Pod urokiem medycyny niemieckiej i francuskiej. Dziewiętnastowieczne relacje polskich lekarzy z wyjazdów naukowych do Berlina i Paryża
DOI:
https://doi.org/10.12797/AHiFM.89.2025.89.07Słowa kluczowe:
podróże naukowe, medycyna niemiecka, francuska sztuka lekarska, nauczanie medycynyAbstrakt
W artykule ukazano XIX-wieczne relacje polskich lekarzy z wyjazdów naukowych do Berlina i Paryża. To w tym właśnie stuleciu modne stawały się podróże do najbardziej znanych europejskich centrów badań i dydaktyki lekarskiej, do miejsc, w których rodziły się i rozwijały nowe idee medyczne oraz udoskonalano praktykę leczniczą. Lekarze publikowali sprawozdania z wizyt w Berlinie i Paryżu w czasopismach, informując czytelników o innowacjach stosowanych przez niemieckich i francuskich medyków. Współcześnie te XIX-wieczne relacje stanowią ważne źródło informacji o stanie ówczesnej wiedzy lekarskiej, funkcjonowaniu szpitali, nauczaniu medycyny. Autorami części sprawozdań z wyjazdów naukowych byli najwybitniejsi polscy medycy, którzy doskonale rozumieli znaczenie popularyzacji wiedzy o europejskiej medycynie. Słusznie bowiem uważali, że recepcja zagranicznych idei lekarskich może pozytywnie wpłynąć na rozwój polskiej sztuki lekarskiej.
Bibliografia
[1] Wnęk J., Światowa medycyna w polskiej nauce i dydaktyce lekarskiej 1795-1939. Pedagogiczny aspekt dyfuzji nauki, t. 1-2, Aspra, Instytut Historii Nauk PAN, Warszawa (Polska) 2020.
[2] Konopka S., Polska bibliografia lekarska dziewiętnastego wieku (1801-1900), t. 1, PZWL, Warszawa (Polska) 1974.
[3] Chodkowski L., Sprawozdanie z postrzeżeń uczynionych w klinikach Berlińskich. Pamiętnik Lekarski Warszawski, 1842, VIII (1), 1–43.
[4] Jabłonowski F., Berlin, Wiedeń i Graefenberg pod względem lekarskim. Biblioteka Warszawska, 1843, 2, 540–559.
[5] Le Brun A., Wspomnienia lekarskie z podróży odbytej w roku 1842 do Niemiec i Francyi, czytane na publicznym posiedzeniu Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego dnia 15 stycznia 1843. Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, 1843, IX (2), 1–66.
[6] Le Brun A., Wspomnienia lekarskie z podróży odbytej przez dra Le Bruna z roku 1857. Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, 1858, LXXXI (2), 32–63.
[7] Warszauer J., Listy z Berlina. Tygodnik Lekarski, 1860, XIV (45), 396–398; (56), 405–406.
[8] Narkiewicz-Jodko W., Wspomnienia z wycieczki do Berlina. Gazeta Lekarska, 1867, I (38), 602–606.
[9] Janiszewski A., Listy z Berlina. Przegląd Lekarski, 1880, XIX (42), 540–542; (46), 590–592; (51), 662–663; (52), 674–675.
[10] Pawiński J., Wspomnienia z wycieczki do Berlina. Gazeta Lekarska, 1881, XVI (11), 221–223; (14), 291–293;
(16), 331–333; (17), 250–354.
[11] Ołtuszewski W., Kilka słów o zakładach Paryża i Berlina dla dzieci z niedorozwojem psychicznym. Medycyna, 1899, XXVII (19), 438–441.
[12] Meyerson S., Notatki z podróży. Berlin i Wrocław. Medycyna, 1883, XI (23), 385–388.
[13] Biegański W., Z wystawy higienicznej. Gazeta Lekarska, 1883, XVIII (23), 436–441; (28), 527–532; (30), 568–572.
[14] Rydygier L., Sprawozdanie dokładniejsze z niektórych ważniejszych rozpraw mianych na VIII Zjeździe chirurgów niemieckich w Berlinie. Przegląd Lekarski, 1880, XIX (1), 6–7; (2), 20–21; (3), 33–34.
[15] Bujwid O., Z 10 kongresu lekarzy w Berlinie. Wszechświat, 1890, IX (35), 557–558.
[16] Flatau E., Listy z Berlina. II. 15-ty zjazd dla medycyny wewnętrznej w Berlinie. Kronika Lekarska, 1897, XVIII (14), 674–676; (15), 714–719.
