Samuel Lehm (1879-1954), lwowski laryngolog w oczach swego syna Stanisława Lema
DOI:
https://doi.org/10.12797/AHiFM.89.2025.89.10Keywords:
history of Polish otorhinolaryngology, history of medicine in the Borderlands of the Second Polish RepublicAbstract
SAMUEL LEHM (1879-1954), ENT SPECIALIST FROM LVIV AS SEEN BY HIS SON STANISLAW LEM
The life, professional and scientific paths of Samuel Lehm (1879-1954), one of the famous otorhinolaryngologists in Polish Lviv, one of the pioneers of Polish otorhinolaryngologywere briefly presented in the introduction. His achievements in otorhinolaryngology were briefly analyzed. The influence of Dr. Samuel and his wife Sabina on the childhood of Stanisław Lem (1923-2006) – their only son, who later became an outstanding science fiction writer, philosopher, literary critic, futurologist, and also a doctor – was briefly outlined. Stanisław Lem showed his childhood and entry into adulthood in the novel High Castle (Wysoki Zamek). He mentioned his parents’ apartment full of secrets, his father's library filled with medical works, his fascination with osteology, treatment of his illnesses and ailments by his father, etc.
References
[1] Orliński W., Lem. Życie nie z tej ziemi, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec (Polska) 2017.
[2] Marian Hemar, urodzony jako Jan Marian Hescheles (1901-1972) – polski poeta, satyryk, komediopisarz, dramaturg, tłumacz poezji, autor tekstów ponad dwóch tysięcy piosenek, m.in. Kiedy znów zakwitną białe bzy, Czy pani Marta jest grzechu warta. Marian Hemar, Wikipedia, [online] https://pl.wikipedia.org/wiki/Marian_Hemar – 30.10.2025.
[3] Henryk Ignacy Hescheles (1886-1941) – polsko-żydowski dziennikarz, pisarz, tłumacz, krytyk literacki i teatralny, członek Rady Miasta Lwowa w II Rzeczypospolitej Polskiej. Henryk Ignacy Hescheles, Wikipedia, [online] https://pl.wikipedia.org/wiki/Henryk_Hescheles – 30.10.2025.
[4] Zalewski T., Trzydziestolecie Katedry Oto-laryngologii Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Polski Przegląd Oto-laryngologiczny, 1938, XV(1-2), 1–14.
[5] Kierzek A., Rozwój warszawskiej myśli otolaryngologicznej w XIX wieku, Wydawnictwo „Arboretum”, Wrocław (Polska) 1924.
[6] Lem T., Awantury na tle powszechnego ciążenia, Wydawnictwo Literackie, Kraków (Polska) 2009.
[7] Fijałkowski T., Świat na krawędzi. Ze Stanisławem Lemem rozmawia T. Fijałkowski, Wydawnictwo Literackie, Kraków (Polska) 2007.
[8] Zabłocki S., relacja ustna z 16 maja 1999 roku.
[9] Kierzek A., Ojciec i syn. Samuel Lehm (1879-1954) oraz Stanisław Lem (1921-2006) a medycyna. Materiały Naukowe Sekcji Historycznej Polskiego Towarzystwa Otorynolaryngologów – Chirurgów Głowy i Szyi, 2021, XXXVII (1-4), 56–61.
[10] Orliński W., Co to są sepulki? Wszystko o Lemie, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków (Polska) 2007.
[11] Kierzek A., Otorynolaryngologiczny dorobek Samuela Lehma (1879-1954). Magazyn Otorynolaryngologiczny, 2021, X (4), 51–54. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.5920
[12] Lehm S., Ropne zapalenie gruczołu przyusznego jako powikłanie pryszczykowego zapalenia migdałków. Polska Gazeta Lekarska, 1929, VIII (42), 798–799.
[13] Lublinski W., Angina und chronische rezidivirende Parotitis. Berliner klinische Wochenschrift, 1910, XLVII (1), 37–41.
[14] Lehm S., Przyczynek do nauki o twardzieli. Polski Przegląd Oto-laryngologiczny, 1937, 55–62.
