Home of Postmemory: Lemko Poetry as a Space of Cultural Reconstruction

Authors

DOI:

https://doi.org/10.12797/RRB.21.2025.21.06

Keywords:

Lemko poetry, self-representation movement, home, postmemory, affect

Abstract

HOME OF POSTMEMORY: LEMKO POETRY AS A SPACE OF CULTURAL RECONSTRUCTION

The article analyzes the image of the home in Lemko poetry of the self-representational movement, represented by the works of Władysław Graban, Helena Duć-Fajfer, and Stefania Trochanowska. These authors, born after the forced resettlements, construct their own vision of Lemkovyna on the basis of intergenerational transmission; thus, in their poetry, the home is not merely a tangible space but above all a postmemory figure—a lost place whose presence is re-created through language, imagination, and affective experience. In this context, the home becomes a symbol of connection with history and community, its image shaped by the tension between the absence of material heritage and the need for rootedness and reconstruction. The sensory dimension plays a crucial role—smells, sounds, and textures activate memory in a bodily mode, deepening the emotional intensity of the narrative. The analysis identifies five temporal frames in which the home is situated: (1) the un-lived home (past), (1½) the un-protected home (moment of resettlement), (2) the un-present home (present), (2½) the un-rooted home (time of searching), and (3) the un-forgotten home (future). Each of these categories reveals a different mode of experiencing loss and envisioning renewal—from inherited remembrance, through the encounter with absence, to the projection of reconstruction. The home in this poetry is therefore not a physical site of memory but a postmemory space, where past and present intersect, and its elements—the threshold, the door, the stove, the window—function as carriers of rootedness, trauma, and cultural continuity. In this way, the images of home perform a reconstructive role: they not only recall a lost world but also actively participate in shaping contemporary Lemko identity, intertwining memory, affect, and literary creation.

Author Biographies

  • Kamil Federyga, Jagiellonian University

    Doktorant w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w dyscyplinie językoznawstwo, badający wpływ polityki językowej na krajobraz językowy mniejszości w ujęciu porównawczym polsko-fińskim, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji języka łemkowskiego i szwedzkiego. Absolwent studiów inżynierskich i magisterskich na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej oraz studiów licencjackich i magisterskich z filologii szwedzkiej na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jego zainteresowania badawcze obejmują językoznawstwo stosowane, politykę językową, języki mniejszościowe, kulturę i historię mniejszości narodowych i etnicznych oraz architekturę regionalną.

  • Dominika Cieplak, Cracow University of Technology

    Doktorantka w Szkole Doktorskiej Politechniki Krakowskiej
    w dyscyplinie architektura, prowadząca badania nad przemianami
    przygranicznych wysiedlonych wsi łemkowskich powiatu gorlickiego oraz nad zagadnieniami pamięci, dziedzictwa kulturowego i architektury regionalnej. Absolwentka studiów inżynierskich i magisterskich na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się wokół kultury i historii mniejszości narodowych i etnicznych; sztuki, architektury i rzemiosła ludowego oraz historii mówionej. Ilustratorka serii kolorowanek do nauki języka łemkowskiego dla dzieci w wieku przedszkolnym Малюванки для діти: Осін i Зима (2024); Яр i Літо (2025).

References

Дуць-Файфер, Олена. 2002. «Повыселенча лемківска література як етос тырваня». В: Ци то лем туга, ци надія. Антолоґія повыселенчой лемківской літературы. Выбір, вступ і ред. Олена Дуць-Файфер, 11–25. Ліґниця: Стоваришыня Лемків [Duć-Fajfer, Ołena. 2002. «Powŷsełencza łemkiwska literatura jak etos tŷrwania». W: Cy to łem tuha, cy nadija. Antołogija powŷsełenczoj łemkiwskoj literaturŷ. Wŷbir, wstup i red. Ołena Duć-Fajfer, 11–25. Lignycia: Stowaryszŷnia Łemkiw].

