Pamięć zbiorowa – muzeum – miejsce pamięci
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2007.18Abstract
COLLECTIVE MEMORY – MUSEUM AS A SPACE OF MEMORY
Over the past few years we have witnessed a growing interest in the past and in memory as such – in both its individual and collective aspects. The notion of “a place/space of memory” (lieux de memoire), by which the famous French historian Pierre Nora means all sorts of manifestations of national, public or social memory has recently entered public discourse. Spaces of memory can be specific physical spaces, as well as any events, images, or films which have become permanent elements of collective memory. The Historical Museum of the City of Kraków looks after one such specific space of memory: the Silesian House at 2 Pomorska Street in Kraków – a building which in the period 1939–1945 housed the headquarters of the Kraków unit of Gestapo. The house, with original prison cells which have been preserved from WWII is a silent witness of the Nazi’s policy towards the people of the occupied city, and the inscriptions on the walls present the evidence of the suffering of Gestapo’s victims. The history of transforming this place into a remembrance site (it finally became a branch of the city museum) demonstrates how the attitudes of various subjects to the issue of remembrance changed over time, how the memory of this place functioned in the past and how it functions today in the consciousness of Kraków’s citizens.
References
1. Kapuściński R.: Podróże z Herodotem. Kraków 2005, s. 76.
2. Winter J.: The Generation of Memory: Reflections on the “Memory Boom” in Contemporary Historical Studies. “GHI Bulletin” [online]
2000, no 27 [dostęp 30 VI 2007]. Dostępny na stronie internetowej German Historical Institution, Washington D.C.: www.ghidc.org./bulletin27F00/b27winterframe.htlm; także Klein K.L.: O pojawieniu się pamięci w dyskursie historycznym. „Polska Sztuka Ludowa. Konteksty” [dalej: „PSL. Konteksty”] 2003, z. 3–4, s. 42–56.
3. Nora P.: Czas pamięci. „Res Publica Nova” 2001, nr 7, s. 40.
4. Ibidem, s. 40.
5. Ibidem, s. 41.
6. Klein K.L.: O pojawieniu się pamięci..., s. 56.
7. Kapuściński R.: Podróże..., s. 76.
8. O pamięci i jej zagrożeniach (z Ryszardem Kapuścińskim rozmawiają Zbigniew Benedyktowicz i Dariusz Czaja). „PSL. Konteksty” 2003, nr 3–4 s. 19.
9. Ibidem, s. 19.
10. Socjolog, emerytowany profesor Uniwersytetu Warszawskiego, zajmująca się badaniem pamięci społecznej; pracuje w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie.
11. Szacka B.: Pamięć zbiorowa. W: Wobec przeszłości. Pamięć przeszłości jako element kultury współczesnej. Red. A. Szpociński. Warszawa 2005, s. 17.
12. Ibidem, s. 23. B. Szacka przyznaje, że w swych wcześniejszych tekstach również stosowała oba pojęcia zamiennie. Por. także: Bieńkowska B.: Mała historia pamięci. „Znak” 1995, nr 5, s. 19–30; Chlebowska B.: Muzealne aspekty pamięci zbiorowej i jednostkowej.
Wyznania i perswazje. Red. M. Kośko. T. I. Poznań 1998, s. 41–47.
13. Szacka B.: Pamięć..., s. 28.
14. Ibidem, s. 28.
15. Lowenthal D.: The Past is a Foreign Country. Cambridge 2005, s. 251; D. Lowenthal – geograf, emerytowany profesor University
College of London, zajmuje się badaniami nad krajobrazem kulturowym i związkami między historią a dziedzictwem kulturowym.
16. Ibidem, s. 348.
17. Zob. np. Adamska J.: Pamięć i miejsca pamięci w Polsce po II wojnie światowej. „Przeszłość i Pamięć. Biuletyn Rady Ochrony Pamięci Walk iMęczeństwa” 1998, nr 1, s. 4–11;Wolff-Powęska A.: Zwycięzcy i zwyciężeni. II wojna światowa wpamięci zbiorowej narodów. „Przegląd Zachodni” 2005, nr 2, s. 3–41; Sawicki J.Z.: Bitwa o prawdę: historia zmagań o pamięć Powstania Warszawskiego. Warszawa 2005.
18. Por. najnowsze wydarzenia polityczne w Polsce, zapowiedzi powołania Narodowego Instytutu Wychowania, kontrowersyjne pomysły wprowadzenia tzw. wychowania patriotycznego w szkołach, politykę ministra kultury, który „z ministerstwa kultury pragnie
uczynić centralę krzewienia patriotyzmu, miłości do historii i narodowej tradycji”– zob. Sarzyński P.: Przodem do tyłu. „Polityka”
2006, nr 19, s. 68–69.
19. Pomian K.: Zbieracze i osobliwości. Paryż – Wenecja XVI–XVIII wiek.Warszawa 1996, s. 124–125; K. Pomian – polski historyk, filozof, eseista, profesor francuskiego Krajowego Ośrodka Badań Naukowych, związany z paryską „Kulturą”, autor prac z zakresu filozofii współczesnej, historii i muzealnictwa, od 2001 r. dyrektor Muzeum Europy w Brukseli.
