Полицентричне стандардизованє русинского язика

  • Михайло П. Фейса Новосадски универзитет
Keywords: Rusyn language, Bačka-Srem (Ruthenian) variant, Prešov variant, Lemko variant, Trans-Carpathian variant, polycentric standardization, sociolinguistics, Rusyns, Ruthenians, Lemkos

Abstract

The Polycentric Standardization of the Rusyn Language

Pursuant to the conclusions of the First Rusyn Language Congress held in Bardejovske Kupele (Slovakia) in 1992 Rusyn language planners are advised to follow the so-called Romansh model of the construction of a literary language (the Romansh language is spoken in five standardized idioms in South-Eastern Switzerland). This implies that each country inhabited by Rusyns should codify its own variant of the literary language based on the live local Rusyn language. Thus there emerge four variants of the Rusyn language: the Bačka-Srem variant (in Serbia and Croatia), the Prešov variant (in Slovakia), the Lemko variant (in Poland), and the Trans-Carpathian variant (in Ukraine; used in Romania and Hungary as well). The paper brings attention to the status and perspectives of the four variants of the Rusyn language. The Rusyn language codification process may be viewed as polycentric standardization.

References

Алмашiй, Михайло, Керча, Iгор, Молнар, Василь, Попович, Степан. 1997. Материнськый язык: писемниця дїла пудкарпатьскых Русинув. Мукачово: Общество имени Александра Духновича.

Алмашій, Михайло. 2014а. Правила русинського правописаня. Ужгород: Закарпатськоє областноє научно-культурологичноє общество им. А. Духновича.

Алмашій, Михайло. 2014б. Орфографично-орфоепичный словарь русинського языка. Ужгород: Закарпатськоє областноє научно-культурологичноє общество им. А. Духновича.

Алмашій, Mихайло, Ухаль, Михайло. 2014в. Русинсько-російсько-украйинсько-латинськый словарь лінґвістичної термінолоґії. Ужгород: Закарпатськоє областноє научно-культурологичноє общество им. А. Духновича.

Дуличенко, Александер. 1981. «Русинский язык». В: Введение в славянскую филологию. Ред. Адам Е. Супрун, Александр М. Калюта, 132-134. Минск: Вышeйшая школа.

Дуличенко, Александер. 2009. Jugoslavo Ruthenica II: Рoбoти з рускeй филoлoґиї и историї. Нови Сад: Филозофски факултет, НВУ Руске слово.

Керчa, Iгор. 2007. Словник русинсько-руськый / Русинско-русский словарь I-II. Доступ: 25.05.2019. https://www.ruwega.com/products/slovnik-rusinsko-ruskyj-2007

Костельник, Гавриїл. 1923. Граматика бачваньско-рускей бешеди. Сримски Карловци: РНПД.

Кочиш, Микола. 1971. Правопис руского язика. Нови Сад: Покраїнски завод за видаванє учебнїкох.

Кочиш, Микола. 1972. Приручни терминолоґийни словнїк сербскогрватско-руско-українски. Нови Сад: Руске слово.

Кочиш, Микола. 1977. Ґраматика руского язика: Фонетика – морфолоґия – лексика I. Нови Сад: Покраїнски завод за видаванє учебнїкох.

Медєши, Гелена. 2008. Язик наш насущни. Нови Сад: Дружтво за руски язик, литературу и културу.

Мегела, Анна. 2014. Граматика русинського литературного языка. Ужгород: Закарпатськоє областноє научно-культурологичноє общество им. А. Духновича.

Мишанич, Олекса. Політичне русинство: історія і сучасність. Ідейні джерела закарпатського регіонального сепаратизму. Доступ: 25.05.2019. http://history.org.ua/LiberUA/978-966-02-6767-1/978-966-02-6767-1.pdf

Надь, Гавриїл. 1988. Прилоги до историї руского язика. Нови Сад: Руске слово. Панчук, Май. Полiтичне русинство в Українi. Доступ: 25.05.2019. http://litopys.org.ua/rizne/panchuk.htm

Панько, Юрiй. 1994a. Орфоґрафiчный словник русиньского языка. Пряшiв: Русиньска оброда, Iнштiтут русиньского языка i културы.

Панько, Юрiй. 1994б. Русиньско-русько-україньско-словеньскый словник лiнґвiстiчных термiнiв. Пряшiв: Русиньска оброда, Iнштiтут русиньского языка и културы.

Плїшкова, Анна. 2008. Русиньскый язык на Словеньску. Пряшів: Світовый конґрес Русинів.

Рамач, Юлиян. 1983. Руска лексика. Нови Сад: Универзитет у Новим Садзе – Филозофски факултет – Институт за педаґоґию – Катедра за руски язик и литературу.

