Русинськый язык у Мадярщинї по 1989 рокови

  • Михаил Капраль Русинськый научно-изглядователный Інстітут имени Антонія Годинкы (Будапешт)
Keywords: Rusyn language, Hungary, literary language codification, Rusyn school

Abstract

The Rusyn Language in Hungary After 1989

The paper discusses the current situation of the language of Rusyns in Hungary. There are evidences of progressive disappearance of Rusyn dialects in villages of Komloska (Комловшка) and Mucsony (Мучонь); of language assimilation of the younger inhabitants of these places in North-Eastern Hungary in recent decades. The author also describes endeavors of Rusyns’ central and local, state subsidized self-government bodies to stop language assimilation and bring lessons of the Rusyn language to local schools in the two villages, as well as attempts of politicians and linguists to codify their variant of the literary Rusyn language (as Rusyns from the former Yugoslavia, Slovakia, and Poland did).

References

Байса, Наталія. 2015а. Наш материнськый язык. Читанка про І. класу. Budapest: Croatica.

Байса, Наталія. 2015б. Наш материнськый язык. Робочый зошыт про І. класу. Budapest: Croatica.

Байса, Наталія. 2015в. Наш материнськый язык. Читанка про ІІ. класу. Budapest: Croatica.

Байса, Наталія. 2015г. Наш материнськый язык. Робочый зошыт про ІІ. класу. Budapest: Croatica.

Балецкий, Эмиль. 1956. «О языковой принадлежности и заселении села Комлошка в Венгрии». Studia Slavica Academiae Scientiarum Hungaricae ч. II (2): 345-364.

Балецкий, Эмиль. 1958. «Венгерские заимствования в лемковском говоре села Комлошка в Венгрии». Studia Slavica Academiae Scientiarum Hungaricae ч. IV (4): 23-46.

Бережанинъ, Иванъ. 1905. «Письмо-статья Ивана Бережанина къ Орлаю». В: Свѣнцицкій И. С. Матеріалы по исторіи возрожденія Карпатской Руси. Ч. 1. Сношенія Карпатской Руси съ Россіей въ 1-ой половинѣ ХІХ-аго вѣка. Львовъ: Печатня Ставропигійского ин-та.

Букварь ѩзыка рускагω съ прочїимъ руководїємъ начинающихъ оучитисѧ. Въ Будинѣ Пєчатано при Кралєвскомъ Унївєрсїтєтѣ Писмєны Славено–Сербскїѧ Тѵпограф. 1799. 1998. [Репрінт 120×170 mm], Nyíregyháza.

Ворінка-Сюч, Ірина, Ґіріц, Ґабріела, Скіба, Ірина. 2018а. Русинсько-мадярськый словарь. Budapest: Croatica.

Ворінка-Сюч, Ірина, Ґіріц, Ґабріела, Скіба, Ірина. 2018б. Мадярсько-русинськый словарь. Budapest: Croatica.

Годинка, Антоній. 1991. Русинсько-мадярськый словарь глаголув. Глаголниця. Сбирка всѣхъ глаголовъ карпатсько-русинського языка. Собравъ, упорядивъ и передословіе написав Тоній Романувъ. [1922]. Опрац., Ред. István Udvari. Nyíregyháza.

[Годинка, Антоній.] 1922?. Утцюзнина, газдуство и прошлость южнокарпатськыхъ русинувъ. Написау еденъ сокырницькый сирохманъ. 2000. [Репрінт 125×185 мм], Nyíregyháza.

Гаттінґер, Ґабор. 2015. «Дробни траґедії». Русинськый Світ ч. 114 (юлій-авґуст): 8.

Гаттінґер-Клебашко, Ґабрєл. 1994. Заказана звізда (Віршы). Будапешт.

Гаттінґер-Клебашко, Ґабрєл. 1995. Слызы і море (віршы). Будапешт.

Ґіріц, Віра. 2010. Русинська конверзація. Ред. Михаила Капраля. / Giric Vera: Ruszin Társalgás. Szerkesztette: Káprály Mihály. Aszód.

Заяковська Барнане, Марія, Ґіріц, Ґабріела. 2015. Народопис. Учебник русинського народописа про ученикув І.-IV. класы. Budapest: Croatica.

