Fabryczna produkcja mebli w Krakowie od końca XIX do połowy XX wieku

Authors

  • Jacek Salwiński

DOI:

https://doi.org/10.32030/

Abstract

INDUSTRIAL PRODUCTION OF FURNITURE IN CRACOW FROM THE END OF THE 19TH CENTURY TO THE MID-20TH CENTURY

In the 1880s and 1890s first factories producing construction joinery elements and furniture were established in Cracow. These were the Stanislaw Burzyhski’s Electric Carpentry Factory at 44/46 Długa Street (1887), and the Steam Flooring and Carpentry Products Plant at 14 Dajwór Street, owned by brothers Roman and Leonard Muranyi (1890). The Cracow factories production was complementary to the production of craftsmen carpenters, prevailing in Cracow over the whole period of Galician era. In the early 1920s the new plants were established, including Stanislaw Iglicki’s Furniture Factory at 12 Kolejowa Street and S. Manne’s Furniture Factory in Łagiewniki. The existing firms — S. Burzyński’s furniture factory (moved to 4 fabryczna Street) and Muranyi’s factory at 7 Pola Street, were developed. Szczepan Łojek, a businessman from Kalwaria, made an attempt to open a furniture factory in Królowej Jadwigi Street. The rapid growth of wood production and furniture factories in the early 1920s stopped in the early 1930s, during the economic crisis when most of Cracow producers of wood products and furniture closed their factories. In the late 1930s there were only two large firms operating: the Maurycy Grunberg’s UNITAS Steam Wood Products Factory and S. Manne’s Furniture Factory. Just after the end of the war, all wood processing factories were closed. The S. Manne’s factory and the Roman Muranyi’s factory were on the list of companies taken over by the state on 19 October 1946. M. Grunberg’s factory was on a similar list of November 9, 1946.
In the second half of the 19th century products imported from Berlin, Dresden, Wroclaw and Vienna and cheep local production prevailed on the Cracow furniture market. In the 1920s Cracow manufacturers supplied about 20% of the total amount of furniture sold in Cracow. The production was strongly supported by local designers and artists (Cracow Workshops, the Municipal Industrial Museum carpentry workshop). However, industrial production of furniture in Cracow was rather modest from the late 19th century to the mid-20th century. That is clearly indicated by the amounts of company capital, the employment rates generally less than 100 people and the size of the plants. A chance for the development of that industry in Cracow appearing in the early 1920s was cancelled by the great economic crisis, and later by the Nazi occupation.

References

1. Ryszard Kotewicz, Z dziejów przemysłu Krakowa w latach 1918-1939, Kraków 1981 r. s. 12.

2. J. Purchla, Matecznik Polski, Kraków 1992, s. 32.

3. Bożena Maszkowska, Z dziejów polskiego meblarstwa okresu Oświecenia, Wrocaław 1956, s. 20.

4. J. Gostwicka, Dawne meble polskie, Warszawa 1965, s. 66.

5. Tamże, s. 67.

6. J. Gostiwcka, Ze studiów nad krakowskim meblarstwem w XIX wieku, „Krzysztofory” R. 6, Kraków 1979, s. 57-64.

7. Adam Grodnicki, Stolarze z Kalwarii Zebrzydowskiej, Bielsko-Biała 1985; Kalwaryjskie Zakłady Meblarskie, Spółdzielnia Pracy im. L. Waryńskiego 1935-1985, opr. Adam Grodnicki, Zbigniew Jurczak, Bielsko-Biała 1985.