[15] Marian Panczyszyn (1882-1943) – ukraiński lekarz i działacz Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowo-Demokratycznego (UNDO), współorganizator i wieloletni przewodniczący Ukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego. Po agresji ZSRR na Polskę i rozpoczęciu sowieckiej okupacji Lwowa był kierownikiem jednej z klinik Instytutu Medycznego (wyodrębnionego z Uniwersytetu Lwowskiego) i delegatem do Rady Najwyższej ZSRR. W okresie okupacji znany z publicznych antypolskich, prosowieckich i proniemieckich wypowiedzi. Po ataku III Rzeszy na ZSRR ukrył się przed ewakuacją w głąb ZSRR i po zajęciu Lwowa przez Wehrmacht został powołany do rządu Jarosława Stećki jako minister zdrowia. 4 lipca 1941 roku został mianowany przez prezydenta Działu Nauki i Oświaty Generalnego Gubernatorstwa komisarycznym zarządcą Wydziału Lekarskiego z poleceniem „utrzymania pracy w klinikach i laboratoriach” i kierownikiem kliniki Instytutu Medycznego. W 1943 roku, po dokonanych przez Kedyw zabójstwach ukraińskich wykładowców Instytutu Medycznego – Ołeksandra Podołynskiego i Andrija Łastoweckiego (bliski współpracownik Panczyszyna) – ukrywał się w rezydencji metropolity Andrzeja Szeptyckiego przy Soborze św. Jura. Tam też wskutek stresu zmarł na atak serca. Marian Panczyszyn, Wikipedia, [online] https://pl.wikipedia.org/wiki/Marian_Panczyszyn – 29.07.2021.
[16] W dzisiejszym pojęciu – Kliniki Chorób Wewnętrznych.
[17] Lehm S., Panczyszyn M., O leczniczym wpływie promieni Roentgena na twardziel głębszych dróg oddechowych. Przegląd Lekarski, 1918, LVII (43), 280–290.
[18] Lehm S., Przypadek wrodzonej przegrody błoniastej w krtani. Lwowski Tygodnik Lekarski, 1913, VIII, 39, 645–646.
[19] Handbuch der Laryngologie und Rhinologie, red. Heymann P., t. 1: Kehlkopf und Luftröhre, Alfred Hölder, Wien (Berlin) 1898.
[20] Lehm S., Przypadek brodawczaka zrogowaciałego więzadła głosowego. Lwowski Tygodnik Lekarski, 1914, IX (28), 418.
[21] Virchov R., Ueber Pachydermia laryngis. Berliner klinische Wochenschrift, 1887, XXIV (32), 585–589.
[22] Posiedzenie naukowe z d. 16 czerwca 1914. Polskie Towarzystwo Oto-laryngologiczne we Lwowie. Lwowski Tygodnik Lekarski, 1914, IX (28), 418.
[23] Jerzy Jarzębski (1947-2024) – polski krytyk i historyk literatury specjalizujący się w twórczości Witolda Gombrowicza, Brunona Schulza i Stanisława Lema; profesor nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Jagiellońskiego i Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu.
[24] Jarzębski J., Posłowie „Dziecko, którym byłem”, [w:] Lem S., Wysoki Zamek, Agora, Warszawa (Polska) 2009, 128.
[25] Lem S., Wysoki Zamek, Agora, Warszawa (Polska) 2009.
[26] Pokój przyjęć pacjentów.
[27] Owe mole były przez domowników płoszone klaskaniem, nieraz miażdżone między palcami. Staś, brzydząc się tego, klaskał zawsze obok, zob. Lem S., Wysoki Zamek, Agora, Warszawa (Polska) 2009, 37.
[28] Stanisław Lem błędnie napisał to nazwisko; właściwie brzmiało ono „Brünings”. Najczęściej wówczas stosowaną metodą badania przełyku była ezofagoskopia z użyciem ezofagoskopu, elektroskopu Brüningsa, posiadającego aparat oświetlający w rączce przyrządu, lub ezofagoskopu Jacksona z lampką na końcu rury, zob. Wąsowski T., Diagnostyka chorób uszu, górnych dróg oddechowych i przełyku, Warszawska Ajencja Wydawnicza „Delta”, Warszawa (Polska) 1938, 102–103.
[29] Lem, Stanisław, SFE, [online] https://sf-encyclopedia.com/entry/lem_stanislaw – 18.05.2025.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Archives of the History and Philosophy of Medicine
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
