Harcerze z tablic podgórskiego pomnika plutonu „Alicja”

Abstrakt

Artykuł jest poświęcony żołnierzom plutonu „Alicja” Szarych Szeregów, którzy walczyli i zginęli w czasie niemieckiej okupacji Krakowa 1939–1945. Pomnik, odsłonięty w 1998 roku przy kościele św. Józefa w Podgórzu, jest symbolem pamięci o nich, a nazwiska na nim wyryte były inspiracją do opracowania ich biogramów. Autor w swojej pracy oparł się m.in. na relacjach i dokumentach znajdujących się w różnych instytucjach (m.in. Parafia i Sanktuarium św. Józefa w Krakowie, Muzeum Krakowa, Archiwum Narodowe w Krakowie, Instytut Pamięci Narodowej) oraz w archiwach rodzinnych. Wykorzystano także i uzupełniono opracowania wydane drukiem autorstwa Ryszarda Nuszkiewicza, Magdaleny Kurowskiej i innych.

Pluton powstał wiosną 1943 roku, kiedy komendant „Ula Smok” (konspiracyjny kryptonim Chorągwi Krakowskiej ZHP) hm. Edward Heil „Jerzy” (1903–1944) zamierzał doprowadzić do powołania batalionu Grup Szturmowych Szarych Szeregów o kryptonimie „Wawel”, składającego się z trzech kompanii: „Bartek”, „Maciek” i „Wojtek”. W ramach kompanii „Maciek” utworzono pluton „Alicja”. Dowodził nim początkowo Mieczysław Barycz, hufcowy „Roju” (konspiracyjny kryptonim hufca Podgórze), a potem Franciszek Baraniuk „Schulze”. Pluton bojowo podlegał Kierownictwu Dywersji (Kedyw) Krakowskiego Okręgu Armii Krajowej. Opiekę nad nim z ramienia Armii Krajowej sprawował por. Ryszard Nuszkiewicz „Powolny”, cichociemny przeszkolony w Anglii. Większość członków znała się jeszcze z okresu przedwojennego i mieszkała w krakowskim Podgórzu. Przeprowadzano szkolenia wojskowe, konfiskowano napadanym Niemcom broń, dokonywano sabotażu na kolei, rozprowadzano prasę konspiracyjną, brano udział w wykonaniu wyroków śmierci na konfidentów Gestapo. W sierpniu 1943 roku rozpoczęły się aresztowania w plutonie „Alicja”. W późniejszym czasie w dużej mierze ich przyczyną była zdrada aresztowanego w listopadzie 1943 roku harcerza Sławomira Mądrali „Pirata”. Za cenę własnego życia podjął on współpracę z Gestapo i stał się gorliwym konfidentem. Większość młodych żołnierzy plutonu „Alicja” rozstrzelano, wywieziono do obozów koncentracyjnych lub zamęczono w czasie przesłuchań. Wielu z nich było braćmi (m.in. Józef i Zbigniew Świstakowie, Marian i Władysław Niżnikowie, Karol i Aleksander Seidlowie, Zdzisław i Stanisław Czarni, Wiesław i Arkadiusz Jagusiowie, Władysław i Ludwik Latowieccy, Tadeusz i Feliks Woźniczkowie, Mieczysław i Tadeusz Baryczowie) i często jedynymi dziećmi swoich rodziców. Pluton „Alicja” zapisał jedną z najtragiczniejszych kart krakowskiej konspiracji w okresie okupacji niemieckiej.