„Wyjątkowo głupie i nieudolnie napisane” – zmagania z autorem, czytelnikiem i nie tylko w paratekstach Roberta Stillera
DOI :
https://doi.org/10.12797/MOaP.32.2026.73.03Mots-clés :
literary translation, translator’s paratexts, Robert Stiller, translator’s role, translator’s visibilityRésumé
‘OUTSTANDINGLY STUPID AND CLUMSILY WRITTEN’: BATTLES WITH THE AUTHOR, WITH THE READER – AND MORE – IN ROBERT STILLER’S PARATEXTS
The paper is a discussion of Robert Stiller’s paratexts (including prefaces, afterwords, supplements, and acknowledgments) accompanying histranslations. About one hundred paratexts collected from over fifty books were analyzed, with a focus on elements that are unconventional in terms of form and content, and particularly on Stiller’s criticism towards authors, readers, translators, editors, publishers, critics, and institutions. Although the paratexts cited may seem scandalous due to their tart tone, the paper proposes a different interpretative perspective: deprecatory comments are viewed as an expression of concern for the quality of published literature and for the ethical principles in the publishing market. In this context, it seems that even those paratexts in which Stiller lists his own merits and accomplishments can be interpreted not so much as a sign of pride as a proof of professional integrity. The topics raised in Stiller’s paratexts were also linked to some of the issues important for Translation Studies, including the question of the translator’s competence, their role and responsibility towards the author and reader, as well as the problem of translation series.
Téléchargements
Références
Balcerzan, E. (1968|1998), „Poetyka przekładu artystycznego”, [w:] Edward Balcerzan, Literatura z literatury. Strategie tłumaczy, „Śląsk”, Katowice.
View in Google Scholar
Barańczak, S. (1990), „Mały, lecz maksymalistyczny Manifest translatologiczny albo: Tłumaczenie się z tego, że tłumaczy się wiersze również w celu wytłumaczenia innym tłumaczom, iż dla większości tłumaczeń wierszy nie ma wytłumaczenia”, Teksty Drugie: teoria literatury, krytyka, interpretacja. 3: 7-66.
View in Google Scholar
Barneville d’Aulnoy M.-C. de (1987), Baśnie czarodziejskie (tłum. Robert Stiller), Wydawnictwa Normalizacyjne Alfa-Wero, Warszawa.
View in Google Scholar
Beowulf. Epos bohaterski (2010) (przeł. Robert Stiller) Wydawnictwo Vis-à-vis/Etiuda, Kraków.
View in Google Scholar
Berdyczewski, M. J. Bin Gorion (1989), Żydowskie legendy biblijne, cz. 2 (tłum. Robert Stiller), „Uraeus”, Gdynia.
View in Google Scholar
Bilhana (1972), Pięćdziesiąt rozkoszy złodzieja (tłum. Robert Stiller), Wydawnictwo Współczesne RSW „Prasa-Książka-Ruch”, Warszawa.
View in Google Scholar
Borowski, A.S. (2022), „Przekład jako tłumaczenie, czyli… interpretacja”, Humanities and Cultural Studies. 3/3: 77-90, https://doi.org/10.55225/hcs.432.
View in Google Scholar
Brecht, B. (1980), Poezje wybrane (wybór, oprac. i tłum. Robert Stiller), Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa.
View in Google Scholar
Brecht, B. (1988), Postylla domowa i inne wiersze (wybór, oprac. i tłum. Robert Stiller), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
View in Google Scholar
Burgess, A. (2016), Nakręcana pomarańcza: powieść – wersja A (tłum. Robert Stiller), Wydawnictwo Vis-à-vis/Etiuda, Kraków.
View in Google Scholar
Carroll, L. (1990), Przygody Alicji w Krainie Czarów (tłum. Robert Stiller), Lettrex, Warszawa.
View in Google Scholar
Carroll, L. (1991), Po drugiej stronie lustra i co Alicja tam znalazła (tłum. Robert Stiller), Lettrex, Warszawa.
View in Google Scholar
Carroll, L. (2004), Wyprawa na żmirłacza i inne wiersze (tłum. Robert Stiller), Oficyna Naukowa, Warszawa.
View in Google Scholar
Conrad, J. (2017), Serce ciemności (tłum. Jacek Dukaj), Wydawnictwo Literackie, Kraków.
View in Google Scholar
Fornalczyk-Lipska, A. (2021), Translators of Children’s Literature and Their Voice
View in Google Scholar
in Prefaces and Interviews, [w:] Klaus Kaindl, Waltraud Kolb, Daniela Schlager, red., Literary Translator Studies, John Benjamins, Amsterdam–Philadelphia, https://doi.org/10.1075/btl.156.09for.
View in Google Scholar
Genette, G. (1987), Seuils, Seuil, Paris.
View in Google Scholar
Gilgamesz. Epos babiloński i asyryjski ze szczątków odczytany i uzupełniony także pieśniami szumerskimi przez Roberta Stillera (2004), ([tłum.], posł i przyp. opatrzył Robert Stiller) Vis-à-vis/Etiuda, Kraków.
