Rekonstrukcje krajobrazu krakowskiego zespołu osadniczego na wystawie Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII wieku

Authors

  • Elżbieta Firlet

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2008.02

Abstract

RECONSTRUCTIONS OF THE LANDSCAPE OF THE KRAKOW SETTLEMENT COMPLEX PRESENTED AT THE EXHIBITION TITLED KRAKOW IN THE CHRISTIAN EUROPE FROM THE 10TH TO 13TH CENTURY

The exhibition titled Kraków in the Christian Europe from the 10th to the 13th Century was organized by the Historical Museum of the City of Kraków in cooperation with the Archaeological Museum in Kraków in 2006. It contributed to the celebrations of the 750th anniversary of the establishment of Kraków under Magdeburg Law and became a major cultural event. One of the key goals of the exhibition was to present the spatial development of the Kraków settlement complex in the period spanning from the 10th to the 13th cent. Therefore, the organizers decided to utilize advanced visual tools which could help the visitors to vividly imagine the historical settlement landscape of the Kraków agglomeration in the making. Selected sections of the urban layout were reconstructed in the form of three-dimensional screens with the use of digital technology (3D visualization). On the basis of archaeological findings provided by the researchers collaborating on the project, historical documents and scientifi c hypotheses, the designers created 3D models of architectural structures which do not survive in our times. These virtual models were then used to create physical reconstructions of the structures which were incorporated in the digitally generated natural landscape. This, in turn, enabled the team to create three-dimensional, panoramic tableaux presenting the Kraków settlement complex as it probably looked like centuries ago. The visualizations which were thus created depicted all the major early mediaeval settlement centres and complexes of Kraków, i.e.: – A bird’s eye view of Wawel Hill from the south, as it looked like in the first half of the 13th cent.; – The bailey, Okół and the motte of Kraków, as it looked like around the mid-13th cent.; – The Rock (Skałka) and the lands situated to the south of Wawel Hill, as it looked like in the mid-13th cent.; – Cistercian monastery in Mogiła, as it looked like around the mid-13th cent.; – Benedictine monastery in Tyniec, as it looked like in the 13th cent. A more active way of taking an imaginary tour around Kraków as it looked like in the early Middle Ages and a good opportunity to learn more about the details of its old architectural complexes is off ered by another feature of the exhibition – a computer animation titled Kraków a Thousand Years Ago. Th e fi lm presents reconstructed images of almost 1,000 buildings, including over 30 stone and brick structures, mainly sacred architecture. Th e area covered by the reconstruction is about 400 square kilometres, including the motte atop Wawel Hill, churches and monasteries, residential buildings, workshops and outbuildings, knights’ strongholds, fi shermen’s and craftsmen’s settlements, and the waterway and road network. Apart from the digital reconstructions, there were also physical ones: a scale model of Kraków around the mid- 13th cent., a scale model of Th e Kraków Motte in the years 1000-c. 1150, a scale model of the wooden St Adalbert’s church from the early 11th cent., and the scale models of two Romanesque stone churches from the early 12th cent. – St Adalbert’s and St Andrew’s. The Museum’s collaboration with computer graphic designers on this project opened some new avenues to be pursued by the institution’s researchers, enhanced its educational activities and helped to popularize the mediaeval architecture and settlement history of Kraków. The exhibition was an attempt to recreate the city’s historical landscape through the use of state of the art IT technologies which made it possible to merge elements of the real, physical world with the elements of virtual reality. It also created an opportunity to present the outcomes of historical, architectural and archaeological research conducted by many scientists, and to prove how great the value of computer imaging in the exhibition activity of museums really is.

References

1. Najważniejszymi z nich, oprócz opisywanej wystawy, były ekspozycje: Legendy i tajemnice Krakowa. Od króla Kraka do Piotra Skrzyneckiego (2005) i w jubileuszowym 2007 r. Kraków – europejskie miasto prawa magdeburskiego 1257–1791. Rada Miasta Krakowa podjęła 17 grudnia 2003 r. uchwałę w sprawie obchodów 750-lecia lokacji stołecznego królewskiego miasta Krakowa w roku 2007. O obchodach wielkiego jubileuszu 750. rocznicy lokacji Krakowa na prawie magdeburskim zob. Jubileuszowy kopiec wspomnień. Kraków 2007. Kraków 2008.

2. Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII wieku. Katalog wystawy. Koncepcja i red. nauk. E. Firlet. Kraków 2006.

3. Pianowski Z.: Architektura monumentalna wczesnośredniowiecznego Krakowa. W: Kraków w chrześcijańskiej…, s. 163–219; Zaitz E.: Osadnictwo wczesnośredniowieczne na terenie Krakowa. W: Kraków w chrześcijańskiej…, s. 221–272.

4. Zob. szerzej: Marek M.: Cyfrowa rekonstrukcja historycznej zabudowy Krakowa. Projekt Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. W: Kraków – europejskie miasto prawa magdeburskiego 1257–1791. Katalog wystawy. Koncepcja i red. nauk. G. Lichończak- Nurek. Kraków 2007, s. 99–129.

5. Zabudowę wzgórza wawelskiego scharakteryzowali kompleksowo ostatnio: Firlet J., Pianowski Z.: Wawel do roku 1300. W: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta. Red. J. Wyrozumski. Kraków 2007, s. 45–66. Zob. też Pianowski Z.: Architektura monumentalna…, s. 167–185.

6. Zob. szerzej: Wyrozumski J.: Dzieje Krakowa. T. 1. Kraków do schyłku wieków średnich. Kraków 1992, s. 9–22; Niezabitowski M.: Geografi a a historia Krakowa. Warunki naturalne rozwoju Krakowa. W: Kraków. Nowe studia…, s. 19–43.

7. Kraków 1000 lat temu. Wirtualna rekonstrukcja. MM interActive, Kraków 2006. Płyta DVD w trzech wersjach językowych. Opracował zespól pod kierunkiem Marcina Orkisza w składzie: Marek Oliszewski, Michał Świadek, Grzegorz Grochot, Agnieszka Budnik, Bartosz Kwolek, Irena Jaworska, Wojciech Buchta, Maciej Król. Konsultacja naukowa: Zbigniew Pianowski, Janusz Firlet, Emil Zaitz, Kazimierz Radwański, Maria Dębicka, Krzysztof Ożóg, Zbigniew Beiersdorf.

8. Czas powstania młynówki dominikańskiej jest sporny. Większość badaczy uważa, że przekop powstał w latach 80. XIII w. Z. Pianowski opowiada się za jego powstaniem przed połową XIII w. Zob. Krasnowolski B.: Młynówka Królewska – geneza i przekształcenia. „Rocznik Krakowski” 2003, t. 69, s. 25–33.

9. Wszystkie obiekty ekspozycyjne, też rekonstrukcje, modele, mapy, animacja komputerowa, posiadają noty katalogowe w wydawnictwie Kraków w chrześcijańskiej Europie…

10. Wydany został monumentalny katalog tej wystawy, zob. Wieczorek A., Hinz H.-M.: Europas Mitte um 1000. Beiträge zur Geschichte, Kunst und Archäologie. Stuttgart 2000, t. 1–3.

11. Oba modele zostały wypożyczone z Muzeum Archeologicznego w Krakowie; drewniany powstał w 2002 r., murowany w 1997 r.

12. Model wypożyczono z Muzeum Narodowego w Krakowie.

13. Autorami aranżacji plastycznej wystawy byli Jan Suchowiak i Janusz Warchoł. Model portalu romańskiego z początku XII w. opracował naukowo Janusz Firlet, rysowała Jolanta Lasek, wykonał Janusz Warchoł.

14. Oratorium powstało z inspiracji Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Rozbudowana forma tego dzieła została wykonana przez artystów Opery Krakowskiej i zaproszonych solistów rok później – 5 czerwca 2007 r. na Rynku Głównym w Krakowie, podczas otwarcia wystawy jubileuszowej Kraków – europejskie miasto prawa magdeburskiego 1257–1791.

