Zabytki metrologiczne w zbiorach Muzeum Historycznego m. Krakowa
DOI:
https://doi.org/10.32030/Abstract
ANCIENT MEASURING INSTRUMENTS IN THE COLLECTION OF THE HISTORICAL MUSEUM OF THE CITY OF CRACOW
A modest collection of measuring instruments in the Historical Museum of the City of Cracow numbers several dozens items dating from the 18th-20th centuries. A set of ten grain measures from the first part of the 19th century deserves special attention. Grain measures were often used in Cracow because of the city’s significance as a centre of grain trade throughout the centuries. The museum also holds volume measures from the 19th century, length measures, including an interesting double-scale ell (Berlin and New Poland’s measures) and various balances and scales (including table scales from the late 19th century). Noteworthy is a set of 17 weights from the period of the Free City of Cracow, manufactured in 1836 and displaying all types of weights used in the Free City after a metrological reform was introduced. Most probably it was a standard municipal set. A set of pound weights manufactured in Bagiński’s workshop consists of eight elements from the smallest 1-pound to the largest 50-pound weight. There are also two so-called “ducat scales” of the type popular in Poland and all of Europe in past centuries. They were used to control the weight of gold coins. Another precious and rare exhibit is a carat measure the measure used for checking the size of diamonds, manufactured from silver and ivory, and probably dating from the 18th century.
References
1. Witold Kula, „Miary i ludzie” Warszawa 1970, s. 7.
2. Op.cit. s. 15.
3. Witold Maisel, „Archeologia prawna Europy”, Warszawa - Poznań 1989, s. 208-209.
4. Jerzy Mikoszewski, „Historyczne zbiory metrologiczne w Głównym Urzędzie Miar w Warszawie” (w:) Zdarzenia muzealne, Warszawa 1998, nr 18, s. 16 - 17; O kolekcji metrologicznej Głównego Urzędu Miar patrz: Halina Mikoszewska, „Muzealia Głównego Urzędu Miar” ( w:) Metrologia i probiernictwo. Biuletyn Głównego Urzędu Miar, 1996 nr 2, s. 30 - 31; H. Mikoszewska, „Miary objętości” (w:) Metrologia i Probiernictwo 1996, nr 4, s. 24 - 25; H. Mikoszewska, „Przyrządy do pomiarów długości” (w:) Metrologia i probiernictwo, 1997 nr 2, s. 33- 34; H. Mikoszewska, „Gęstościomierze zbożowe” ( w: ) Metrologia i probiernictwo 1997 nr 4, s. 22 - 25; H. Mikoszewska, „Niezwykłe gazomierze” ( w: ) Metrologia i probiernictwo 1998 nr 1, s. 31 - 33; J. Mikoszewski, „Odważniki, świadkowie dziejów” ( w: ) Metrologia i Probiernictwo 1998 nr 4, s. 31 - 33; J. Mikoszewski, „Wagi - symbol dokładności i uczciwości”. „Część I - wagi równoramienne.” (w:) „Metrologia i probiernictwo” 1999 nr 4, s. 23-25.
5. „Miary w Polsce”, Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej. Włocławek 1978, s. 28, tekst Stanisław Kunikowski. O kolekcji Muzeum Kujawskiego, patrz: S. Kunikowski, Dział metrologii historycznej (w:) Rocznik Muzealny, t. I Włocławek 1985, s. 41 - 48 oraz S. Kunikowski, Znaki i oznaczenia legalizacyjne na miarach i narzędziach pomiarowych ze zbiorów Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku, (w: ) Rocznik Muzealny t. V Włocławek 1994, s. 91-98.
6. Barbara Zabel, „Miary i wagi w zbiorach Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu”, (w:) Koszalińskie Zeszyty Muzealne, t. 7. 1977 r. s. 65 - 108; B. Zabel, „Cechy legalizacyjne na miarach objętości i na wagach w kolekcji metrologicznej Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu” (w:) Koszalińskie Zeszyty Muzealne, t. 13. 1983 r. s. 131 - 144.; B. Zabel, „Gęsto- ściomierze zbożowe w kolekcji metrologicznej Muzeum Orężą Polskiego w Kołobrzegu”, (w:) Koszalińskie Zeszyty Muzealne, t. 17,1987 r. s. 99-109.
7. Zdzisław Kaczmarczyk, „Miary wzorcowe objętości w miastach polskich do początku XIX wieku” (w:) Czasopismo Prawno - Techniczne, t. XXXI, zeszyt 1, 1979 r. s. 117-130.
8. „Między Hanzą a Lewantem. Kraków europejskim centrum handlu i kupiectwa”, katalog wystawy Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i Krakowskiej Kongregacji Kupieckiej, Kraków XII 1995 - III 1996, poz. kat.VII, 52.
9. W. Kula, op. cit. s. 81.
10. Alicja Falniowska - Gradowska, „Miary zbożowe w województwie krakowskim w XVIII wieku”(w:) Kwartalnik Historii Kultury Materialnej r. XIII, Warszawa 1965, nr 4, ss. 663-688.