View in Google Scholar
Heine, H. (1978), Poezje wybrane (wybór, oprac. i tłum. Robert Stiller), Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa.
View in Google Scholar
Heine, H. (1980), Księga pieśni (Robert Stiller, oprac. i wstępem opatrzył) Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
View in Google Scholar
Hejwowski, K. (2015), Iluzja przekładu, „Śląsk”, Katowice.
View in Google Scholar
Hermans, T. (2015), Narada języków (tłum. Agnieszka Dauksza, Magdalena Heydel, Katarzyna Michalik, Monika Pitek, Kinga Rozwadowska, Katarzyna Szymańska, Katarzyna Wasilewska, Kamila Wojda), Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
View in Google Scholar
Hope, A. (1989), Więzień na zamku Zenda czyli Trzy miesiące w życiu angielskiego dżentelmena (tłum. Robert Stiller), „Śląsk”, Katowice.
View in Google Scholar
Jarniewicz, J. (2018), „Syzyf zwycięzca”, Dwutygodnik. 242, https://www.dwutygodnik.com/artykul/7939-syzyf-zwyciezca.html (10.08.2025).
View in Google Scholar
Kovala, U. (1996), „Translations, Paratextual Mediation, and Ideological Closure”, Target. 8/1: 119-147, https://doi.org/10.1075/target.8.1.07kov.
View in Google Scholar
Lady Gregory, A. (2012), Walki bóstw i mężów. Epos bohaterski z irlandzkiego przekazała Lady Augusta Gregory (tłum. i oprac. Robert Stiller), Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, Warszawa.
View in Google Scholar
Legeżyńska, A. (1986|2013), „Tłumacz jako drugi autor”, [w:] Piotr de Bończa Bukowski, Magda Heydel, red., Polska myśl przekładoznawcza, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
View in Google Scholar
Lindsay, V. (1979), Wiersze wybrane (oprac., przedm. i tłum. Robert Stiller), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
View in Google Scholar
Lisowski, R. (2018), „Tłumacze wszystkich światów”, Dwutygodnik. 247, https://www.dwutygodnik.com/artykul/8012-tlumacze-wszystkich-swiatow.html (10.08.2025).
View in Google Scholar
Lis-Wielgosz, I. (2017), „Przekład omówiony, czyli o statusie i funkcji paratekstu (na przykładzie serii Biblioteka Duchowości Europejskiej)”, Przekłady Literatur Słowiańskich. 8/1: 37-56.
View in Google Scholar
Louÿs, P. (2010), Pieśni Bilitis (tłum. i oprac. Robert Stiller), Oficyna Naukowa, Warszawa.
View in Google Scholar
McRae, E. (2012), „The Role of Translators’ Prefaces to Contemporary Literary Translations into English: An Empirical Study”, [w:] Anna Gil Bardají, Pilar Orero, Sara Rovira-Esteva, red., Translation Peripheries. Paratextual Elements in Translation, Peter Lang, Bern.
View in Google Scholar
Morrell, D. (1990), Pierwsza krew (tłum. Robert Stiller), „Śląsk”, Katowice.
View in Google Scholar
Nabokov, V. (1991), Lolita. Powieść (tłum. Robert Stiller), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
View in Google Scholar
Papadima, M. (2011), „Głos tłumacza w peritekście jego przekładu: przedmowa, posłowie, przypisy i inne zwierzenia” (tłum. Tomasz Stróżyński), Między Oryginałem a Przekładem. 17: 13-31.
View in Google Scholar
Pieśni o ciemnej miłości. Pantuny (1959) (tłum. Robert Stiller), Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
View in Google Scholar
Skibińska, E. (2009), „O przypisach tłumacza: wprowadzenie do lektury”, [w:] Elżbieta Skibińska, red., Przypisy tłumacza, Księgarnia Akademicka, Wrocław–Kraków.
View in Google Scholar
Šrámek, F. (1986), Znów objęłaś mnie za szyję. Wiersze wybrane (tłum. Robert Stiller), Wydawnictwo Literackie, Kraków–Wrocław.
View in Google Scholar
Stiller, R. (1993), „Ile pan zna języków?”, Wiedza i Życie. 705(9): 32-36.
View in Google Scholar
Stiller, R. (1971), Wstęp, [w:] Antologia literatury malajskiej (wybrał i przeł. Robert Stiller), Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
View in Google Scholar
Krymhilda. Opowieść rycerska o Nibelungach (1974) (według średniowiecznego eposu napisał Robert Stiller), Nasza Księgarnia, Warszawa.
View in Google Scholar
Stiller, R. (1989), Słów kilka z dziejów Rurytanii, [w:] Anthony Hope, Więzień na zamku Zenda czyli Trzy miesiące w życiu angielskiego dżentelmena (tłum. Robert Stiller), „Śląsk”, Katowice
View in Google Scholar
Stiller, R. (1990), Wielebny w Krainie Czarów, [w:] Lewis Carroll, Przygody Alicji w Krainie Czarów (tłum. Robert Stiller), Lettrex, Warszawa.