Изученя русинського языка у Мадярщинї и за ї гатарами. Матеріалы межинародної научної конференції на честь Антонія Годинкы (10 фебруаря 2006 г.). 2006. Русинські листкы І. Ред. Михаил Капраль. Будапешт: Вуданя Вседержавного Русинського Меншинового Самосправованя у Мадярщинї и Бібліотекы Русинув Мадярщины.

Капраль, Михаил. 2006а. «Днешня языкова сітуація в Мадярщинї и Антоній Годинка». В: Изученя русинського языка у Мадярщинї и за ї гатарами. Матеріалы межинародної научної конференції на честь Антонія Годинкы (10 фебруаря 2006 г.). Ред. Михаил Капраль 9-18. Будапешт : Вуданя Вседержавного Русинського Меншинового Самосправованя у Мадярщинї и Бібліотекы Русинув Мадярщины.

Капраль, Михаил. 2006б. «Языковый вопрос и наша школа. Слово од редактора». В: Изученя русинського языка у Мадярщинї и за ї гатарами. Матеріалы межинародної научної конференції на честь Антонія Годинкы (10 фебруаря 2006 г.). Ред. Михаил Капраль, 5-8. Будапешт: Вуданя Вседержавного Русинського Меншинового Самосправованя у Мадярщинї и Бібліотекы Русинув Мадярщины.

Капраль, Михаил. 2007. «Якый язык мають кодіфіковати мадярські Русины?» В: Jazyková kultúra a jazyková norma v rusinskom jazyku. Zbornik referátov z medzinárodného vedeckého seminára 27-28. septembra 2007. Ред. Pliškova Anna, 85-91. Prešov: Prešovská univerzita v Prešove.

Капраль, Михаіл. 2008. «Днешня языкова сітуація в Мадярщинї». В: Русиньскый язык меджі двома конґресами. Збірник рефератів з ІІІ. Меджінародного конґресу русиньского языка, Краків, 13-16.9.2007. Ред. Анна Плїшкова, 73-79. Пряшів: Пряшівска універзіта в Пряшові – Інштітут русиньского языка і културы.

Капраль, Михаил. 2015. «Кодіфікація модерного русинського літературного языка в Мадярщинї». В: Русиньскый літературный язык на Словакії. 20 років кодіфікації. Зборник рефератів з IV. Міджінародного конґресу русиньского языка. Ред. Кветослава Копорова, 90-97. Пряшів: Пряшівска універзіта в Пряшові – Інштітут русиньского языка і културы.

Капраль, Михаил. 2017. Русинськый ортоґрафічный словарь (з ґраматичныма таблами). Выдає: Русинськый Научный Інстітут имени Антонія Годинкы при Вседержавному Русинському Самосправованю / A ruszin helyesírási szótár (nyelvtani táblázatokkal). Szerkesztő: Káprály Mihály. Kiadja: Országos Ruszin Önkormányzat Hodinka Antal Ruszin Tudományos Intézet. Budapest.

Катихисїсъ малый или наука православно-хртїанскаѧ сокращєннаѧ. Во благочєстноє воспитанїє юношества Дїєцєсїи мункачовскїѧ Составлєннаѧ въ Оунгварѣ. Въ Будинѣ градѣ Пєчатано писмєны Крал. Всєучилища Пєштанскагω, 1801. 1997. [Репрінт 140×200 mm], Nyíregyháza.

Керча, Іґорь. 2001. Матяш, король Русинув / Mátyás, aruszinok királya. / Az előszót írta és szerkesztette: Udvari István. Studia Ukrainica et Rusinica Nyíregyháziensia 8. Nyíregyháza.

Кішова, Юдіта. 1997. Звук душі. Будапешт: Етникум.

Лявинец, Маріанна. 2011. Русинськый букварь про школашув Мадярщины. Пуд редакціёв М. Капраля. / Lyavinecz Mariann A. 1997. Ruszin ábécékönyv magyarországi iskolások számára. Szerkesztette Dr. Káprály Mihály. Budapest.

Маґочій, Павел-Роберт. 2018. «Кодіфікачный процес русиньского языка: досягнутя і новы задачі». В: 20 років высокошкольской русиністікы на Словакії. Зборник рефератів з меджінародной научной конференції. Ред. Кветослава Копорова, 43-66. Prešov: Vydavatelʼstvo Prešovskej univerzity.

