Techniki i strategie tłumaczeniowe jako narzędzia badania polskich szesnastowiecznych przekładów prozy fabularnej z języka niemieckiego
DOI:
https://doi.org/10.12797/MOaP.31.2025.70.02Keywords:
translation strategies, translation techniques, early modern translations, categories of translation analysis, early modern narrative fictionAbstract
TRANSLATION TECHNIQUES AND STRATEGIES AS RESEARCH TOOLS FOR POLISH SIXTEENTH-CENTURY TRANSLATIONS OF NARRATIVE PROSE FROM GERMAN
In this paper I review the findings of translation scholars on translation strategies and techniques, as there is no consensus among translation theorists on the scope of these terms. The aim of this study is to find appropriate research tools for the analysis of four sixteenth-century Polish translations of narrative fiction from German (Historia wdzięczna o szlachetnej a pięknej Meluzynie, Historia o Magielonie, królewnie neapolitańskiej, Historia piękna i krotochwilna o Otonie, cesarzu rzymskim and Fortunat), three of which are anonymous. In my opinion Andrew Chesterman’s classification of translation techniques is the most analytically useful, as I demonstrate in selected examples taken from the aforementioned sixteenth-century translations. The employment of Chesterman’s classification makes it possible to identify techniques characteristic for early modern translations, and can also help to establish the identity of the translator.
Downloads
References
Balcerzan, E. (2013), „Poetyka przekładu artystycznego” [1968/1998], [w:] Piotr de Bończa Bukowski, Magda Heydel, red. Polska myśl przekładoznawcza.
View in Google Scholar
Antologia, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
View in Google Scholar
Bogucki, Ł., Dybiec-Gajer, J., Piotrowska, M., Tomaszkiewicz, T., red. (2019), Słownik polskiej terminologii przekładoznawczej, Księgarnia Akademicka, Kraków. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381380966
View in Google Scholar
Blom, H. [i K. Wierzbicka-Trwoga] (2023), „Fortune’s Calling. Translating and Publishing Fortunatus in Early Modern Europe”, [w:] Rita Schlusemann, Helwi Blom et al., red. Top Ten Fictional Narratives in Early Modern Europe. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110764451-010
View in Google Scholar
Translation, Dissemination and Mediality, De Gruyter, Berlin–Boston.
View in Google Scholar
Brzozowski, J. (2011), Stanąć po stronie tłumacza. Zarys poetyki opisowej przekładu, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
View in Google Scholar
Burke, P. (2007), „Cultures of Translation in Early Modern Europe”, [w:] Peter Burke, R. Po-chia Hsia, red. Cultural Translation in Early Modern Europe, Cambridge University Press, Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511497193
View in Google Scholar
Chesterman, A. (2016), Memes of Translation: The Spread of Ideas in Translation Theory, John Benjamins, Amsterdam/Phil. DOI: https://doi.org/10.1075/btl.123
View in Google Scholar
Gil-Bardají, A. (2009), „Procedures, Techniques, Strategies: Translation Process Operators”, Perspectives. 17(3): 161-173. DOI: https://doi.org/10.1080/09076760903249372
View in Google Scholar
Gil-Bardají, A. (2020), „Strategies”, [hasło w:] Mona Baker, Gabriela Saldanha, red. Routledge Encyclopedia of Translation Studies, 3rd ed., Routledge, London–New York. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315678627-115
View in Google Scholar
Harmon, L. (2019), „Translation Strategies, Techniques, and Equivalences in Critical Approach”, Explorations: A Journal of Language and Literature. 7: 7-16. DOI: https://doi.org/10.25167/EXP13.19.7.2
View in Google Scholar
Hejwowski, K. (2012), Kognitywno-komunikacyjna teoria przekładu, WydawnictwoNaukowe PWN, Warszawa [1. wyd. 2004].
View in Google Scholar
Jääskeläinen, R. (1993), „Investigating Translation Strategies”, [w:] Sonja Tirkkonen-Condit, John Laffling, red. Recent Trends in Empirical Translation Research, University of Joensuu Faculty of Arts, Joensuu.
View in Google Scholar
Kearns, J. (2011), „Strategies”, [hasło w:] Mona Baker, Gabriela Saldanha, red. Routledge Encyclopedia of Translation Studies, 2nd ed., Routledge, London–New York.