Рамач, Юлиян. 1987. Фразеолошки речник: српскохрватско-русински. Нови Сад: Филозофски факултет и Завод за издавање уџбеника.

Рамач, Юлиян. 1996. Практична стилистика. Нови Сад: Руске слово.

Рамач, Юлиян, Фейса, Михайло, Медєши, Гелена. 1995. Српско-русински речник / Сербско-руски словнїк, А-Њ, I. Нови Сад: Универзитет у Новим Садзе – Филозофски факултет – Катедра за руски язик и литературу, Дружтво за руски язик и литературу.

Рамач, Юлиян, Фейса, Михайло, Медєши, Гелена. 1997. Српско-русински речник / Сербско-руски словнїк, О-Ш, II. Беоґрад: Завод за учебнїки и наставни средства, Универзитет у Новим Садзе – Филозофски факултет – Катедра за руски язик и литературу, Дружтво за руски язик и литературу.

Рамач, Юлиян. 2002. Ґраматика руского язика. Београд: Завод за уџбенике и наставна средства.

Рамач, Юлиян, Медєши, Гелена, Тимко-Дїтко, Оксана, Фейса, Михайло. 2010. Руско-сербски словнїк / Русинско-српски речник. Нови Сад: Универзитет у Новим Садзе – Филозофски факултет – Катедра за руски язик и литературу, Завод за културу войводянских Руснацох.

Рамач, Юлиян. 2011. «Проф. др Александер Д. Дуличенко и руска (южноруска) микрофилолоґия». В: Лингвокультурное пространство современной Европы через призму малых и больших языков. Ред. Ирина В. Абисоґомян, 25-32. Тарту: Тартуский университет Кафедра славянской филологии.

Рамач, Юлиян. 2017. Словнїк народного руского язика I-II. Нови Сад: Завод за културу войводянских Руснацох.

Сеґеди, Ксения. 2006. «Русинисти-линґвисти». В: Русини / Руснаци / Ruthenians (1745-2005) I. Ред. Михайло Фейса, 248-252. Нови Сад: Филозофски факултет ‒ Одсек за русинистику, ИК Прометеј, КПД ДОК.

Сидор, Димитрiй. 2005. Граматика русинського языка для русинôв Украйины, центральної Європи и Америки / Grammar of the Rusyn Language for the Rusyns of Ukraine, Central Europe and America. Ужгород: Межинародный Карпатськый Iнститут, Кирило-Мефодиєвська Академiя Славянського Просвiщенiя, Закарпатськоє подкарпато-русинськоє Общество имени Кирила и Мефодiя, Сойм Подкарпатськых русинôв.

Сидор, Димитрий. 2006. «Русини – єст таки народ на Закарпат`ю». В: Русини / Руснаци / Ruthenians (1745-2005) I. Ред. Михайло Фейса, 94-97. Нови Сад: ИК Прометеј, Филозофски факултет – Одсек за русинистику, КПД ДОК.

Тир, Михал. 2010. «Еуґен Паулини о руским / русинским язику». Studia Ruthenica, ч. 15: 55-58.

[Трохановскій, Методий]. 1935. Буквар: перша книжечка для народных шкôл. Львôв: Державне Выдавництво Книжок Школьных.

[Трохановскій, Методий]. 1936. Чытанка. Друга книжечка для народных шкôл. Львôв: Державне Выдавництво Книжок Школьных. (?)

Удварi, Iштван. 1998. «Русинськi букварї из XVIII солїтiя». В: Букварь языка рускаго. Nyieregyhaza: Bessenyei Gyorgy Tanarkepzo Fioskola, Ukran es Ruszin Filologiai Tanszek, 63-83.

Фейса, Михайло, ред. 2006. Русини / Руснаци / Ruthenians (1745-2005) I. Нови Сад: Филозофски факултет – Одсек за русинистику, ИК Прометеј, КПД ДОК – Куцура.

Фейса, Михайло. 2008. «Руски язик у урядовей сфери». В: Русиньскый язык меджі двома конґресами. Ред. Анна Плїшкова, 92-95. Пряшів: Світовый конґрес Русинів, Інштітут русиньского языка і културы Пряшівской універзіты.

Фейса, Михайло, ред. 2009. Русини / Руснаци / Ruthenians (1745-2005) II. Нови Сад: Филозофски факултет – Одсек за русинистику, ИК Прометеј, КПД ДОК – Куцура.

Фејса, Михајло. 2010. Нова Србија и њена русинска мањина / Нова Сербия и єй руска меншина / The New Serbia And Its Ruthenian Minority. Нови Сад: Издавачка кућа Прометеј, КПД ДОК.