[17] Flatau E., Międzynarodowy zjazd w Berlinie dla badania trądu. Kronika Lekarska, 1898, XIX (1), 30–33.
[18] Konopka S., Polska bibliografia lekarska dziewiętnastego wieku (1801-1900), t. 7, PZWL, Warszawa (Polska) 1979.
[19] Robiński S., Korespondencja „Przeglądu Lekarskiego”, Paryż dnia 10 stycznia 1869. Przegląd Lekarski, 1869, VIII (8), 63–64.
[20] Janikowski S., Notatki policyjno-lekarskie z podróży. V. Utrzymanie czystości ulic, ścieki, wychodki itd. w Paryżu, Berlinie i Wiedniu. Tygodnik Lekarski, 1861, XV (37), 326–328; (38), 334–335.
[21] Złotnicki A., Korespondencja z Paryża, 18 lutego 1887 r. Zdrowie, 1887, II (18), 27–29.
[22] Kaczyński S., Listy z Paryża. Przegląd Lekarski, 1899, XXXVIII (48), 660–661.
[23] Złotnicki A., Korespondencja, Paryż, 20 maja 1887 r. Zdrowie, 1887, 21, 28–30. DOI: https://doi.org/10.1002/cber.18870200104
[24] Rolle A.J., Listy z Paryża. Kliniczny wykład w szpitalach paryskich. Tygodnik Lekarski, 1860, XIV (27), 239–240; (29), 254–255; (30), 266–268; (31), 274–275.
[25] Chojnowski B., Korespondencja z Paryża. Przegląd Lekarski, 1864, III (48), 381–382; (49), 389–391; (50), 398–399; (51), 404–406.
[26] Wolski E., Korespondencja z Paryża. Medycyna, 1881, IX (1), 3–4.
[27] Raciborski A., Hipnotyzm w szpitalu La Salpêtrière. Kosmos, 1887, XII, 88–224.
[28] Siedlecki J., Salpêtrière. Przegląd Lekarski, 1897, XXXVI (10), 125–126.
[29] Zieliński J., Listy z Paryża. Kronika Lekarska, 1897, XVIII (11), 551–555.
[30] Bujwid O., Sprawozdanie z wycieczki odbytej kosztem Kasy Pomocy imienia Mianowskiego w październiku i listopadzie roku 1888. Gazeta Lekarska, 1889, XXIV (16), 329–337.
[31] Bujwid O., Instytut Pasteura i jego otwarcie. Wszechświat, 1889, VIII (1), 1–4.
[32] Bugiel W., Listy z Paryża. Kronika Lekarska, 1898, XIX (10), 452–455.
[33] Eborowicz A., Przegląd klinik chirurgicznych. Szpital i kliniki w Paryżu profesora Nélatona. Tygodnik Lekarski, 1858, XII (28), 223.
[34] Matlakowski W., Korespondencja z Paryża. Medycyna, 1876, IV (15), 244–246; (16) 258–260; (17), 274–277.
[35] Borzęcki E., Listy z Paryża. Przegląd Lekarski, 1892, XXXI (20), 246–248; (22), 275–276. DOI: https://doi.org/10.1175/1520-0493(1892)20[275:W]2.0.CO;2
[36] Jasiewicz J., Korespondencja z Paryża. Nowiny Lekarskie, 1896, VIII (12), 762–764.
[37] Wicherkiewicz B., Kongres towarzystwa francuskiego okulistycznego w Paryżu. Nowiny Lekarskie, 1891, III (6), 271–274; (7-8), 361–365; (10), 511–513.
[38] Ciechanowski S., Sprawozdanie z IV-go Zjazdu w sprawie gruźlicy odbytego w Paryżu od 27 lipca do 2 sierpnia 1898 roku. Przegląd Lekarski, 1898, XXXVII (40), 497; (41), 508–509; (42), 521–522; (43), 533–534; (45), 559–560.
[39] Brudziński J., Korespondencja „Medycyny”. Paryż. Medycyna, 1900, XXVIII (20), 468–472.
[40] Kwaśnicki A., XIII międzynarodowy kongres lekarski w Paryżu (2-9 sierpnia 1900 r.). I. Sekcja pediatryczna. Przegląd Lekarski, 1900, XXXIX (35), 527–528; (36), 540–541; (37), 554–555; (38), 567; (39), 578–579.
[41] Brzeziński T., Polskie peregrynacje po dyplomy lekarskie (od średniowiecza po odzyskanie niepodległości w 1918 r.), Wydawnictwo Retro-Art, Warszawa (Polska) 1999.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Archiwum Historii i Filozofii Medycyny
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
