Sposoby wyrażania śmierci w inskrypcjach nagrobnych ze Starego Cmentarza w Zakopanem
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.19.2024.38.18Słowa kluczowe:
inskrypcje nagrobne, ideogramy, leksyka, frazeologia, śmierćAbstrakt
MEANS OF EXPRESSING DEATH IN GRAVESTONE INSCRIPTIONS FROM THE OLD CEMETERY IN ZAKOPANE
The article investigates linguistic and extralinguistic means of notifying of death through gravestone inscriptions in Zakopane. The analysis of 595 inscriptions from the 19th, 20th and 21st centuries allowed us to establish that the repertoire of linguistic means of signalling death is much more differentiated than the extralinguistic one. Linguistic measures include: 1. lexemes directly communicating death (e.g. verbs: to die, to commit suicide; participles: killed); 2. euphemistic expressions for death (death is metaphorically expressed as: rest, sleep, transformation in the world of flora, extinguished flame, journey, sacrifice); 3. date of death. Extralinguistic measures include: 1. ideograms in the form of an obelisk (dagger) †; 2. placing names in a certain context, in the burial area, at a cemetery gravestone. The analysis results were compared with results of studies of inscriptions from other cemeteries in Poland, which showed that the fundamental manner of speaking of death is constant, independent of place or time – discrepancies pertain to nuances only.
Pobrania
Bibliografia
Babiarz A., 1999–2000, Językowy obraz śmierci i cierpienia zawarty w epitafiach na Cmentarzu Starym w Tarnowie, „Rocznik Tarnowski” nr 7, s. 193–203.
View in Google Scholar
Dąbrowska A., 1993, Eufemizmy współczesnego języka polskiego, Wrocław.
View in Google Scholar
Długosz K., 2002, Językowo-kulturowy aspekt napisów nagrobnych, [w:] A. Łazowski (red.), Nekropolie, kirkuty, cmentarze, t. 1, Szczecin, s. 27–40.
View in Google Scholar
Długosz K., 2010, Inskrypcje nagrobne w ujęciu językoznawczym, wyd. 2, Gorzów Wielkopolski.
View in Google Scholar
Dudek-Szumigaj A., 2008, Eufemizmy śmierci w świetle inskrypcji nagrobnych wybranych nekropolii prawosławnych Wołynia, [w:] F. Czyżewski, A. Tyrpa (red.), Tabu językowe i eufemizacja w dialektach słowiańskich, Lublin, s. 201–208.
View in Google Scholar
Dudek-Szumigaj A., 2009, Metaforyczne określenia śmierci w świetle inskrypcji nagrobnych nekropolii prawosławnych Lubelszczyzny, „Seminaria Naukowe Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego” nr 8 (59), s. 35–37.
View in Google Scholar
Dudek-Szumigaj A., 2016, Życie i śmierć w świetle inskrypcji nagrobnych nekropolii prawosławnych wschodniej Lubelszczyzny, „Studia Wschodniosłowiańskie” t. 16, s. 385–395, https://doi.org/10.15290/sw.2016.16.29. DOI: https://doi.org/10.15290/sw.2016.16.29
View in Google Scholar
Dudek-Szumigaj A., 2018, Inskrypcje nagrobne pogranicza polsko-ukraińskiego. Studium genologiczne, Lublin.
View in Google Scholar
Engelking A., 1984, Istota i ewolucja eufemizmów (na przykładzie zastępczych określeń śmierci), „Przegląd Humanistyczny” nr 4, s. 115–129.
View in Google Scholar
Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych, [on-line:] https://zakopaneparafia.grobonet.com/mapa/2/ (dostęp: 20 XII 2023).
View in Google Scholar
Kieres D., 2015, Nagrobne inskrypcje metaforyczno-peryfrastyczne z polskiego cmentarza w Adampolu (Turcja), „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” III, s. 156–167, https://studiapoetica.uken.krakow.pl/article/view/2980.
View in Google Scholar
Marciniak R., 2008, Określenia śmierci i umierania w inskrypcjach nagrobnych cmentarzy w Łowiczu i Złakowie Kościelnym, [w:] F. Czyżewski, A. Tyrpa (red.), Tabu językowe i eufemizacja w dialektach słowiańskich, Lublin, s. 181–200.
View in Google Scholar
Muzioł M., 2013, Rola eufemizmów śmierci w języku inskrypcji nagrobnych, „Zeszyty Naukowe Uczelnianej Rady Doktorantów Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego” nr 1, s. 43–55.
View in Google Scholar
Pinkwart M., Piżanowska R., 2019, Stary Cmentarz na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem. Przewodnik, wyd. 2, Nowy Targ.
View in Google Scholar
Rogowska-Cybulska E., 2012, Inskrypcje nagrobne wiejskiego cmentarza jako nośniki pamięci o zmarłych (na przykładzie cmentarza parafialnego w Łojach w diecezji łomżyńskiej), „Studia Łomżyńskie” XXII, s. 95–118.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, t. I–XI, Warszawa 1958–1969, [on-line:] https://doroszewski.pwn.pl.
View in Google Scholar
Steczko I., 2011, Językowe sposoby wyrażania aktu śmierci w dawnych inskrypcjach nagrobnych z cmentarza Rakowickiego w Krakowie, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” VI, s. 92–108.
View in Google Scholar
SWO: W. Kopaliński, Słownik wyrazów i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, Warszawa 1994.
View in Google Scholar
Syrnicka K., 2001, Polska epigrafika nagrobna na Wileńszczyźnie. Tradycja i współczesność, Wilno – Lublin.
View in Google Scholar
Szczaus A., 2022, Obraz ludzi Podhala i Tatr w inskrypcjach ze starego cmentarza na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem, Szczecin. DOI: https://doi.org/10.18276/978-83-7972-801-5
View in Google Scholar
Szymański J., Trelińska B., 2014, Instrukcja wydawnicza dla źródeł epigraficznych, [w:] J. Tandecki, K. Kopiński, Edytorstwo źródeł historycznych, Warszawa, s. 448–456.
View in Google Scholar
Wolański A., 2008, Edycja tekstów. Praktyczny poradnik: książka, prasa, www, Warszawa.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