Дуць-Файфер, Олена. 2008а. «*** (Запрагло ся мі)». В: Po obu stronach słowa. По обох странах думкы. Фот. Кшыштоф К. Балявендер, 69. Ґорлиці–Ліґниця: Стова-ришыня «Руска Бурса» [Duć-Fajfer, Ołena. 2008a. «*** (Zaprahło sia mi)». W: Po obu stronach słowa. Po oboch stranach dumkŷ. Fot. Kszŷsztof K. Balawender, 69. Gorłyci–Lignycia: Stowa¬ryszŷnia «Ruska Bursa»].

Дуць-Файфер, Олена. 2008б. «*** (Нога за ногом)». В: Po obu stronach słowa. По обох странах думкы. Фот. Кшыштоф К. Балявендер, 29. Ґорлиці–Ліґниця: Стова-ришыня «Руска Бурса» [Duć-Fajfer, Ołena. 2008b. «*** (Noha za nohom)». W: Po obu stronach słowa. Po oboch stranach dumkŷ. Fot. Kszŷsztof K. Balawender, 29. Gorłyci–Lignycia: Stowa¬ryszŷnia «Ruska Bursa»].

Дуць-Файфер, Олена. 2008в. «*** (За том гором)». В: Po obu stronach słowa. По обох странах думкы. Фот. Кшыштоф К. Балявендер, 15. Ґорлиці–Ліґниця: Стова¬ришыня «Руска Бурса» [Duć-Fajfer, Ołena. 2008w. «*** (Za tom horom)». W: Po obu stronach słowa. Po oboch stranach dumkŷ. Fot Kszŷsztof K. Balawender, 15. Gorłyci–Lignycia: Stowa¬ryszŷnia «Ruska Bursa»] .

Дуць-Файфер, Олена. 2008г. «Хыжа». В: Po obu stronach słowa. По обох странах дум¬кы. Фот. Кшыштоф К. Балявендер, 77. Ґорлиці–Ліґниця: Стоваришыня «Руска Бурса» [Duć-Fajfer, Ołena. 2008h. «Chŷża». W: Po obu stronach słowa. Po oboch stranach dum¬kŷ. Fot. Kszŷsztof K. Balawender, 77. Gorłyci–Lignycia: Stowaryszŷnia «Ruska Bursa»].

Дуць-Файфер, Олена. 2008ґ. «Калейдоскоп». В: Po obu stronach słowa. По обох стра¬нах думкы. Фот. Кшыштоф К. Балявендер, 95. Ґорлиці–Ліґниця: Стоваришыня «Руска Бурса» [Duć-Fajfer, Ołena. 2008g. «Kałejdoskop». W: Po obu stronach słowa. Po oboch stra¬nach dumkŷ. Fot. Kszŷsztof K. Balawender, 95. Gorłyci–Lignycia: Stowaryszŷnia «Ruska Bursa»].

Дуць-Файфер, Олена. 2008д. «*** (Ту на горбку)». В: Po obu stronach słowa. По обох странах думкы. Фот. Кшыштоф К. Балявендер, 71. Ґорлиці–Ліґниця: Стова¬ришыня «Руска Бурса» [Duć-Fajfer, Ołena. 2008d. «*** (Tu na horbku)». W: Po obu stronach słowa. Po oboch stranach dumkŷ. Fot. Kszŷsztof K. Balawender, 71. Gorłyci–Lignycia: Stowa¬ryszŷnia «Ruska Bursa»].

Дуць-Файфер, Олена. 2008е. «*** (Уж стоіт)». В: Po obu stronach słowa. По обох стра¬нах думкы. Фот. Кшыштоф К. Балявендер, 73. Ґорлиці–Ліґниця: Стоваришыня «Руска Бурса» [Duć-Fajfer, Ołena. 2008e. «*** (Uż stoit)». W: Po obu stronach słowa. Po oboch stra¬nach dumkŷ. Fot. Kszŷsztof K. Balawender, 73. Gorłyci–Lignycia: Stowaryszŷnia «Ruska Bursa»].

