Samuel Lehm (1879-1954), lwowski laryngolog w oczach swego syna Stanisława Lema
DOI:
https://doi.org/10.12797/AHiFM.89.2025.89.10Słowa kluczowe:
polskiej otorynolaryngologii, historia medycyny Kresów Drugiej Rzeczypospolitej PolskiejAbstrakt
Na wstępie artykułu pokrótce przedstawiono drogi: życiową, zawodową i naukową Samuela Lehma (1879-1954), jednego spośród znanych otorynolaryngologów polskiego Lwowa i pionierów polskiej otorynolaryngologii. Skrótowo przeanalizowano jego dokonania w dziedzinie otorynolaryngologii. W sposób lakoniczny zarysowano wpływ dra Samuela oraz jego żony Sabiny na dzieciństwo Stanisława Lema (1923-2006) – ich jedynego syna, późniejszego wybitnego pisarza science fiction, filozofa, krytyka literackiego, futurologa, a także lekarza. Stanisław ukazał swoje dzieciństwo i wchodzenie w dorosłość w powieści Wysoki Zamek. Wspominał w niej m.in. o pełnym tajemnic mieszkaniu rodziców, bibliotece ojca wypełnionej lekarskimi dziełami, fascynacji osteologią i o leczeniu jego schorzeń i dolegliwości przez ojca.
Bibliografia
[1] Orliński W., Lem. Życie nie z tej ziemi, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec (Polska) 2017.
[2] Marian Hemar, urodzony jako Jan Marian Hescheles (1901-1972) – polski poeta, satyryk, komediopisarz, dramaturg, tłumacz poezji, autor tekstów ponad dwóch tysięcy piosenek, m.in. Kiedy znów zakwitną białe bzy, Czy pani Marta jest grzechu warta. Marian Hemar, Wikipedia, [online] https://pl.wikipedia.org/wiki/Marian_Hemar – 30.10.2025.
[3] Henryk Ignacy Hescheles (1886-1941) – polsko-żydowski dziennikarz, pisarz, tłumacz, krytyk literacki i teatralny, członek Rady Miasta Lwowa w II Rzeczypospolitej Polskiej. Henryk Ignacy Hescheles, Wikipedia, [online] https://pl.wikipedia.org/wiki/Henryk_Hescheles – 30.10.2025.
[4] Zalewski T., Trzydziestolecie Katedry Oto-laryngologii Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Polski Przegląd Oto-laryngologiczny, 1938, XV(1-2), 1–14.
[5] Kierzek A., Rozwój warszawskiej myśli otolaryngologicznej w XIX wieku, Wydawnictwo „Arboretum”, Wrocław (Polska) 1924.
[6] Lem T., Awantury na tle powszechnego ciążenia, Wydawnictwo Literackie, Kraków (Polska) 2009.
[7] Fijałkowski T., Świat na krawędzi. Ze Stanisławem Lemem rozmawia T. Fijałkowski, Wydawnictwo Literackie, Kraków (Polska) 2007.
[8] Zabłocki S., relacja ustna z 16 maja 1999 roku.
[9] Kierzek A., Ojciec i syn. Samuel Lehm (1879-1954) oraz Stanisław Lem (1921-2006) a medycyna. Materiały Naukowe Sekcji Historycznej Polskiego Towarzystwa Otorynolaryngologów – Chirurgów Głowy i Szyi, 2021, XXXVII (1-4), 56–61.
[10] Orliński W., Co to są sepulki? Wszystko o Lemie, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków (Polska) 2007.
[11] Kierzek A., Otorynolaryngologiczny dorobek Samuela Lehma (1879-1954). Magazyn Otorynolaryngologiczny, 2021, X (4), 51–54. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.5920
[12] Lehm S., Ropne zapalenie gruczołu przyusznego jako powikłanie pryszczykowego zapalenia migdałków. Polska Gazeta Lekarska, 1929, VIII (42), 798–799.
[13] Lublinski W., Angina und chronische rezidivirende Parotitis. Berliner klinische Wochenschrift, 1910, XLVII (1), 37–41.
[14] Lehm S., Przyczynek do nauki o twardzieli. Polski Przegląd Oto-laryngologiczny, 1937, 55–62.