8. J. Gostwicka, Dawne meble..., s. 71.

9. Archiwum Państowe w Krakowie (dalej APK), Akta Cechu Stolarzy, sygn. AD 1116, księga składek Cechu Stolarzy.

10. Statystyka Miasta Krakowa, z. IV, Kraków 1894, s. 98.

11. Statystyka Miasta Krakowa, z. IX, cz. 2, Kraków 1907, s. 97.

12. A. Grodnicki, op. cit., s. 48.

13. Statystyka Miasta Krakowa, z. IX, cz. 2, s. 194.

14. Statystyka Miasta Krakowa, z. IX, cz. 1, Kraków 1905, s. 196-197.

15. Kalendarz Krakowski Józefa Czecha na rok 1901, s. XVIII.

16. Kalendarz Czecha na rok 1909, s. 87.

17. Akta Kongregacji Kupieckiej, APK, AKK 10; A. Grodnicki, op. cit., s. 33.

18. Kalendarz Czecha na rok 1899, s. XXIV.

19. J. Purchla, Jak powstał nowoczesny Kraków, Kraków 1990, s. 29.

20. APK, Akta Banku Związku Spółek Zarobkowych, oddział w Krakowie (bez sygnatury).

21. APK, AUW 67, Kataster zakładów przemysłowych Galicji.

22. Parowa Fabryka Posadzek i Wyrobów Stolarskich, Czasopismo Towarzystwa Technicznego Krakowskiego, r. IX, 1895, nr 13, s. 111-113.

23. APK, Akta Banku Krajowego, filia w Krakowie (bez sygnatury).

24. L. Lameński, Tadeusz Strjeński (1849-1943), architekt, konserwator i przemysłowiec krakowski. Biografia, Prace Humanistyczne, Towarzystwo Naukowe w Rzeszowie, seria I, zeszyt naukowy nr 30, Rzeszów 1991, s. 59-101; Jest to pierwsze opracowanie omawiające działalność przemysłową Stryjeńskiego.

25. APK, Akta Banku Krajowego, filia w Krakowie.

26. Akta Krakowskiej Kasy Oszczędności, APK, KKO 22.

27. Parowa Fabryka..., Czasopismo Towarzystwa..., s. 113.

28. Archiwum Zakładowe „Meblostylu”, odpis kontraktu kupna-sprzedaży z 24 VIII 1908 r. (akta bez sygnatur i paginacji).

29. R. Kotewicz, op. cit., s. 154.

30. Akta Rejestru Handlowego, APK, RH C I 205.

31. Akta Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie, APK UWKr 249, pismo J. Steinberga do Małopolskiej Komisji Kwalifikacyjnej z prośbą o udzielenie kredytu obrotowego, 1921 r.

32. Katalog Wystawy Architktury, Wnętrz w Otoczeniu Ogrodowym, Kraków 1912, s. 55.

33. A. Grodnicki, op. cit., s. 33, 36.

34. Kalendarz Czecha na rok 1909, s. 73.

35. APK, AUW 67b, Kataster zakładów przemysłowych Galicji.

36. J. Demel, Stosunki gospodarcze i społeczne Krakowa w latach 1853-1866, Biblioteka Krakowska nr 112, Wrocław 1958, s. 72.

37. APK, KKO 22, Inwentarz Firmy „Muranyi33 spółka z o.o., sporządzony w dn. 30 XI 1924 r.

38. Archiwum Zakładowe „Meblostylu”, projekt warsztatu stolarskiego Moritza Grünberga z 1909 r. (bez sygn.).

39. Irena Huml, Warsztaty Krakowskie, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk 1973, s. 30.

40. Wzory mebli zabytkowych i nowoczesnych, Kraków 1932, z. 13-14, meble według projektu Juliana Pietrzyka.

41. M. J. Ziomek, Stolarstwo budowlane i meblowe w Krakowie, Kraków 1930, s. 30.

42. Tamże, s. 11.

43. APK, AUW 67a, Kataster zakładów przemysłowych.

44. APK, RH 428; Archiwum Sądu Wojewódzkiego w Krakowie, księga RH, A I 138.

45. A. Grodnicki, op. cit., s. 36.

46. APK, Akta Banku Związku Spółek Zarobkowych, oddział w Krakowie, dotyczące firmy Sz. Łojka.

47. Tamże, pismo oddziału krakowskiego do centrali Banku w Poznaniu, Wydziału Filialno-Rewizyjnego z 24 VI 1927 r.

48. APK, AUW 67a.

49. R. Kotewicz, op. cit., s. 156.

50. APK, RH 350.

51. APK, AUW 67a, Kataster zakładów przemysłowych Galicji.

52. Tamże.

53. Akta Izby Przemysłowej-Handlowej w Krakowie, APK, IPHKr I 197.

54. APK, Akta Banku Związku Spółek Zarobkowych w Krakowie, oddział w Krakowie (bez sygn.).

55. B. Kortus, Kraków jako ośrodek przemysłowy. Rozwój i struktura wielkiego przemysłu wielkiego miasta, w: Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace Geograficzne, z. 19, Kraków 1968, s. 24.