Костяк, Наталія. 2007. «Мовно-культурний образ дому у творах лемківських авто¬рів другої половини XX ст.» В: Łemkowie, Bojkowie, Rusini – historia, współczesność, kultura materialna i duchowa. Ред. Stefan Dudra, Bohdan Halczak, Andrzej Ksenicz, Jerzy Starzyński, 451–464. Legnica–Zielona Góra: Łemkowski Zespół Pieśni i Tańca «Kyczera» [Kostiak, Natalija. 2007. «Mowno-kulturnyj obraz domu u tworach łemkiwśkych awto¬riw druhoji połowiny XX st.» W: Łemkowie, Bojkowie, Rusini – historia, współczesność, kultura materialna i duchowa. Red. Stefan Dudra, Bohdan Halczak, Andrzej Ksenicz, Jerzy Starzyński, 451–464. Legnica–Zielona Góra: Łemkowski Zespół Pieśni i Tańca «Kyczera»].

Трохановска, Стефаня. 1993а. «Де…». В: Вербина, 21. Варшава: Zjednoczenie Łemków [Trochanowska, Stefania. 1993a. «De…». W: Werbyna, 21. Warszawa: Zjednoczenie Łemków].

Трохановска, Стефаня. 1993б. «Хто». В: Вербина, 12. Варшава: Zjednoczenie Łemków [Trochanowska, Stefania. 1993b. «Chto». W: Werbyna, 12. Warszawa: Zjednoczenie Łemków].

Трохановска, Стефаня. 1993в. «Наказ». В: Вербина, 3. Варшава: Zjednoczenie Łemków [Trochanowska, Stefania. 1993w. «Nakaz». W: Werbyna, 3. Warszawa: Zjednoczenie Łemków].

Трохановска, Стефаня. 1993г. «Старий зыгар». В: Вербина, 10. Варшава: Zjednoczenie Łemków [Trochanowska, Stefania. 1993h. «Staryj zŷhar». W: Werbyna, 10. Warszawa: Zjednoczenie Łemków].

Трохановска, Стефаня. 1993ґ. «Задума». В: Вербина, 27. Варшава: Zjednoczenie Łemków [Trochanowska, Stefania. 1993g. «Zaduma». W: Werbyna, 27. Warszawa: Zjednoczenie Łemków].

Трохановска, Стефаня. 1993д. «Барвінок». В: Вербина, 11. Варшава: Zjednoczenie Łemków [Trochanowska, Stefania. 1993d. «Barwinok». W: Werbyna, 11. Warszawa: Zjednoczenie Łemków].

Трохановска, Стефаня. 1993е. «Ватра». В: Вербина, 36. Варшава: Zjednoczenie Łemków [Trochanowska, Stefania. 1993e. «Watra». W: Werbyna, 36. Warszawa: Zjednoczenie Łemków].

Трохановска, Стефаня. 1993є. «Рад бым…». В: Вербина, 9. Варшава: Zjednoczenie Łemków [Trochanowska, Stefania. 1993je. «Rad bŷm…». W: Werbyna,9. Warszawa: Zjednoczenie Łemków].

Трохановска, Стефаня. 1993ж. «На своім порозі». В: Вербина, 38. Варшава: Zjednocze¬nie Łemków [Trochanowska, Stefania. 1993ż. «Na swoim porozi». W: Werbyna, 38. Warszawa: Zjednocze¬nie Łemków].

Assmann, Aleida. 2009. «Przestrzenie pamięci. Formy i przemiany pamięci kulturowej». В: Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka. Ред. Magdalena Saryusz-Wolska. Пер. Piotr Przybyła, 101–142. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wy-dawców Prac Naukowych Universitas.

Assmann, Aleida. 2011. Cultural Memory and Western Civilization. Functions, Media, Ar¬chives. Cambridge: Cambridge University Press.