[15] Marian Panczyszyn (1882-1943) – ukraiński lekarz i działacz Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowo-Demokratycznego (UNDO), współorganizator i wieloletni przewodniczący Ukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego. Po agresji ZSRR na Polskę i rozpoczęciu sowieckiej okupacji Lwowa był kierownikiem jednej z klinik Instytutu Medycznego (wyodrębnionego z Uniwersytetu Lwowskiego) i delegatem do Rady Najwyższej ZSRR. W okresie okupacji znany z publicznych antypolskich, prosowieckich i proniemieckich wypowiedzi. Po ataku III Rzeszy na ZSRR ukrył się przed ewakuacją w głąb ZSRR i po zajęciu Lwowa przez Wehrmacht został powołany do rządu Jarosława Stećki jako minister zdrowia. 4 lipca 1941 roku został mianowany przez prezydenta Działu Nauki i Oświaty Generalnego Gubernatorstwa komisarycznym zarządcą Wydziału Lekarskiego z poleceniem „utrzymania pracy w klinikach i laboratoriach” i kierownikiem kliniki Instytutu Medycznego. W 1943 roku, po dokonanych przez Kedyw zabójstwach ukraińskich wykładowców Instytutu Medycznego – Ołeksandra Podołynskiego i Andrija Łastoweckiego (bliski współpracownik Panczyszyna) – ukrywał się w rezydencji metropolity Andrzeja Szeptyckiego przy Soborze św. Jura. Tam też wskutek stresu zmarł na atak serca. Marian Panczyszyn, Wikipedia, [online] https://pl.wikipedia.org/wiki/Marian_Panczyszyn – 29.07.2021.
[16] W dzisiejszym pojęciu – Kliniki Chorób Wewnętrznych.
[17] Lehm S., Panczyszyn M., O leczniczym wpływie promieni Roentgena na twardziel głębszych dróg oddechowych. Przegląd Lekarski, 1918, LVII (43), 280–290.
[18] Lehm S., Przypadek wrodzonej przegrody błoniastej w krtani. Lwowski Tygodnik Lekarski, 1913, VIII, 39, 645–646.
[19] Handbuch der Laryngologie und Rhinologie, red. Heymann P., t. 1: Kehlkopf und Luftröhre, Alfred Hölder, Wien (Berlin) 1898.
[20] Lehm S., Przypadek brodawczaka zrogowaciałego więzadła głosowego. Lwowski Tygodnik Lekarski, 1914, IX (28), 418.
[21] Virchov R., Ueber Pachydermia laryngis. Berliner klinische Wochenschrift, 1887, XXIV (32), 585–589.
[22] Posiedzenie naukowe z d. 16 czerwca 1914. Polskie Towarzystwo Oto-laryngologiczne we Lwowie. Lwowski Tygodnik Lekarski, 1914, IX (28), 418.
[23] Jerzy Jarzębski (1947-2024) – polski krytyk i historyk literatury specjalizujący się w twórczości Witolda Gombrowicza, Brunona Schulza i Stanisława Lema; profesor nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Jagiellońskiego i Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu.
[24] Jarzębski J., Posłowie „Dziecko, którym byłem”, [w:] Lem S., Wysoki Zamek, Agora, Warszawa (Polska) 2009, 128.
[25] Lem S., Wysoki Zamek, Agora, Warszawa (Polska) 2009.
[26] Pokój przyjęć pacjentów.
[27] Owe mole były przez domowników płoszone klaskaniem, nieraz miażdżone między palcami. Staś, brzydząc się tego, klaskał zawsze obok, zob. Lem S., Wysoki Zamek, Agora, Warszawa (Polska) 2009, 37.
[28] Stanisław Lem błędnie napisał to nazwisko; właściwie brzmiało ono „Brünings”. Najczęściej wówczas stosowaną metodą badania przełyku była ezofagoskopia z użyciem ezofagoskopu, elektroskopu Brüningsa, posiadającego aparat oświetlający w rączce przyrządu, lub ezofagoskopu Jacksona z lampką na końcu rury, zob. Wąsowski T., Diagnostyka chorób uszu, górnych dróg oddechowych i przełyku, Warszawska Ajencja Wydawnicza „Delta”, Warszawa (Polska) 1938, 102–103.
[29] Lem, Stanisław, SFE, [online] https://sf-encyclopedia.com/entry/lem_stanislaw – 18.05.2025.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Archiwum Historii i Filozofii Medycyny
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
