„Kronika Podhorecka” jako źródło do badań nad dziejami zamku w Podhorcach w drugiej połowie XIX wieku na początku XX wieku

Authors

DOI:

https://doi.org/10.12797/KPK.12.2020.12.07

Keywords:

Pidhirtsi, “Kronika Podhorecka”, Pidhirtsi castle, castle administrators, Sanguszkowie, Eustachy Sanguszko, Konstancja Sanguszkowa

Abstract

“Kronika Podhorecka” as a Primary Source for the History of the Pidhirtsi Castle in the Second half of the 19th Century and at the Beginning of the 20th Century

„Kronika Podhorecka” has been preserved in two versions: the first working version was written by A. Kryczynski (1869-1887) and the second one was completed by the next castle administrators (1869-1906). This article aims to analyze this primary source of the history of the Pidhirtsi castle and its owners: the time of its composition, its goal, the role of castle administrators in the history of Pidhirtsi castle. The article contains an edition of “Kronika Podhorecka”, reconstructed on the basis of the archival source.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Iwanna Papa , Ukraiński Uniwersytet Katolicki we Lwowie

Doktor nauk humanistycznych w zakresie historii (Lwowski Uniwersytet Narodowy im. Iwana Franki), starszy wykładowca w Katedrze Historii Wydziału Humanistycznego Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego oraz bibliotekarz w Bibliotece Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego. Zajmuje się genealogią i historią litewsko-ruskich rodów książęcych w czasach późnośredniowiecznych i nowożytnych oraz historią zamku w Podhorcach.
Autorka studiów w wymienionej tematyce.

References

Źródła archiwalne:

Archiwum Diecezjalne w Tarnowie (ADT):

zesp. Archiwum XX. Sanguszków (P. Sang.),

P. Sang. 102, Teczka XIX: Obiad w Podhorcach 5 VII 1887. Menu i schemat rozsadzenia gości, k. 18-19.

P. Sang. 113, 1933-1939. Fotografie, 1а.

P. Sang. 114, 1910-1939. Fotografie, 9, 12.

P. Sang. 150, Akta Eustachego Stanisława Sanguszki (1842-1903) dotyczące przyznania mu Wielkiego Krzyża Orderu Leopolda oraz zwrotu insygniów po jego śmierci w 1903 r., sztuk 8, k. 15.

P. Sang. 151, Wielka wstęga Orderu Leopolda, koloru czerwonego z dwoma białymi szlakami bocznymi (szer. 2,2 cm.), należąca do Eustachego Stanisława Sanguszki, namiestnika Galicji. Wstęga – tafta dwubarwna. 1894, 140 (obwód) x 10,5 cm (szer.), sztuk 1.

P. Sang. 152, Dyplom papieża Leona XIII z roku 1899 przyznający Eustachemu Stanisławowi Sanguszce Krzyż Komandatorski papieskiego orderu Piusa IX oraz litografia piórkowa, podkolorowana, przedstawiająca strój orderowy. Na kopercie notatka ołówkiem dotycząca stroju orderowego, dystynktoriów oraz historii odznaczenia, sztuk 3, k. 3.

P. Sang. 153, Wstęga papieskiego Orderu Piusa IX, koloru ciemno szafirowego z dwoma parami szlaków bocznych (szer. 1 cm.) barwy amarantowej, po Eustachym Stanisławie Sanguszce, namiestniku Galicji. Wstęga – tafta dwubarwna, 1899, 130 (obwód) x 10,3 cm (szer.), sztuk 1.

P. Sang. 154, Akta Eustachego Stanisława Sanguszki w sprawie przyznania mu orderu Złotego Runa i związanych z tym zobowiązań oraz potwierdzenie zwrotu insygniów orderu po śmierci Sanguszki w 1903, sztuk 7, k. 11.

P. Sang. 176, 1903. Fotografie. 24,2 x 19,4 cm. i mniej. Sztuk 9. Teczka XXVI. Zbiór Sanguszków. Fotografie z pogrzebu Eustachego Stanisława Sanguszki, namiestnika Galicji, w Tarnowie w 1903 r. wykonane w tarnowskich zakładach Leona Starży-Majewskiego i Tadeusza Mroczkowskiego.

