. T. 4, 113-141. Katowice: Oficyna Wydawnicza Wacław Walasek; Uniwersytet Śląski.

Fontański, Henryk. 2016. Studia nad składnią łemkowską. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Fontański, Henryk. 2017. Z jazyczija na łemkowski. Rewitalizacja językowa klasyki literackiej. В: Przestrzenie przekładu 2. Ред. Jolanta Lubocha-Kruglik i Oksana Małysa. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Graban, Oksana, Lichtański, Bartłomiej. 2018. Porozmawiajmy po łemkowsku. Rozmówki polsko-łemkowskie. Стшельце Краєньскє: Lemko Tower.

Hornsby, Michael. 2015. Revitalizing Minority Language. New Speakers of Breton, Yiddish and Lemko. Basingstoke: Palagrave MacMillan.

Horoszczak, Jarosław. 2004. Словник лемкiвско-польскiй, польско-лемкiвскiй / Słownik łemkowsko-polski, polsko-łemkowski. Warszawa: Rutenika.

Kuziak, Teodor. 2012. Opowiadania i humoreski łemkowskie. З авдiобуком, лектор: Оксана Грабан. Стшельце Краєньскє: Lemko Tower.

Magocsi, Paul Robert, Duć-Fajfer, Helena, Kwoka, Tomasz. 2007. Rozmawiajmy po łemkowsku, rozmówki polsko-łemkowsko-angielskie. Warszawa: Rutenika.

Misiak, Małgorzata. 2018. Między Popradem a Osławą. Tożsamość kulturowo-językowa Łemków w ujęciu etnolingwistycznym. Wrocław: Profil.

Rewitalizacja. 2018. Ochrona i rewitalizacja dziedzictwa językowego i kultury łemkowskiej: rekonstrukcja słownictwa i muzyki rdzennej; Реєстрацийне чысло проєкту: 11H 13 0342 82; Кєрівник проєкту: др габ. Олена Дуць-Файфер (https://www.archiwum.nauka.gov.pl/g2/oryginal/2018_09/ef44ff3a7eb23a2bae2fbffe0ca40dff.pdf).

Rieger, Janusz. 1966. Indeks wyrazów do «Atlasu językowego dawnej Łemkowszczyzny» Z Stiebera. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe.

Rieger, Janusz. 1995. Słownictwo i nazewnictwo łemkowskie. Warszawa: Semper.

Rieger, Janusz. 2016. Mały słownik łemkowskiej wsi Bartne. Warszawa: Wydział «Artes Liberales» UW.

Statut Stowarzyszenia Łemków (§ 7 пункт 3, § 8 пункт 4, § 33 пункт13). Доступ: 05.09.2019. http://www.stowarzyszenielemkow.pl/web/pl/stowarzyszenie-lemkow/statut-sl/.

Stieber, Zdzisław. 1956-1964. Atlas językowy dawnej Łemkowszczyzny. Zeszyty I-VIII. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe. Wrocław: Zakład Naukowy im. Ossolińskich. Stowarzyszenie Ruska Bursa. Доступ: 05.09.2019. https://www.lemko.pl/bibliografia/rok-2017/rocznik-ruskiej-bursy-2017/.

Ustawa 2005. Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. 2005. Доступ: 22.10.2019. http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20050170141

V Raport dotyczący sytuacji mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego w Rzeczypospolitej Polskiej. 2015. Доступ: 22.10.2019. http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/mne/prawo/ustawa-o-mniejszosciac/raporty-ustawowe/9711,V-Raport-dotyczacy-sytuacji-mniejszosci-narodowych-i-etnicznych-oraz-jezyka-regi.html.

Zjednoczenie Łemków. Доступ: 05.09.2019. https://web.archive.org/web/20180309161629/http://www.lemkounion.republika.pl/#pl.

Published
2019-12-30
How to Cite
ФОНТАНЬСКІЙ, Г. (2019). Лемкiвскiй язык з перспектывы 30-лiтя. Rocznik Ruskiej Bursy, 15, 159-170. https://doi.org/10.12797/RRB.15.2019.15.04
Section
Дискурс • Dyskurs