View in Google Scholar
Stiller, R. (1991), Lolita jako gra i paradoks, [w:] Vladimir Nabokov, Lolita.
View in Google Scholar
Powieść (tłum. Robert Stiller), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
View in Google Scholar
Stiller, R. (1999), Kilka sprężyn z nakręcanej pomarańczy, [w:] Anthony Burgess, Mechaniczna pomarańcza. Powieść – wersja R (tłum. i posł. Robert Stiller), „Etiuda”, Kraków.
View in Google Scholar
Stiller, R. (2004a), Refleksje i dywagacje, [w:] Gilgamesz. Epos babiloński i asyryjski ze szczątków odczytany i uzupełniony także pieśniami szumerskimi przez Roberta Stillera, Vis-à-vis/Etiuda, Kraków.
View in Google Scholar
Stiller, R. (2004b), Z dziejów żmirłaczenia, [w:] Lewis Carroll, Wyprawa na żmirłacza i inne wiersze (tłum. Robert Stiller), Oficyna Naukowa, Warszawa.
View in Google Scholar
Stiller, R. (2011), Który to Rabindranath?, [w:] Rabindranath Tagore, Bezkresne owocobranie (tłum. Robert Stiller), Wydawnictwo Kos, Katowice.
View in Google Scholar
Stiller, R. (2011a), Słowo na do widzenia, [w:] Robert Stiller, wybrał i oprac., Wiersze o miłości. Antologia kontrowersyjna [tłum. Robert Stiller], Wydawnictwo Kos, Katowice.
View in Google Scholar
Stiller, R. (2016), Eliminacje z całego świata, [w:] Jack London, Opowieści z całego świata (tłum. R. Stiller), Wydawnictwo Kos, Katowice.
View in Google Scholar
Stiller, R. (2016), Kilka słów od tłumacza, [w:] Anthony Burgess, Nakręcana pomarańcza. Powieść – wersja A (tłum. Robert Stiller), Vis-à-vis Etiuda, Kraków.
View in Google Scholar
Stiller, R. (2017), Burgess a sprawa polska, [w:] Anthony Burgess, Mechaniczna pomarańcza. Powieść (tłum. i posłowie Robert Stiller), Vis-à-vis Etiuda, Kraków.
View in Google Scholar
Stiller, R. (2017a), Zagadnienia przekładu, [w:] Żeglarze z dżungli. Jedyna w świecie antologia literatury malajskiej (XIV-XX wiek) (wybrał, oprac. i przeł. Robert Stiller), Wydawnictwo Vis-à-vis/Etiuda, Kraków.
View in Google Scholar
Stiller, R. (2023), Dopiero na Pacyfiku pokazano nam prawdziwie ludzki związek równych sobie mężczyzny z kobietą, [w:] Jack London, Wyspiarska przygoda (tłum. Robert Stiller), Wydawnictwo Kos, Katowice.
View in Google Scholar
Stiller, R., red. (2011), Wiersze o miłości. Antologia kontrowersyjna, Wydawnictwo Kos, Katowice.
View in Google Scholar
Strofy o zwierzętach. Antologia (1982), wybór, oprac. i wstęp Robert Stiller, Iskry, Warszawa.
View in Google Scholar
Strofy z dreszczykiem. Antologia (1986), wybór i oprac. Robert Stiller, Iskry, Warszawa.
View in Google Scholar
Sun Zi (2003), Sztuka wojenna. Chiński traktat o skutecznej taktyce i strategii w walce zbrojnej oraz w życiu i w interesach (spolszczył i oprac. Robert Stiller), Vis-à-vis Etiuda, Kraków.
View in Google Scholar
Sztorc, W. (2024), „Tłumacz mówi własnym głosem: obrazy tłumaczy w ich paratekstach – rekonesans”, [w:] Ewa Kapela, Anna Paszkowska, Gabriela Wilk, red., Przestrzenie przekładu, t. 8, Śląsk, Katowice.
View in Google Scholar
Tagore, R. (1989), Rosnący księżyc i inne poezje (tłum. Robert Stiller), Nasza Księgarnia, Warszawa.
View in Google Scholar
Tagore, R. (2011), Bezkresne owocobranie (tłum. Robert Stiller), Wydawnictwo Kos, Katowice.
View in Google Scholar
Trachtenberg, J. (2011), Diabeł i Żydzi. Średniowieczna koncepcja Żyda a współczesny antysemityzm (tłum. i supl. Robert Stiller), Wydawnictwo Vis-à-vis/Etiuda, Kraków.
View in Google Scholar
Tysiąc i jedna noc z Szeherezadą (2013) (tłum. Marian Leon Kalinowski, Robert Stiller), Wydawnictwo Kos, Katowice.
View in Google Scholar
Wouk, H. (1994), Wojna i pamięć. Zatoka Leyte (tłum. Robert Stiller), Interart, Warszawa.
View in Google Scholar
Téléchargements
Publiée
Numéro
Rubrique
Licence

Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas d'Utilisation Commerciale - Pas de Modification 4.0 International.