P. Sang. 189, Roman Damian i Roman Władysław Sanguszkowie b.d. (ok. 1913), k. 4.

P. Sang. 190, Fotografia w trzech egzemplarzach przedstawiająca bramę triumfalną na przyjazd arcyksięcia Rudolfa Habsburga do Tarnowa w 1887 r., wykonana w tarnowskim zakładzie Grzegorza Białoruskiego, k. 1.

Archiwum Narodowe w Krakowie (ANKr.):

zesp. 637: Archiwum Sanguszków,

Archiwum Rodzinne Sanguszków (ARS):

ARS 2, 1. Tytuły własności (testamenty, pełnomocnictwa, akta w sprawach dziedziczenia dóbr) 1735-1917 (Testament Władysława Sanguszki i odpis do niego, s. 65-79);

Dzierżawy 1761-1894; 5. Kapitały osobiste Romana Sanguszki 1906-1924 (Opracowanie spadkowe, s. 833-840); 8. Akta różne, osobiste 1729-1890, 1306 s.

ARS 41, Metryki, świadectwa szkolne, uniwersyteckie, paszporty, legitymacje, rachunki osobiste: Eustachego Stanisława Sanguszki ur. 1842, Testimonium ortus et baptismi.

Dupplicatum (3.07.1860 r.), s. 205.

ARS 44, Korespondencja. Władysław Sanguszko (1803-1870), układ według nadawców S-Rz (1823-1870), 1404 s.

ARS 95, Korespondencja. Konstancja z Zamoyskich Sanguszkowa (1864-1946) – układ według nadawców A-P (1890-1931), 680 s.

ARS 96, Korespondencja. Konstancja z Zamoyskich Sanguszkowa (1864-1946?) – układ według nadawców Sa (1890-1931), 1217 s.

ARS 97, Korespondencja. Konstancja z Zamoyskich Sanguszkowa (1864-1946?) – układ według nadawców Sa-Rz (1890-1931), 1420 s.

Archiwum Podhoreckie (Podh.):

Podh. II 76: Księga zwiedzających zamek podhorecki (1826-1834), ks., karty niepaginowane.

Podh. II 158: Inwentarz rysunkowy zamku w Podhorcach (sporządzony przez Leona Rzewuskiego) 1859 (dodane [Piwnica zamkowa. Przychud [!] i rozchud [!] wina w piwnicach zamku Podhoreckiego, spisano dnia 1go września 1874 r., niepag.], „Zanotowanie ważniejszych robót koło zamku Podhoreckiego” [1869-1887]), ks. Podh. II 185: Kronika podhorecka, 1876-1906, ks.

Podh. II 189: Księga autografów zwiedzających zamek w Podhorcach (1835-1898), ks., karty niepaginowane.

Podh. II 191: Księga autografów zwiedzających zamek w Podhorcach, 1923-1930, ks.,karty niepaginowane.

Podh. II 204: Księga autografów zwiedzających zamek w Podhorcach, 1887-1935, ks., karty niepaginowane.

Podh. IV/VІ: 1-4. Sanguszko Eustachy: osobiste; świadectwo chrztu (2. Выпись акта о бракосочетаніи Еустахія-Станислава-Сальватора [треих имень] Князя Сангушко-Любартовича с Констанціею-Анною-Маріею [треих имень] Графиніею Замойскою изь дупликата актов гражданского состояния Мацьевицкого римско-католического прихода Седлецкой Губерніи за 1895 годь, s. 3-6), s. 5-13.

Sanguszko Eustachy: papiery tyczące się spadku po ojcu; prywatne, 26 s.

Podh. IV/XIV: Sanguszko Eustachy. Podhorce. Sprawy kościoła. 1871, 8 s.

Podh. IV/XVI: Sanguszko Eustachy. Dobra podhoreckie. Dzierżawa, kontrakty kupna-sprzedaży. 1866-1867, s. 1-7.

