Історічно-културный контекст літературного розвитку карпаторусиньской діаспоры в США і вопросы транскултуралізма
DOI:
https://doi.org/10.12797/RRB.21.2025.21.04Słowa kluczowe:
transkulturalizm, literatura emigracyjna, tożsamość narodowa, literatura karpackorusińska, diasporaAbstrakt
KONTEKST HISTORYCZNO-KULTUROWY ROZWOJU LITERACKIEGO DIASPORY KARPACKO-RUSIŃSKIEJ W USA ORAZ KWESTIE TRANSKULTURALIZMU
Dzieła literatury emigracyjnej Rusinów Karpackich w USA, które przedstawiają rzeczywistość społeczną diaspory rusińskiej, odzwierciedlają tematy takie jak alkoholizm, asymilacja językowa i kulturowa oraz konflikt pokoleniowy. Teksty powstały na terenie „Nowego Kraju” i są nośnikami nie tylko informacji estetycznych, lecz także historycznych, społecznych i kulturowych. Często ukazują one proces transformacji tożsamości etnicznej diaspory rusińskiej oraz powstawanie nowej, hybrydowej kultury. W literaturoznawstwie funkcjonuje pojęcie opisujące zarówno tę transformację, jak i hybrydyzację kultur oraz rezultaty tego procesu, określane mianem transkulturalizmu. Transkulturalizm jawi się jako nowa i przydatna rama interpretacyjna tej literatury.
Bibliografia
«Аѵстрійска Держава». 1854. Вѣстникъ. Часопись политическа для русиновъ Ав-стрійской державы 6, ч. 54 (17[29].07.1854): 210 [«Aѵstrijska Derżawa». 1854. Wѣstnykъ. Czasopyś połytyczeska dla rusynowъ Aw¬strijskoj derżawŷ 6, cz. 54 (17[29].07.1854): 210].
Маґочій, Павло Р., Поп, Іван, уклад. 2010. Енциклопедія історії та культури карпат¬ських Русинів. Ред. Павло Р. Маґочій. Пер. Надія Кушко. Ужгород: Видавництво В. Падяка [Magoczij, Pawło R., Pop, Iwan, układ. 2010. Encykłopedija istoriji ta kultury karpat¬śkych Rusyniw. Red. Pawło R. Magoczij. Per. Nadija Kuszko. Użhorod: Wydawnyctwo W. Padiaka].
Новотна, Домініка. 2024. «Транскултуралізм – новы інтерпретачны рамкы в кар-паторусиньскій еміґрантьскій літературї США 20. стороча». В: Камо грядеши? Дінамічны процесы в сучасній карпаторусиністіцї. Ред. Валерій Падяк, Михал Павліч, 129–138. Пряшів: Выдавательство Пряшівской універзіты [Nowotna, Dominika. 2024. «Transkułturalizm – nowŷ interpretacznŷ ramkŷ w kar-patorusyńskij emigrantʹskij literaturji SSZA 20. storocza». W: Kamo hriadeszy? Dinamicznŷ procesŷ w suczasnij karpatorusynisticji. Red.Wałerij Padiak, Mychał Pawlicz, 129–138. Priasziw: Wŷdawatelstwo Priasziwskoj uniwerzitŷ].
Падяк, Валерій. 2018. Історія карпаторусиньского націоналного театра и драмату𬴳ї. Высокошколськый учебник. Пряшів: Выдавательство Пряшівського універзітета [Padiak, Wałerij. 2018. Istorija karpatorusyńskoho nacionałnoho teatra y dramatur¬giji. Wŷsokoszkołśkŷj uczebnyk. Priasziw: Wŷdawatelstwo Priasziwśkoho uniwerziteta].
Падяк, Валерій, Муляр, Каріна. 2018. «Розвиваня літературного житя карпатськых Русинів у США у другів половці XIX – первій половці XX столітя». В: 20 років высокошкольской русиністікы на Словакії. 20 rokov vysokoškolskej rusinistiky na Slovensku. Зборник рефератів з мeджінародной научной конференції Пряшівска універзіта, 17.–19.10.2018. Ред. Кветослава Копорова, 367–377. Пряшів: Пряшів-ска універзіта в Пряшові, Центер языків і култур народностных меншын, Іншті¬тут русиньского языка і културы [Padiak, Wałerij, Mular, Karina. 2018. «Rozwywania literaturnoho żytia karpatśkŷch Rusyniw u SSZA u druhiw połowci XIX – perwij połowci XX stolitia». W: 20 rokiw wŷsokoszkolskoj rusynistikŷ na Słowakiji. 20 rokov vysokoškolskej rusinistiky na Slovensku. Zbornyk referatiw z medżinarodnoj naucznoj konferenciji Priasziwska uniwerzita, 17.–19.10.2018. Red. Kwetosława Koporowa, 367–377. Priasziw: Priasziw¬ska uniwerzita w Priaszowi, Center jazŷkiw i kułtur narodnostnŷch menszŷn, Inszti¬tut rusyńskoho jazŷka i kułturŷ].
