Tekst staropolski jako odmienny obiekt badań? W poszukiwaniu narzędzi opisu
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.20.18Słowa kluczowe:
tekst średniowieczny, struktura, ciągłość i spójność tekstu, wielowarstwowość, wyrażenia funkcyjne, kopista, tekstologia,, intencja i funkcja komunikacyjna, Rozmyślanie przemyskieAbstrakt
Old Polish text as a separate subject of study? In the search of descriptive tools
The author provides an answer to the question why Old Polish texts, especially mediaeval ones, constitute a separate subject of study. Primarily, he draws attention to the kinds of problems connected with the reading of those texts (e.g. identification of functional expressions), and with the various manifestations of multilayeredness. How to study such texts? The author suggests that the existing palette of methods be complemented with selected tools developed by modern textology, which so far have only sporadically been employed in the research of the oldest Polish texts. Meanwhile, their use makes possible a precise description and analysis, taking into account the multilayeredness and the traces of the work of many scribes, sometimes so large that they modify the arrengement of intentions and functions of the text. The author uses the example of Rozmyślanie przemyskie and other texts to show the complexity of such problems as the address of the text, its cohesion, continuity, and comprehensiveness – qualities that are only revealed when appropriate assumptions are made and adequate descriptive tools used.
Pobrania
Bibliografia
Adamczyk M., 1980, Biblijno-apokryficzne narracje w literaturze staropolskiej do końca XVI wieku, Poznań.
View in Google Scholar
Bartmiński J., Niebrzegowska-Bartmińska S., 2012, Tekstologia, Warszawa.
View in Google Scholar
Belcarzowa E., 1995, Jak w XV wieku tłumaczono łacińskie kazania na język polski. Na przykładzie glos polskich w XV-wiecznych zbiorach kazań, [w:] J. Konieczna-Twardzikowa, U. Kropiwiec (red.), Między oryginałem a przekładem, t. 1, Kraków, s. 165–173.
View in Google Scholar
Borowiec K., 2013, Wokół Rot kościańskich. O specyficznej sytuacji edytorskiej, „Kwartalnik Językoznawczy” nr 4, s. 2–11.
View in Google Scholar
Borowiec K., 2014, Fenomen XV-wiecznych rot kościańskich. Wymiany leksykalne, „Ogrody Nauk i Sztuk” nr 4, s. 566–573.
View in Google Scholar
Dąbrówka A., 2005, Średniowiecze. Korzenie, Warszawa.
View in Google Scholar
Eder M., Twardzik W., 2006, Czy staropolska kicz/kić naprawdę była wyrazem nieprzyzwoitym? (Cantilena inhonesta odczytana na nowo), [w:] I. Bobrowski, K. Kowalik (red.), Od fonemu do tekstu. Prace dedykowane Profesorowi Romanowi Laskowskiemu, Kraków, s. 163–175.
View in Google Scholar
Eder M., Twardzik W., 2007, Indeksy do Słownika staropolskiego (alfabetyczny, a tergo, verba absentia, verba expurgata), Kraków.
View in Google Scholar
Godyń J., 2009, Studia edytorskie – interpunkcyjne, [w:] idem, Studia historycznojęzykowe, edytorskie, kulturalnojęzykowe, „Biblioteka LingVariów” t. 4, Kraków, s. 217–263.
View in Google Scholar
Honowska M., 1975, Problemy historii fleksji słowiańskiej na tle nowszych ujęć synchronicznych, Wrocław.
View in Google Scholar
Honowska M., 1990, Wartość badań czysto synchronicznych dla obserwacji procesów rozwojowych, „Polonica” XV, s. 5–11.
View in Google Scholar
Jak badać: T. Mika, D. Rojszczak-Robińska, O. Stramczewska (red.), Jak badać teksty staropolskie, „Staropolskie Spotkania Językoznawcze” t. 1, Poznań 2015.
View in Google Scholar
Kazania świętorzyskie: P. Stępień (red.), Kazania świętokrzyskie. Nowa edycja. Nowe propozycje badawcze, Warszawa 2009.
View in Google Scholar
Klemensiewicz Z., 1999, Historia języka polskiego, wyd. 7 uzup., Warszawa.
View in Google Scholar
Kleszczowa K., 2011, Przewidzieć to, co było. Z warsztatu badawczego historyka języka, [w:] I. Kępka, L. Warda-Radys (red.), Nasz język w przeszłości – nasza przeszłość w języku, Gdańsk, s. 291–330.
View in Google Scholar
Kleszczowa K., 2013, Funkcyjne homonimy, [w:] Gramatiki slov’ânsʹkih mov: osno-va tipologії і harakterologії. Tematičnij blok HV Mіžnarodnij z’їzd slavіstіv 20.08.–27.08.2013, Mіnsʹk, s. 52–63.
View in Google Scholar
Kleszczowa K., w druku, U źródeł polskiej homonimii.
View in Google Scholar
Krążyńska Z., 1995, Warstwy stylistyczne Rozmyślania przemyskiego, [w:] Z. Krążyńska, Z. Zagórski (red.), Język polski – historia i współczesność, Poznań, s. 45–52.
View in Google Scholar
Krążyńska Z., Mika T., 2007, Transkrypcja a granice interpretacji, [w:] R. Laskowski, R. Mazurkiewicz (red.), Amoenitates vel lepores philologiae, Kraków, s. 160–170.