Podh. IV/LXXI, 51: Sanguszkowie. Genealogie rodzin spokrewnionych z Sanguszkami, k. XIX - pocz. XX w., 11 k.

zesp. 684: Teki Schneidra (TSchn.), TSchn. 1236, Podhorce, 408 s.

Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, Dział Zbiorów Specjalnych (BN PAU/PAN):

rkps. 7203, Zawiadomienia o ślubach Krewnych i Znajomych, 1859-1899.

Muzeum Okręgowe w Tarnowie (MOT):

MOT IV 183: Order Leopolda nadany Eustachemu Sanguszce 10 września 1894 r.

Źródła drukowane:

Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie, kier. Z. L. Radzimiński, współudz.

P. Skobielski, B. Gorczak, t. 1-7, Lwów 1887-1910.

Eustachy Sanguszko, Kraków 1907.

Grabikowski M., Zamek podhorecki w okresie wielkiej wojny 1914-1920 (Kronika burgrabiego M. Grabikowskiego), Gumniska 1931.

Rzewuski L., Kronika Podhorecka. 1706-1779, Kraków 1860.

Wykaz Członków i Posłów Sejmu Krajowego Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na VI. peryod w roku 1892, Lwów 1892.

Edycje źródłowe:

Anno Domini… księga gości Chorzelowa, oprac. J. Skrzypczak, Mielec 2000.

Testamenty książąt Lubartowiczów-Sanguszków. Wybór tekstów źródłowych z lat 1750-1876, oprac. J. M. Marszalska, W. Graczyk, Kraków 2011.

Pocztówki:

Jaworski T., Podhorce. Album fotograficzny, 1906. Album fotograficzny w formie leporello 12.00 x 17.50 cm. Pocztówki opisane wydawniczo, Złoczów 1906.

Opracowania:

d’Abancourt H., Antoniewicz Jan Bołoz (1858-1922), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 1, Kraków 1935, s. 137-139.

Aftanazy R., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 7a-7b: Województwo wołyńskie, Wrocław 1994.

Aubert R., Pius IX, pope, [w:] New Catholic Encyclopedia, vol. 11, Pauto–New York 1967, s. 405-408.

Bania Z., Pałac w Podhorcach, „Rocznik Historii Sztuki” 1981, t. 13, s. 97-170.

Biedrzycka A., Pomniki epigrafiki i heraldyki dawnej Rzeczypospolitej na Ukrainie, t. 1: Ziemia lwowska dawnego województwa ruskiego, red. W. Drelicharz, oprac. A. Biedrzycka, Kraków 2005.

Biernacki A., Sanguszko Roman Władysław Stanisław Andrzej (1901-1984), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 34, Wrocław 1993, s. 509-510.

Czołowski А., Dawne zamki i twierdze na Rusi Halickiej, „Teka Konserwatorska. Rocznik Koła C. K. Konserwatorów Starożytnych Pomników Galicyi Wschodniej” R. 1, 1892, s. 65-132, 96-100.

Danowska E., Sanguszkowa Konstancja (1864-1946), [w:] Encyklopedia Tarnowa, red. A. Niedojadło, Tarnów 2010, s. 387.

Danowska E., Sanguszkówna Helena (1836-21.04.1891, Kraków), [w:] Encyklopedia Tarnowa, red. A. Niedojadło, Tarnów 2010, s. 389.

Długosz J., Sanguszko Roman Damian, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 34, Wrocław 1993, s. 507-509.

Downar-Dukowicz M., Śliwiński J., Zbroje z pałacu w Podhorcach, Poznań 2013, Polish Heritage in the Former Eastern Borderlands.

Dunin Borkowski J., Genealogie żyjących utytułowanych rodów polskich, Lwów 1895.

Filipczyk W., Archiwalia sanguszkowskie w zasobach Archiwum Państwowego w Krakowie.