Augé, Marc. 1995. Non-Places. Introduction to an Anthropology of Supermodernity. Пер. John Howe. London–New York: Verso.

Clough, Patricia T. 2010. «Political Economy, Biomedia, and Bodies». В: The Affect Theory Reader. Ред. Melissa Gregg, Gregory J. Seigworth, 206–225. Durham–London: Duke University Press. DOI: https://doi.org/10.1215/9780822393047-009

Didi-Huberman, Georges. 1998. Phasmes. Essais sur l’apparition. Paris: Les Éditions de Minuit.

Duć-Fajfer, Helena. 1994. «Główne nurty współczesnej poezji łemkowskiej». Roczniki Hu¬manistyczne 42, ч. 7: 185–200.

Duć-Fajfer, Helena. 2004. «Etosowy i konstruujący model współczesnej liryki łemkow-skiej». Przegląd Polonijny 3: 165–178.

Duć-Fajfer, Helena. 2012а. Pomiędzy bukwą a literą. Współczesna literatura mniejszości białoruskiej, ukraińskiej i łemkowskiej w Polsce. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Duć-Fajfer, Helena. 2012б. «Pamięć i literatura – inspiracje teoretyczne. W kontekście rozważań o literaturach mniejszości wschodniosłowiańskich w Polsce». В: Вертоград многоцветный. Ogród wielu kwiatów. Liber amicorum. Tom jubileuszowy dedykowany Janowi Dębskiemu. Ред. Wasilij Szczukin, 19–36. Kraków: Wydawnictwo Uniwersyte¬tu Jagiellońskiego.

Duć-Fajfer, Helena. 2022. «Migracja kolista. Tożsamościowe wędrowanie Łemków: tekst i rytuał». Porównania 32, ч. 2: 81–100. https://doi.org/10.14746/por.2022.2.5. DOI: https://doi.org/10.14746/por.2022.2.5

Federyga, Kamil, Cieplak, Dominika. 2023. «Pamięć miejsca. W poszukiwaniu współczesnej łemkowskiej/rusińskiej architektury komemoratywnej». Річник Руской Бурсы 19: 191–219. https://doi.org/10.12797/RRB.19.2023.19.05. DOI: https://doi.org/10.12797/RRB.19.2023.19.05

Feld, Steven. 2005. «Places Sensed, Senses Placed. Toward a Sensuous Epistemology of En¬vironments». В: Empire of the Senses. The Sensual Culture Reader. Ред. David Howes, 179–191. London–New York: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003230700-17. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003230700-17

Graban, Władysław. 1995а. «Материньство». В: Rozsypane pejzaże. Poezje. Іл. Marian Bahrij, 93. Krynica–Zyndranowa: Towarzystwo na Rzecz Rozwoju Muzeum Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej.

Graban, Władysław. 1995б. «Dom». В: Rozsypane pejzaże. Poezje. Іл. Marian Bahrij, 17. Krynica–Zyndranowa: Towarzystwo na Rzecz Rozwoju Muzeum Kultury Łemkow¬skiej w Zyndranowej.

Graban, Władysław. 1995в. «*** (Ту стояла хыжа)». В: Rozsypane pejzaże. Poezje. Іл. Marian Bahrij, 84. Krynica–Zyndranowa: Towarzystwo na Rzecz Rozwoju Muzeum Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej.

Graban, Władysław. 1995г. «Ziemia woła». В: Rozsypane pejzaże. Poezje. Іл. Marian Bah¬rij, 37. Krynica–Zyndranowa: Towarzystwo na Rzecz Rozwoju Muzeum Kultury Łem-kowskiej w Zyndranowej.

Graban, Władysław. 2015а. «Źdźbło trawy». В: Z ziemi do nieba. Wiersze wybrane, 99. Strzelce Krajeńskie: Wydawnictwo Lemko Tower.

Graban, Władysław. 2015б. «Рефлексиі». В: Z ziemi do nieba. Wiersze wybrane, 136. Strzelce Krajeńskie: Wydawnictwo Lemko Tower.