11. Tamże, s. 668.
12. Obraz Michała Stachowicza „Targ na Kleparzu” z 1821 r. znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie (MNW MP 1003), natomiast „Targ na Kleparzu” Teodora Baltazara Stachowicza namalowany w 1860 r. przechowywany jest w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa i prezentowany na wystawie stałej w „Krzysztoforach”. Patrz: katalog wystawy: „Między Hanzą a Lewantem.”, poz. kat. V,13 i V,14.
13. Ireneusz Ihnatowicz, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku. T. 1. Warszawa 1967. S. 42-47.
14. Janina Michalska, „Cyna w dawnych wiekach”. Kraków 1973, katalog wystawy Muzeum Narodowego w Krakowie, s. 99, poz. kat. 92
15. „Między Hanzą a Lewantem”, poz. kat. VII, 54.
16. Edward Stamm, „Miary długości w dawnej Polsce” (w) Wiadomości Służby Geograficznej 1935, z. 3-4, s. 350-380.
17. Stanisław Tomkowicz, „Kołłątajowski plan Krakowa” z 1785 r. (w:) „Rocznik Krakowski, T. 9 Kraków 1907, s. 150; S. Tomkowicz, „Plan rynku Krakowskiego z 1787 r.” (w : ) Rocznik Krakowski, T. 9, 1907 r. s. 180.
18. E. Stamm, op. cit. s. 362-363.
19. „Między Hanzą a Lewantem”, op. cit. poz. kat. VII, 51, nota autorstwa Danuty Burczyk-Marony.
20. Ok. 1930 r. w Krakowie działalność gospodarczą prowadziły dwie osoby o nazwisku: Stanisław Śliwicki. Pierwszy to przemysłowiec, zam. przy ul. Kanoniczej 19, drugi to piekarz mieszkający przy ul. Dworskiej 34.
21. S. Kunikowski, „Znaki i oznaczenia legalizacyjne na miarach i narzędziach pomiarowych ze zbiorów Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku” (w:) Rocznik Muzealny, T. V 1994, s. 96-97.
22. W księdze adresowej Krakowa z 1907 r. zanotowane zostały nazwiska: Sebastiana Szymczykiewicza, ślusarza, właściciela realności przy ul. Wielopole 6 oraz Zygmunta Szymczykiewicza, majstra ślusarskiego, zam. przy Małym Rynku 7. Nie wiemy, czy któryś z nich był właścicielem wagi będącej w posiadaniu MHK.
23. „1” to oznaczenie lwowskiego urzędu cechowniczego, „2” to Brody, „11” to Stanisławów, a „22” Wieliczka. Wydaje się wątpliwe czy te numery na wadze Szymczykiewicza odpowiadają urzędom w wyżej wymienionych miastach. Budzi wątpliwość duży ilość hipotetycznych urzędów cechowniczych. Być może cyfry uległy np. zatarciu.
24. „Między Hanzą a Lewantem.”, op. cit. poz. kat. VII, 45 autorstwa Michała Niezabitowskiego.
25. Na innym obiekcie ze zbiorów MHK, tj. cynowym kuflu krakowskiego Cechu Rymarzy wygrawerowane jest nazwisko „S. Bagyński w Krakowie”( S. Bagiński). Jest to kufel pochodzący z przełomu XVIII/ XIX w., przerobiony w r. 1836 i na wewnętrznej stronie pokrywy ma wygrawerowane nazwisko nieprzypadkowo chyba zbieżne z nazwiskiem producenta kompletu odważników funtowych z czasów Wolnego Miasta Krakowa. Patrz karta inw. MHK 35/III bez nazwiska autora, zreinwentaryzowana przez dr Celinę Bąk-Koczarską w 1989 r.
26. Tomasz Bylicki, „Śląskie monety królów pruskich” (w:) Biuletyn Numizmatyczny nr 6 z 197, s. 102.
27. Patrz: Jerzy Piniński, „XVIII - wieczna waga do złotych monet z Muzeum Archeologiczno - Historycznego w Koszalinie”(w:) Koszalińskie Zeszyty Muzealne T. 5, 1975 r. s. 277-284. Oraz Ewa Hanc - Maik, „Dwie wagi do sprawdzania ciężaru złotych monet ze zbiorów działu numizmatycznego Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi”(w:) Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego w Łodzi, Seria numizamtyczna i konserwatorska nr 4 1984 r. s. 67-73.
28. Najbardziej reprezentacyjne wagi dukatowe ze zbiorów MNK to: waga z 38 odważnikami, wykonana przez Lonnida von Medlmana w Kolonii w 1614 r. (MNK-IV-IPP-96), waga z Niemiec z przełomu XVI i XVII w. wyposażona w 30 odważników ( MNK - IV - IPP 97abc). Obie te wagi prezentowane były na wystawie „Między Hanzą a Lewantem w 1995/1996. Ciekawą tabelę przeliczeniową kursu monet na spodzie wieczka pudełka posiada waga dukatowa z Brukseli, sygnowana J. Del Motte, wykonana w 1758 r. Patrz karta inwentarzowa MNK autorstwa Anny Stojanowskiej-Stanisz.
29. Franciszek Zastawniak, „Złotnictwo i probiernictwo” Kraków 1995, s. 299.
30. Tomasz Sobczak, Nikodem Sobczak, „ Diamenty jubilerskie”. Warszawa 1997, s. 136..
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.