Historia i stan obecny, [w:] Wokół Sanguszków. Dzieje, sztuka, kultura. Materiały I Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej, 29-30 czerwiec 2006, Ratusz, Muzeum Okręgowe w Tarnowie, red. nauk. J. Skrabski, B. Bułdys, Tarnów 2007, s. 15-27.

Fras Z., Sanguszko Paweł Roman (1834-1876), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 34, Wrocław 1993, s. 500.

Giesl von Gieslingen Wladimir Frh. (1860-1936), [w:] Österreichisches biographisches Lexikon 1815-1950, Bd. 1, Graz–Köln 1957, s. 439.

Hamann B. R., Franz Karl Josef Erzhg. Von Österr., Kronprinz (1858-1889), [w:] Österreichisches biographisches Lexikon 1815-1950, Bd. 9 (Lfg. 44), Wien 1987, s. 315.

Ihnatowicz I., Projekt instrukcji wydawniczej dla źródeł historycznych XIX i początku XX wieku, „Studia Źródłoznawcze” 1962, t. 7, s. 99-124.

Inwentarz Archiwum XX. Sanguszków w zbiorach Archiwum Diecezjalnego w Tarnowie, oprac. A. Sołtys, Tarnów 2004.

Jopek A., Krechowiecki Adam (1850-1919), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 28, Wrocław 1984, s. 260-262.

Karolczak K., Sanguszko Eustachy Stanisław (1842-1903), [w:] Encyklopedia Tarnowa, red. A. Niedojadło, Tarnów 2010, s. 387.

Kieniewicz S., Sanguszko Eustachy Stanisław (1842-1903), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 34, Wrocław 1993, s. 478-480.

Koźmian St., Ludwik Wodzicki. Życiorys, Kraków 1894.

Kryczyński W., Zamek w Podhorcach, Złoczów 1894, Biblioteka Powszechna, nr 135-136.

Lehne F., Schönborn, Friedrich Gf. (1841-1907), Politiker, [w:] Österreichisches biographisches Lexikon und biographische Dokumentation 1815-1950, Bd. 11 (Lfg. 51), Wien 1995, s. 57.

Markiewicz H., Sienkiewicz Henryk Adam Aleksander Pius (1846-1916), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 37, Warszawa–Kraków 1996, s. 203-217.

Marszalska J., Sanguszkowa Konstancja (1864-1946), [w:] Cmentarz Stary w Tarnowie. Przewodnik, oprac. S. Potępa, A. Sypek, M. Trusz, Tarnów 1991, s. 68-70.

Marszalska J., Sanguszkówna Helena (1836-1891), [w:] Cmentarz stary w Tarnowie. Przewodnik, oprac. S. Potępa, A. Sypek, M. Trusz, Tarnów 1991, s. 56-58.

Marszalska J., Sanguszko Paweł Roman (1834-1876), [w:] Cmentarz stary w Tarnowie. Przewodnik, oprac. S. Potępa, A. Sypek, M. Trusz, Tarnów 1991, s. 52-53.

Ostrowski J. K., Petrus J., Podhorce. Dzieje wnętrz pałacowych i galerii obrazów, Kraków 2001.

Paduch K., Księga autografów zwiedzających pałac w Podhorcach w latach 1923-1930, „Saeculum Christianum” 2015, t. 22, s. 241-252.

Paduch K., Księga autografów zwiedzających zamek w Podhorcach w latach 1887-1935, [w:] Materiały z międzynarodowej studencko-doktoranckiej konferencji naukowej III Lubelska Jesień Historyczna 24-26.10.2014, red. M. Dolecka, K. Jakimowicz, A. Sykała, Lublin 2015, s. 91-105.

Paduch K., Pałac w Podhorcach w latach 1865-1939. Stan badań i postulaty badawcze, „Saeculum Christianum” 2016, t. 23, s. 223-231, https://doi.org/10.21697/sc.2016.23.17 .

Pietrzak J., Raczyński Edward Aleksander (1847-1926), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 1986, s. 632-634.