15. O chrystianizacji Krakowa i południowych ziem Polski zob. Wyrozumski J.: Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII wieku. W: Kraków w chrześcijańskiej…, s. 36–77.

16. Por. Ozimek P.: Rekonstrukcja wirtualna obiektów architektonicznych. „Roczniki Geomatyki” 2007, t. V, z. 8, s. 173–185; Jachimski J., Mierzwa W., Tokarczyk R.: Wizualizacja 3D w promocji dziedzictwa kulturowego. „Roczniki Geomatyki” 2007, t. V, z. 8, s. 163–172.

17. Zob. Wawel 1000 lat temu. Wirtualna rekonstrukcja. Kraków 2008. Płyta DVD w kilku wersjach językowych.

18. Realizowany obecnie przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa projekt Rynek podziemny, obejmujący urządzenie wystawy i rezerwatu archeologiczno-architektonicznego pod płytą Rynku Głównego w Krakowie, przewiduje użycie w szerokim zakresie multimediów.

19. Zob. Krasnowolski B.: Historyczne przemiany krajobrazu Krakowa. W: Krajobraz Krakowa wobec zagrożeń. Materiały sesji naukowej odbytej 22 kwietnia 2007 roku. Kraków 2007, s. 7–46. Tutaj podana literatura przedmiotu.

20. Szerzej na temat zachowanych reliktów architektury wczesnośredniowiecznej w Krakowie zob. Żaki A.: Archeologia Małopolski. Wrocław 1974; Radwański K.: Kraków przedlokacyjny, rozwój przestrzenny. Kraków 1975, s. 14–20; Bober M.: Architektura przedromańska i romańska w Krakowie. Badania i interpretacje. Rzeszów 2008; na temat Wawelu por. prace J. Firleta, Z. Pianowskiego, A. Kuklińskiego.

21. Dotyczy to szczególnie Wawelu. Zob. Firlet J., Pianowski Z.: Z rozważań nad planem najstarszej katedry krakowskiej. W: Lapides viventes. Zaginiony Kraków wieków średnich. Księga dedykowana Profesor Klementynie Żurowskiej. Kraków 2005, s. 57–66; eidem: Wawel do roku 1300...; eidem: Uwagi o topografii wczesnośredniowiecznego Wawelu. „Acta Archaeologica Waweliana”2006, t. III, s. 43–58.

22. Zob. Bentkowska-Kafel A.: Historyczna wiarygodność zabytku wirtualnego. Uwagi na marginesie postulatów Karty londyńskiej. W: Nowoczesne metody gromadzenia i udostępniania wiedzy o zabytkach. (Cyfrowe spotkania z zabytkami 1). Red. A. Seidel-Grzesińska, K. Stanicka-Brzezicka. Wrocław 2008, s. 35–47; zob. też Kroczyński P.: Problemy i potencjał cyfrowej rekonstrukcji architektury na przykładzie projektu zrekonstruowania dwutysiącletniej historii Bazyliki św. Piotra w Watykanie i osiemsetpięćdziesięcioletniego

rozwoju Kremla w Moskwie. W: Nowoczesne metody gromadzenia..., s. 163–167; Kępczyńska-Walczak A.: Technologie cyfrowe dla dziedzictwa kulturowego – model opracowania danych o zabytkach architektury. W: Nowoczesne metody gromadzenia..., s. 18–26.

23. Bentkowska-Kafel A.: Historyczna wiarygodność..., s. 43–44.

24. Por. obszerną publikację: Archeologia. Komputerowa rekonstrukcja zaginionej rzeczywistości. Przedmowa C. Renfrew. Warszawa 1997.

Downloads

Published

2026-10-09

Issue

Section

Articles

How to Cite

Rekonstrukcje krajobrazu krakowskiego zespołu osadniczego na wystawie Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII wieku. (2026). Krzysztofory: Scientific Bulletin of the Historical Museum of the City of Kraków, 26, 21-26. https://doi.org/10.32030/KRZY.2008.02