56. R. Kotewicz, op. cit., s. 23-24.

57. APK, RH 5.

58. APK, Archiwum Budownictwa Miejskiego, akta realności przy ul. Kolejowej 12.

59. APK, RH 388, wniosek F. Radwańskiego i A. Urbana o zarejestrowanie spółki, luty 1933 r.

60. APK, RH 388, protokoły Walnego Zgromadzenia Wspólników firmy „Stefan Iglicki i spółka” z lat 1935-1946.

61. APK, KKO 22, pismo Fabryki Wyrobów Stolarskich do Dyrekcji Miejskiej Kasy Oszczędności z 12 IX 1929 r.

62. APK, IPHKr I 145.

63. APK, RH 350, protokół Walnego Zgromadzenia Wspólników firmy „Roman Muranyi” z 28 IV. 1940 r.

64. APK, Akta Banku Związku Spółek...

65. APK, UWKr 251, ewidencja zakładów przemysłowych według stanu z 1938 r.

66. APK, IPHKr I 154.

67. APK, RH 65.

68. APK, IPHKr I 154.

69. APK, RH 20.

70. Tamże oraz Akta Banku Związku spółek...

71. A. Grodnicki, op. cit., s. 36.

72. APK, IPHKr I 164.

73. APK, RH 430.

74. APK, IPHKr I 134.

75. Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu, Warszawa 1934, poz. 8285; 1938, poz. 12 431; APK, IPHKr I 136.

76. APK, RH 464.

77. APK, UWKr 250, wykazy odnoszące się do „lojalności osób zatrudnionych w zakładach przemysłowych”, 1927 r., poz. 19.

78. APK, UWKr 250/4, wykazy jak wyżej, poz. 35.

79. Opracowanie zespołu prof. Marii Wirskiej-Parachoniak dla Państwowej Służby Ochrony Zabytków, maszynopis w posiadanie PSOZ w Krakowie.

80. APK, IPHKr I 123. Biura tej fabryki mieściły się w Krakowie przy ul. św. Gertrudy 10 (przed I wojną św.) i na ul. Karmelickiej 45 (w okresie międzywojennym).

81. APK, IPHKr I 164.

82. APK, IPHKr I 145.

83. M. J. Ziomek, op. cit., s. 26-27.

84. Tamże, s. 15.

85. A. Grodnicki, op. cit., s. 57.

86. M. J. Ziomek, op. cit., s. 14.

87. APK, RH 350, protokół Walnego Zgromadzenia Wspólników firmy „Roman Muranyi” z 4 VIII 1945 r.

88. APK, RH 430.

89. Opracowanie zespołu prof. M. Wirskiej-Paracho- niak.

90. Archiwum Zakładowe „Meblostylu”, pismo Krakowskich Zakładów Drzewnych Przemysłu Terenowego do Rady Narodowej, Wydziału Finansowego, 1965 r. (bez pag.).

91. APK, RH 428.

92. APK, IPHKr I 154.

93. APK, RH 388.

94. Opracowanie zespołu prof. M. Wirskiej-Paracho- niak.

95. Anna Paciorek, Realizacja ustawy z dnia 3 I 1946 r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej na terenie Krakowa w latach 1946-1948, Studia historyczne, R. XXXIV, 1991, nr 2, s. 288-289.

96. Krakowski Dziennik Wojewódzki, 1946 r., nr 21, poz. 109.

97. Krakowski Dziennik Wojewódzki, 1946 r., nr 24, poz. 122

98. APK, RH 350.

99. Archiwum Zakładowe „Meblostylu”, protokół zdawczo- odbiorczy z 18 V 1949 r. (bez sygn.).

100. APK, RH 428.

101. APK, RH 20.

102. APK, RH 388.

103. APK, Akta Zarządu Przymusowego, firma „Babicz i spółka”, (akta w opracowaniu).

104. Tamże.

105. W 1991 r. wyburzono dawne budynki fabryczne przy ul. Fabrycznej 4, na miejscu zajmowanym niegdyś przez firmę Burzyńskiego powstają spółdzielecze bloki mieszkalne.

Downloads

Published

2026-01-13

Issue

Section

Articles

How to Cite

Fabryczna produkcja mebli w Krakowie od końca XIX do połowy XX wieku. (2026). Krzysztofory: Scientific Bulletin of the Historical Museum of the City of Kraków, 18, 111-124. https://doi.org/10.32030/