20. Winter J.: The Generation of Memory...
21. Bryl M.: Hans Sedlmayr: muzeum jako symptom „epoki bez Boga”. W: Muzeum sztuki. Antologia. Red. M. Popczyk. Kraków
2005, s. 71; H. Sedlmay (1896–1984) – austriacki historyk sztuki, profesor Uniwersytetu w Wiedniu i w Monachium, zajmował się teorią sztuki, filozofią kultury, autor pracy Verlust der Mitte (Salzburg–Wien 1948), w której dowodził, że sztuka współczesna od czasów średniowiecza utraciła centrum, jakim powinien być dla niej człowiek.
22. Lowenthal D.: The Past is..., p. 356.
23. Pomian K.: Zbieracze i osobliwości..., s. 62.
24. Schärer M.R.: Who will Guard Collective Memory?. “ICOM News” [online] 2002, no 2 [dostęp 30 VI 2007]. Dostępny w Internecie: http://icom.museum/autonomy.html.
25. Newhouse V.: Wstronę nowego muzeum. W: Muzeum sztuki..., s. 589–593.
26. MicheraW.: O symbolicznym dotykaniu rzeczywistości. „PSL. Konteksty” 1994, nr 1–2, s. 82–84.
27. Material Matters [online] 2006, nr 54, s. 3 [dostęp 18 VII 2006]. Dostępny w internecie: http://www.si.edu/research/research_material_matters.pdf.
28. Ziółkowska M.: Precyzyjne preparacje: Michael Blum i Kahil Rabah. „Obieg–Teksty” [online] 5 VI 2006 [dostęp: 20 VI 2006]. Dostępny w internecie: http://www.obieg.pl/text/mz_preparacje.php.
29. Przepisywanie historii. O wystawie „Strażnicy Doków”, historii i pamięci rozmawiają Ewa Małgorzata Tatar i Dominik Kuryłek [online]
6 XII 2005 [dostęp 18 VIII 2007]. Dostępny w internecie: http://www.bunkier.art.pl/index.php?section=teksty_bunkier&sub=archiwum&id=teoria&more=25.
30. Na temat nazewnictwa patrz: Kranz T.: Muzea – miejsca pamięci w wymiarze społeczno-politycznym, „Przeszłość i Pamięć” 1998, nr 3, s. 6–12.
31. Ibidem; takie nazewnictwo funkcjonuje również w krajach zachodnich – Memorial Museum, Gedenkstätte, Gedächtnis Museum.
32. Zob. IC Memo [online]. Dostępny w internecie: http://www.gedenkstaettenforum.de:8080/icom/en/gru.htm.
33. Kranz T.: Niemiecka koncepcja muzeów – miejsc pamięci. „Przeszłość i Pamięć” 1999, nr 1, s. 75–78.
34. Raport komisji Bundestagu Przezwyciężanie następstw dyktatury SED w procesie przywracania jedności Niemiec. „Przeszłość i Pamięć” 1999, nr 1, s. 84.
35. Kranz T.: Muzea – miejsca pamięci..., s. 6–12.
36. Por. np. Dymitrów E.: Niemcy i okupacja hitlerowska z oczach Polaków. Warszawa 1987.
37. Por. Filar A., Leyko M.: Palace. Katownia Podhala. Warszawa 1970, Galica W.: Muzeum „Palace” – wyszło na jaśnię!. „Tygodnik
Podhalański” 2002, nr 47, s. 25.
38. Salwiński J.: Dom Śląski w Krakowie. Geneza, historia, teraźniejszość. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2004, z. 22, s. 149.
39. Organizacja powstała w 1934 r. z przekształcenia się Związku Obrony Kresów Zachodnich (ZOKZ).
40. Wawrzyniak J.: Pamięć negocjowana, czyli o sporach wokół postaci kombatanta w Polsce komunistycznej (1956–1968).W: Wobec przeszłości..., s. 96.
41. Osęka A.: Rysunek w celi gestapo. „Kultura” 1972, nr 6 s. 6.
42. Na temat historii tego miejsca, a także muzeum zob. m.in.: Czerpak S., Wroński T.: Ulica Pomorska. Kraków 1972; Wroński T.: Kaźń Polaków przy ul. Pomorskiej w Krakowie w latach 1939–1945. Warszawa 1985; Salwiński J.: Pomorska 2. Oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Dorobek, potrzeby, perspektywy, „Sowiniec” 2001, nr 19, s. 137–148; Bednarek M., Salwiński J.: Pomorska. Przewodnik po miejscu pamięci narodowej i oddziale Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Kraków 2003; Salwiński J.: Dom Śląski..., s. 144–166.
43. (AM): Oddzielić białą kreską. Kardynał Sapieha obok Hansa Franka, „Dziennik Polski” 1998, nr 88, z dn. 15 IV, s. 17.
44. Salwiński J.: Dom Śląski..., s. 157.
45. Ibidem, s. 156–159.
46. Bednarek M., Salwiński J.: Pomorska. Przewodnik po miejscu pamięci..., s. 79.
47. Por. np. Człowiek z żelaza, reż. A. Wajda, Lista Schindlera, reż. S. Spielberg.
48. Kranz T.: Edukacja w muzeach upamiętniających ofiary nazizmu. „Przeszłość i Pamięć” 2000, nr 4, s. 98–106.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.