Сілцер-Ликович, Олґа. 2016. Русинськый дїточый калейдоскоп. Будапешт.

Удварі, Іштван. 1999. Русинські жерела урбарської реформы Марії Теризії, Studia Ukrainica et Rusinica Nyíregyháziensia 6. Nyíregyháza.

Удварі, Іштван. 2002. Збирька жерел про студії русинського писемства І. Кириличні уббіжникы мукачовського єпископа Андрія Бачинського. Редіґовав Іґорь Керча. Szöveggyűjteménya ruszin írásbeliség tanulmányozásához. I. Bacsinszky Andrásmunkácsi megyéspüspök cirillbetűs körlevelei, Studia Ukrainica et Rusinica Nyíregyháziensia 12. Нїредьгаза.

Benedek, Gergely. 1996. «Egy északkelet-magyarországi ruszin település: Komlóska etnikai és nyelvi dimenziói». В: Katona Judit – Viga gyula (szerk.): Az interetnikus kapcsolatok kutatásának újabb eredményei. 319-323. Miskolc.

Benedek, Gergely. 2003. «Язык и диалект». Studia Slavica Academiae Scientiarum Hungaricae, ч. 48 (1-3): 11-24.

Dolgozatok Hodinka Antal tiszteletére. Szerkesztette: Udvari István, Studia Ukrainica et Rusinica Nyíregyháziensia I. Nyíregyháza, 1993.

Hodinka Antal válogatott kéziratai. Выбрані рукописі Антонія Годинкы. Vál. szerk. és a bev. életrajzot írta Udvari István. Vasvári Pál Társaság füzetei 11. Nyíregyháza, 1992.

Hodinka Antal Emlékkönyv. Tanulmányok Hodinka Antal tiszteletére. Ред. Istvan Udvari. Nyíregyháza, 1993.

Elementa puerilis institutionis in lingva latina. Claudiopoli Typis Academ. Soc. JESU per Andream Feij Anno 1746. Начало писменъ дѣтємъ къ наставлєнїю на Латинскомъ ѩзыкѣ. Повєлєнїємъ и накладомъ Бoголюбиваго КYР Михайла Манaйла Олшавски Єппа Росєискаго, Мyкач. и Марамороскаго над Людми Восточнаго Набоженства во Оуграх. Напєчатасѧ въ Коложварской Типографїи лѣта Гднѧ А›мѕ. 1999. [Репрінт, 95×155 mm], Nyíregyháza.

Кáprály, Mihály, Pischlöger, Kristian, Abonyi, Andrea. 2003. Ukrán és Ruszin Filológiai Tanszék. Kiadványok: 1993-2003. Кафедра украинской и русинской филологии. Публикации: 1993-2003. Lehrstuhl für Ukrainistik und Russinistik. Publikationen: 1993-2003 / Szerk. Káprály Mihály; az előszót írta Székely Gábor. (Studia Ukrainica et Rusinica Nyíregyháziensia 13). Nyíregyháza.

Káprály, Mihály. 2010. «Rusínsky jazyk v Mad’arsku». В: Papp Anna Mária (szerk.). Kevésbé használt nyelvek helyzete a Visegrádi Négyek országaiban, 88-94. Budapest: OIK.

Magocsi, Paul Robert. 1996, 1998. Carpatho-Rusyn settlement at the outset of the 20th century with additional data from 1881 and 1806 / Росселеня Карпатьскых Русинів на зачатку ХХ столітя з далшыма данныма з 1881-го і 1806-го року. Produced by the Cartography Office, University of Toronto.

Zsirosné Dr. Jobbágy, Mária. 1998. Ismerjenek meg minket! 15 bács-szerémi ruszin nyelvlecke. Szerkesztette: Udvari István / Мария Йоббадь-Жирош. 1998. Витайце у нас! 15 лекциї бачванско-сримского языка. Nyíregyháza.

Published
2019-12-30
How to Cite
Капраль, М. (2019). Русинськый язык у Мадярщинї по 1989 рокови. Rocznik Ruskiej Bursy, 15, 171-182. https://doi.org/10.12797/RRB.15.2019.15.05
Section
Дискурс • Dyskurs