Bade, Klaus J. 2004. Evropa v pohybu. Evropské migrace dvou staletí. Praha: Lidové noviny.
Dagnino, Arianna. 2015. Transcultural Writers and Novels in the Age of Global Mobility. West Lafayette, IN: Purdue University Press. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv15wxqk8
Gorzo, Valentin. 1925. Fedorišinovy. Drama vo Trech Aktach. Iz Žiťa Amerikanskich Rusinov. McKeesport, PA: Knihopečatňa Sobranija Greko Katholičeskich Cerkovnych Bratstv.
Harušťák, Igor. 2013. «Príspevok k diskurzu o dejinách slovenského vysťahovalectva. Migračné impulzy a vysťahovalectvo z hornouhorských žúp na americký kontinent v kontexte migračných pohybov v strednej a východnej Európe v poslednej štvrtine 19. storočia». В: Sondy do slovenských dejín v dlhom 19. storočí. Ред. Dušan Kováč і ін., 214–226. Bratislava: Historický ústav Slovenskej akadémie vied.
«Kultúrna asimilácia». Hyperkulturell. Portal für Interkulturelle Kommunikation. Доступ: 29.09.2025. https://www.hyperkulturell.de/kulturna-asimilacia/.
Kupensky, Nicholas K. 2022. «Emil Kubek’s “Others”: Class, Nation, and Race in Carpatho-Rusyn American Literature». Річник Руской Бурсы 18: 137–163. https://doi.org/10.12797/RRB.18.2022.18.05. DOI: https://doi.org/10.12797/RRB.18.2022.18.05
Kupensky, Nicholas K. 2024. «Archive, Land, Nation, Text: The Lives of the Carpatho¬-Ruthenica Library». Річник Руской Бурсы 20: 41–48. https://doi.org/10.12797/RRB.20.2024.20.03. DOI: https://doi.org/10.12797/RRB.20.2024.20.03
Magocsi, Paul R. «Karpatská Rus». Akadémia rusínskiej kultúry v Slovenskej republike. Доступ: 29.09.2025. http://www.rusynacademy.sk/slovak/sl_geografia.html.
Magocsi, Paul R. 2004. Our People. Carpatho-Rusyns and Their Descendants in North America. Передм. Oscar Handlin, Michael Novak. 4. выд. Ontario: Multicultiral History Society of Ontario.
Magocsi, Paul R. 2016. Chrbtom k horám. Dejiny Karpatskej Rusi a karpatských Rusínov. Пер. Eva Eddy. Prešov: Universum.
Németh, Zoltán. 2024. «Transkulturalizmus a regionalizmus». В: Východné pomedzie strednej Európy (Priestory literatúry a kultúry). Ред. Peter Káša, Marek Mitka, Ivana Slivková, 71–79. Prešov: Vydavateľstvo Prešovskej univerzity.
Roguska-Németh, Magdalena. 2022. «Transculturalism in literature as reflected in the works of translingual writers from the Hungarian cultural context». World Literature Studies 14, ч. 3: 35–47. https://doi.org/10.31577/WLS.2022.14.3.4. DOI: https://doi.org/10.31577/WLS.2022.14.3.4
Rusinko, Elaine. 2011. «Karpatskorusínska literatúra v USA». В: Studium Carpato-Ruthenorum 2011: Штудії з карпаторусиністікы. Ред. Кветослава Копорова, 98–103. Пряшів: Пряшівска універзіта в Пряшові, Інштітут русиньского языка і културы [Rusinko, Elaine. 2011. «Karpatskorusínska literatúra v USA». W: Studium Carpato-Ruthe¬norum 2011: Sztudiji z karpatorusynistikŷ. Red. Kwetosława Koporowa, 98–103. Priasziw: Priasziwska uniwerzita w Priaszowi, Insztitut rusyńskoho jazŷka i kułturŷ].
Šatava, Leoš. 1989. Migrační procesy a české vystĕhovalectví 19. století do USA. Praha: Uni¬verzita Karlova.
Wyman, Mark. 1993. Round-Trip to America. The Immigrants Return to Europe, 1880–1930. Ithaca, NY–London: Cornell University Press. DOI: https://doi.org/10.7591/9781501732621
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Rocznik Ruskiej Bursy
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