Radzimiński Z. L., Monografia xx. Sanguszków oraz innych potomków Lubarta Fedora Olgierdowicza x. Ratneńskiego, t. 1-3, Lwów 1906-1913.

Sadowski J., Kwaśniewska E., Khittlowie – dziedzice Wilczkowic i Маsłomiącej, „Nad Dłubnią.

Kwartalnik Społeczno-Kulturalny” 2009, nr 3-4 (23-24), s. 3.

Sołtys А., Archiwalia sanguszkowskie w zbiorach Archiwum Diecezjalnego w Tarnowie, [w:] Wokół Sanguszków. Dzieje, sztuka, kultura. Materiały I Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej, 29-30 czerwiec 2006, Ratusz, Muzeum Okręgowe w Tarnowie, red. nauk.

J. Skrabski, B. Bułdys, Tarnów 2007, s. 9-14.

Starzyński S., Badeni Kazimierz (1846-1909), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 1, Kraków 1935, s. 205-207.

Szyszko-Bohusz А., Podhorce, „Sztuki Piękne” R. 1, 1924-1925, nr 4, s. 149-164.

Taborski R., Lanckoroński Karol z Brzezia (1848-1933), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 16, Wrocław 1992, s. 442-443.

Tyrowicz M., Dzieduszycki Włodzimierz (1825-1899), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 6, Kraków 1948, s. 123-126.

Wąs M., Hipologia okiem Władysława Sanguszki, „Tarnowskie Studia Historyczne. Rocznik Tarnowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego” 2015 [2017], t. 5, s. 66-73.

Wąs M., Urodziwa arystokratka. Magdalena Jastrzębska, Dama w jedwabnej sukni. Opowieść o księżniczce Helenie Sanguszkównie, Łomianki 2015 [recenzja], „Inskrypcje. Czasopismo Naukowe Poświęcone Literaturze i Kulturze” R. 4, 2016, z. 1 (6), s. 121-131.

Wdowiszewski Z., Drohojewski Jan Marian (1858-1911), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 5, Wrocław 1989, s. 385.

Zdrada J., Piniński Leon Jan (1857-1938), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 26, Wrocław 1981, s. 332-337.

Żurawicka J., Potocki Józef Karol (1854-1898), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 15, Wrocław 1970, s. 76-78.

Каліберда С., Органи Львова і Галичини, історія і сучасність, Львів 2014.

Папа І., Дискусії навколо походження князівського роду Сангушків як початковий етап „генеалогічної війни”, „Дрогобицький краєзнавчий збірник” 2012, вип. 16, s. 497-511.

Папа І., Санґушки в історії Підгорецького замку (1865-1939). Джерела до вивчення (за краківськими і тарновськими архівними матеріалами), „Наукові записки НаУК-МА. Історичні науки” 2019, т. 2, s. 94-105.

Шуст Р., Нумізматика. Історія грошового обігу та монетної справи в Україні. Навчальний посібник, Київ 2009.

Bibliografie, encyklopedie, słowniki:

Biedrzycka A., Bibliografia pomników kultury dawnych kresów południowo-wschodnich Rzeczypospolitej, Kraków 2000.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 1, 3, 4, 8, 14, Warszawa 1880-1887.

Zając E., Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, Biblioteka Sanocka, t. 7.

Zielińska T., Poczet polskich rodów arystokratycznych, Warszawa 1997.

Енциклопедія історії України, t. 9, Київ 2012.

Netografia:

rocznica śmierci króla Jana III Sobieskiego [film], [on-line:] http://repozytorium.fn.org.pl/?q=pl%2Fnode%2F4211 – 14 V 2019.

Leksykon Fotografów, [on-line:] http://www.fotorevers.eu – 14 V 2019.

Published

2020-12-01

How to Cite

Papa , Iwanna. 2020. “„Kronika Podhorecka” Jako źródło Do Badań Nad Dziejami Zamku W Podhorcach W Drugiej połowie XIX Wieku Na początku XX Wieku”. Krakowskie Pismo Kresowe 12 (December):151-86. https://doi.org/10.12797/KPK.12.2020.12.07.