View in Google Scholar
Kowalska, H. (1996), „Siennik Marcin”, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 37/2, z. 153, PAN, Warszawa–Kraków.
View in Google Scholar
Krzywy, R., oprac. (2015), Historia o szlachetnej a pięknej Meluzynie, Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, Warszawa.
View in Google Scholar
Krzyżanowski, J., wyd. (1926), Fortunat (około r. 1570), PAU, Kraków.
View in Google Scholar
Kwieciński, P. (2001), Disturbing Strangeness. Foreignisation and Domestication in Translation Procedures in the Context of Cultural Asymmetry, Edytor, Toruń.
View in Google Scholar
Lörscher, W. (1991), Translation Performance, Translation Process and Translation Strategies, Gunter Narr, Tübingen.
View in Google Scholar
Marinelli, L. (1997), Polski Adon. O poetyce i retoryce przekładu, Świat Literacki, Izabelin.
View in Google Scholar
Miszalska, J. (2003), „Kolloander wierny” i „Piękna Dianea”. Polskie przekłady włoskich romansów barokowych w XVII wieku i w epoce saskiej na tle ówczesnych teorii romansu i przekładu, Universitas, Kraków.
View in Google Scholar
Molina, L., Hurtado Albir A. (2002), „Translation Techniques Revisited: A Dynamic and Functionalist Approach”, Meta. 47(4): 498-512. DOI: https://doi.org/10.7202/008033ar
View in Google Scholar
Müller, J.D. (1990), „Romane des 15. und 16. Jahrhunderts”, [w:] Jan-Dirk Müller, wyd. Romane des 15. und 16. Jahrhunderts. Nach den Erstdrucken mit sämtlichen Holzschnitten, Deutscher Klassiker Verlag, Frankfurt/Main.
View in Google Scholar
Newmark, P. (2005), A Textbook of Translation, Longman, Harlow [1. wyd. 1988].
View in Google Scholar
Piotrowska, M. (2006), „Czy znajomość strategii jest w warsztacie każdego tłumacza niezbędna? (O strategii teoretycznie)”, Przekładaniec. 17: 217-230.
View in Google Scholar
Pym, A. (2016), Translation Solutions for Many Languages: Histories of a Flawed Dream, Bloomsbury Publishing, London.
View in Google Scholar
Striedter, J. (1960), „Der polnische Fortunatus und seine deutsche Vorlage”, Zeitschrift für Slavische Philologie. 29(1): 32-91.
View in Google Scholar
Thüring von Ringoltingen (1990), Melusine, [w:] Jan-Dirk Müller, wyd. Romane des 15. und 16. Jahrhunderts. Nach den Erstdrucken mit sämtlichen Holzschnitten, Deutscher Klassiker Verlag, Frankfurt/Main.
View in Google Scholar
Venuti, L. (2000), „Strategies of translation”, [hasło w:] Mona Baker, red. Routledge Encyclopedia of Translation Studies, 1st ed., Routledge, London–New York.
View in Google Scholar
Vinay, J.P., Darbelnet, J. (1995), Comparative Stylistics of French and English: A Methodology for Translation, Juan C. Sager, Marie-José Hamel, tłum. i red., John Benjamins, Amsterdam. DOI: https://doi.org/10.1075/btl.11
View in Google Scholar
Wierzbicka-Trwoga, K. (2021), „Strategie przekładowe czterech staropolskich longsellerów. Polskie wersje historii o Meluzynie, Magielonie, Otonie i Fortunacie w porównaniu z ich niemieckimi pierwowzorami”, [w:] Alina Nowicka-Jeżowa, Michał Fijałkowski, red. Przekład jako aneksja kulturowa dzieła, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323552451.pp.93-107
View in Google Scholar
Wierzbicka-Trwoga, K., Winiarska-Górska, I. (2023), „Historia o Magielonie, królewnie neapolitańskiej. Pytanie o podstawę polskiego przekładu”, Porównania. 33(1): 403-422. DOI: https://doi.org/10.14746/por.2023.1.22
View in Google Scholar
Winiarska-Górska, I. (2018), „Ideologia unitariańska a strategie translatorskie i styl przekładu Nowego Testamentu Marcina Czechowica (1577)”, Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza. 25(2): 277-313. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2018.25.2.15
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