Фейса, Михайло. 2017. Правописни словнїк руского язика. Доступ: 25.05.2019. http://digitalna.ff.uns.ac.rs/sadrzaj/2017/978-86-6065-419-1

Фейса, Михайло. 2019. Правопис руского язика. Доступ: 25.05.2019. http://digitalna.ff.uns.ac.rs/sadrzaj/2019/978-86-6065-520-4 DOI: https://doi.org/10.18565/nephrology.2019.4.25-88

Фонтаньскі, Генрик. 2009. «Кодифікация лемківского языка». В: Русини / Руснаци / Ruthenians (1745-2005) II. Ред. Михайло Фейса, 135-139. Нови Сад: Филозофски факултет – Одсек за русинистику, ИК Прометеј, КПД ДОК.

Хомяк, Мирослава. 1992а. Лемківскы буквы, ч. I, кл. I. Ліґниця: Стоваришыня Лемків.

Хомяк, Мирослава. 1992б. Ґраматыка лемківского языка. Ліґниця: Стоваришыня Лемків.

Хомяк, Мирослава. 1992в. Лемківска ґраматыка для діти, Ліґниця: Стоваришыня Лемків.

Хомяк, Мирослава. 1993. Лемківскы буквы, ч. ІІ, кл. I, Ліґниця: Стоваришыня Лемків.

Хорњак, Михајло. 2006. «Бачко-сремски Русини». В: Русини / Руснаци / Ruthenians (1745-2005) I. Ред. Михайло Фейса, 23-73. Нови Сад: ИК Прометеј, Филозофски факултет – Одсек за русинистику, КПД ДОК.

Чарский, Вячеслав. 2011. Русинский язык Сербии и Хорватии в свете языковых контактов: лингвогенетический аспект. Щёлково: Онтопринт.

Ябур, Василь, Панько Юрiй. 1994. Правила русинского правопису. Пряшiв: Русиньска оброда, Iнштiтут русиньского языка і културы.

Ябур, Василь, Плїшкова, Анна, Копорова, Кветослава. 2015. Ґраматика русиньского языка. Пряшiв: Vydavatelstvo Prešovskej Univerzity.

Baptie, Gavin. 2011. Issues in Rusyn Language Standardisation. Доступ: 25.05.2019. https://theses.gla.ac.uk/2781/1/2011BaptieMPhil-1.pdf

Chomiak, Mirosława, Fontański, Henryk. 2004. Gramatyka języka łemkowskiego. Warszawa: Rutenika.

Dmytryszyn, Sebastian. The Rusyns of Slovakia. Доступ: 25.05.2019. http://www.ptpn.poznan.pl/Wydawnictwo/czasopisma/our/Our%20europe.html

Fontański, Henryk, Chomiak, Miroslawa. 2000. Gramatyka języka łemkowskiego / Ґраматыка лемкiвского языка. Katowice: Śląsk.

Horoszczak, Jarosław. 2004. Словник лемкiвско-польскiй ‒ польско-лемкiвскiй / Słownik łemkowsko-polski ‒ polsko-łemkowski. Warszawa: Rutenika.

Husar Struk, Danylo. 2014. Mushynka, Mykola. Доступ: 25.05.2019. http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CM%5CU%5CMushynkaMykola.htm

Kushko, Nadiya. 2007. «Literary Standards of the Rusyn Language: The Historical Context and Contemporary Situation». The Slavic and East European Journal 51, no 1: 111-132.

Magocsi, Paul Robert. 1996. «The Rusyn Language Question Revisited». В: A New Slavic Language Is Born. Ed. Magocsi P., Robert, 19-47. New York: Columbia University Press.

Magocsi, P. Robert, Pop I. Ivan eds. 2002. Encyclopedia of Rusyn History and Culture. Toronto: University of Toronto Press. https://doi.org/10.1515/ijsl.1996.120.63. DOI: https://doi.org/10.1515/ijsl.1996.120.63

Magocsi, Paul Robert ed. 2004. Русиньскый язык. Opole: Uniwersytet Opolski – Instytut Filologii Polskej.

Plishkova, Anna. 2009. Language and National Identity: Rusyns South of Carpathians. New York: Columbia University Press.

Rumantsch / Romansh / Rhaeto-Romance: Switzerland`'s Fourth National Language. Доступ: 25.05.2019. http://official-swiss-national-languages.all-about-switzerland.info/rumantsch-language.html

Published
2019-12-30
How to Cite
Фейса, М. П. (2019). Полицентричне стандардизованє русинского язика. Rocznik Ruskiej Bursy, 15, 143-158. https://doi.org/10.12797/RRB.15.2019.15.03
Section
Дискурс • Dyskurs