Graban, Władysław. 2015в. «До зеленых гір». В: Z ziemi do nieba. Wiersze wybrane, 161. Strzelce Krajeńskie: Wydawnictwo Lemko Tower.

Graban, Władysław. 2015г. «Матери кут». В: Z ziemi do nieba. Wiersze wybrane, 118. Strzelce Krajeńskie: Wydawnictwo Lemko Tower.

Graban, Władysław. 2015ґ. «Білична ’90». В: Z ziemi do nieba. Wiersze wybrane, 145. Strzelce Krajeńskie: Wydawnictwo Lemko Tower.

Graban, Władysław. 2015д. «W Dzień Zaduszny». В: Z ziemi do nieba. Wiersze wybrane, 45. Strzelce Krajeńskie: Wydawnictwo Lemko Tower.

Graban, Władysław. 2015е. «Вертам до вас». В: Z ziemi do nieba. Wiersze wybrane, 129. Strzelce Krajeńskie: Wydawnictwo Lemko Tower.

Graban, Władysław. 2015є. «Nowy dom». В: Z ziemi do nieba. Wiersze wybrane, 4. Strzelce Krajeńskie: Wydawnictwo Lemko Tower.

Graban, Władysław. 2022а. «Світ мій». В: Ritorni. Powroty. Вертаня. Antologia di po-esia lemka. Antologia poezji łemkowskiej. Антолоґія лемківской поезиі. Вступ Olena Duć-Fajfer. Выбір, пер. і заверш. слово Silvia Bruni. Фот. Simona Ottolenghi, Rober¬to Gabriele, 42. Kraków–Budapeszt–Syrakuzy: Wydawnictwo Austeria.

Graban, Władysław. 2022б. «Мою хыжу». В: Ritorni. Powroty. Вертаня. Antologia di po¬esia lemka. Antologia poezji łemkowskiej. Антолоґія лемківской поезиі. Вступ Olena Duć-Fajfer. Выбір, пер. і заверш. слово Silvia Bruni. Фот. Simona Ottolenghi, Rober¬to Gabriele, 49. Kraków–Budapeszt–Syrakuzy: Wydawnictwo Austeria.

Graban, Władysław. 2022в. «Мій верш». В: Ritorni. Powroty. Вертаня. Antologia di po-esia lemka. Antologia poezji łemkowskiej. Антолоґія лемківской поезиі. Вступ Olena Duć-Fajfer. Выбір, пер. і заверш. слово Silvia Bruni. Фот. Simona Ottolenghi, Rober¬to Gabriele, 45. Kraków–Budapeszt–Syrakuzy: Wydawnictwo Austeria.

Graban, Władysław. 2022г. «Предо мном». В: Ritorni. Powroty. Вертаня. Antologia di po¬esia lemka. Antologia poezji łemkowskiej. Антолоґія лемківской поезиі. Вступ Olena Duć-Fajfer. Выбір, пер. і заверш. слово Silvia Bruni. Фот. Simona Ottolenghi, Rober¬to Gabriele, 56. Kraków–Budapeszt–Syrakuzy: Wydawnictwo Austeria.

Hirsch, Marianne. 1996. «Past Lives: Postmemories in Exile». Poetics Today 17, ч. 4: 659–686. https://doi.org/10.2307/1773218. DOI: https://doi.org/10.2307/1773218

Hirsch, Marianne. 1997. Family Frames. Photography, Narrative and Postmemory. Cam¬bridge, MA–London: Harvard University Press.

Hirsch, Marianne. 2008. «The Generation of Postmemory». Poetics Today 29, ч. 1: 103–128. https://doi.org/10.1215/03335372-2007-019. DOI: https://doi.org/10.1215/03335372-2007-019

Hirsch, Marianne, Spitzer, Leo. 2023. Duchy domu. Czerniowce w żydowskiej pamięci. Пер. Adam Musiał. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Janowicz, Sokrat. 1978. Zapomnieliska. Miniatury liryczne. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Kaniowska, Katarzyna. 2004. «„Memoria” i „postpamięć” a antropologiczne badanie wspólnoty». В: Codzienne i niecodzienne. O wspólnotowości w realiach dzisiejszej Łodzi. Ред. Grażyna Karpińska, 9–27. Łódź: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.

Massumi, Brian. 2002. Parables for the Virtual. Movement, Affect, Sensation. Durham–London: Duke University Press. DOI: https://doi.org/10.1215/9780822383574

Misiak, Małgorzata. 2015. «Językowy obraz DOMU w etnolekcie łemkowskim. Analiza danych słownikowych». Slavistica Vilnensis 60: 61–74. https://doi.org/10.15388/Sla-vViln.2015.60.9931. DOI: https://doi.org/10.15388/SlavViln.2015.60.9931

Nora, Pierre. 1989. «Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire». Representa-tions 26: 7–24. https://doi.org/10.2307/2928520. DOI: https://doi.org/10.2307/2928520

Rybicka, Elżbieta. 2008. «Miejsce, pamięć, literatura (w perspektywie geopolityki)». Teksty Drugie, ч. 1–2: 19–32.

Sendyka, Roma. 2013. «Pryzma – zrozumieć nie-miejsca pamięci (non-lieux de mémo-ire)». Teksty Drugie, ч. 1–2: 323–344.

Sendyka, Roma. 2014. «Miejsca, które straszą (afekty i nie-miejsca pamięci)». Teksty Dru¬gie, ч. 1: 84–102. DOI: https://doi.org/10.4000/books.iblpan.6358

Sendyka, Roma. 2017. «Miejsce / nie-miejsce pamięci». В: Nie-miejsca pamięci. Elemen¬tarz. Ред. Karina Jarzyńska, Maria Kobielska, Jakub Muchowski, Roma Sendyka, Alek¬sandra Szczepan, 10–12. Kraków: Ośrodek Badań nad Kulturami Pamięci.

Sendyka, Roma, Kobielska, Maria, Muchowski, Jakub, Szczepan, Aleksandra. 2020. «Nie¬-miejsca pamięci: nekrotopografie. Wstęp». В: Nie-miejsca pamięci 1. Nekrotopografie. Ред. Roma Sendyka, Maria Kobielska, Jakub Muchowski, Aleksandra Szczepan, 7–38. Warszawa: Instytut Badań Literackich.

Szczepan, Aleksandra. 2014. «Krajobrazy postpamięci». Teksty Drugie, ч. 1: 103–126.

Sznajderman, Monika. 2013. «Przerwy w pamięci. Historia rodzinna». Konteksty, ч. 2: 79–88.

Tabaszewska, Justyna. 2013. «Od literatury jako medium pamięci do poetyki pamięci. Ka¬tegoria pamięci kulturowej w badaniach nad literaturą». Pamiętnik Literacki 104, ч. 4: 53–72. https://doi.org/10.18318/pl.2013.4.4. DOI: https://doi.org/10.18318/pl.2013.4.4

Trzeszczyńska, Patrycja. 2013. Łemkowszczyzna zapamiętana. Opowieści o przeszłości i przestrzeni. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Ubertowska, Aleksandra. 2013. «Praktykowanie postpamięci. Marianne Hirsch i fotogra-ficzne widma z Czernowitz». Teksty Drugie, ч. 4: 269–289.

Downloads

Published

21-12-2025

Issue

Section

Дискурс • Discourse

How to Cite

Federyga, Kamil, and Dominika Cieplak. 2025. “Home of Postmemory: Lemko Poetry As a Space of Cultural Reconstruction”. Rocznik Ruskiej Bursy 21 (December): 163-84. https://doi.org/10.12797/RRB.21.2025.21.06.

Similar Articles

1-10 of 62

You may also start an advanced similarity search for this article.