View in Google Scholar
Kulwicka-Kamińska J., 2015, Co łączy XVI-wieczne tatarskie manuskrypty ze średniowiecznymi rękopisami?, [w:] T. Mika, D. Rojszczak-Robińska, O. Stramczewska (red.), Jak badać teksty staropolskie, „Staropolskie Spotkania Językoznawcze” t. 1, Poznań, s. 63–78.
View in Google Scholar
Kuźmicki M., 2013, Współistnienie języków w rotach przysiąg sądowych, „Slavia Occidentalis” 70/1, s. 75–85.
View in Google Scholar
Kuźmicki M., 2015, Wydanie Wielkopolskich rot sądowych w świetle najnowszych ustaleń badawczych, „LingVaria” nr 2(20), s. 205-219.
View in Google Scholar
Kwilecka I., 2003, Studia nad staropolskimi przekładami Biblii, Poznań.
View in Google Scholar
Leńczuk M., 2013, Staropolskie przekazy kanonu Mszy Świętej. Wariantywność leksykalna, Warszawa.
View in Google Scholar
Lizisowa M.T., 1998, Norma prawna jako wypowiedź ograniczona w tekście prawnym (na przykładzie materiału językowego staropolskiego), [w:] J. Bartmiński, B. Boniecka (red.), Tekst. Analizy i interpretacje, Lublin, s. 267–281.
View in Google Scholar
Lizisowa M.T., 2002, O spójności tekstu Kazań świętokrzyskich, „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” z. 1, s. 219–236.
View in Google Scholar
Masłej D., w druku, Ojcze nasz w Rozmyślaniu przemyskim, [w:] J. Bartmiński, A. Timofiejew (red.), Rozmyślania przemyskie – świadectwo średniowiecznej kultury religijnej i językowej.
View in Google Scholar
Mika T., 2002, Maryja, Jezus, Bóg w Rozmyślaniu przemyskim. O nazywaniu osób, „Biblioteczka Poznańskich Studiów Polonistycznych. Seria Językoznawcza” nr 17, Poznań.
View in Google Scholar
Mika T., 2009, Interpunkcja Kazań świętokrzyskich a ich składnia i styl, [w:] P. Stępień (red.), Kazania świętokrzyskie. Nowa edycja. Nowe propozycje badawcze, Warszawa, s. 59–80.
View in Google Scholar
Mika T., 2010, Kazania świętokrzyskie jako obiekt badań filologicznych. Pytania o tekst i przekaz, „Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi” t. 4, s. 65–80.
View in Google Scholar
Mika T., 2012, Kazania świętokrzyskie – od rękopisu do zrozumienia tekstu, Poznań.
View in Google Scholar
Mika T., 2013, Genetyczna wielowarstwowość i złożoność tekstów staropolskich a ich badania historycznojęzykowe. Rekonesans, „Biuletyn PTJ” t. LXVIII, s. 131–145.
View in Google Scholar
Mika T., 2015, Problemy z Rozmyślaniem przemyskim. Formułowanie sądów ogólnych a wielowarstwowość średniowiecznego tekstu, „LingVaria” nr specjalny, s. 87–104.
View in Google Scholar
Mika T., Rojszczak-Robińska D., Rozmyślanie przemyskie, on-line: staropolska.pl/sredniowiecze/biblia_i_apokryfy/rozmyslanie_01.html (dostęp: 3 v 2015).
View in Google Scholar
Mika T., Twardzik W., 2011, Jak zagadkowe cztery tytuły rozdziałów w Rozmyślaniu przemyskim pozwalają wyobrazić sobie jego zagubiony autograf, „Język Polski” XCI, z. 5, s. 321–334.
View in Google Scholar
Parkes M.B., 1992, Pause and effect. An introduction to the history of punctuation in the West, Cambridge.
View in Google Scholar
Rojszczak D., 2010, Spowiedź Judasza, czyli o nieznanym staropolskim kazaniu ukrytym w tekście apokryfu, [w:] M. Olczyk, W. Radecki (red.), Memoriale Domini. Księga pamiątkowa dedykowana księdzu profesorowi Jerzemu Stefańskiemu w 70. rocznicę urodzin, Gniezno, s. 529–545.
View in Google Scholar
Rojszczak-Robińska D., 2011, Trudne miejsca Rozmyślania przemyskiego. Problem glos, [w:] I. Fijałkowska-Janiak (red.), Zbliżenie. Literatura – kultura – język – translatoryka, Gdańsk, s. 213–220.
View in Google Scholar
Rojszczak-Robińska D., 2012a, Jak pisano Rozmyślanie przemyskie, Poznań.
View in Google Scholar
Rojszczak-Robińska D., 2012b, Słowo z perspektywy twórcy Rozmyślania przemyskiego – tłumacza, kompilatora, autora, teologa, [w:] A. Pstyga (red.), Słowo z perspektywy językoznawcy i tłumacza, t. 4, Gdańsk, s. 291–299.
View in Google Scholar
Rojszczak-Robińska D., 2014, Teologia w służbie językoznawstwa. Nowe perspektywy w badaniach nad najstarszymi polskimi tekstami, „LingVaria” nr 2(18), s. 115–122.
View in Google Scholar
RP: W. Twardzik, F. Keller (wyd. i oprac.), Rozmyślanie przemyskie. Transliteracja, transkrypcja, podstawa łacińska, niemiecki przekład = Transliteration, Transkription, lateinische Vorlagen, deutsche Übersetzung, t. 1, „Monumenta linguae slavicae dialecti veteris” t. 40, Freiburg i. Br. 1998.
View in Google Scholar
Rzepka W.R., Wydra W., 2004, Chrestomatia staropolska, wyd. 3, Wrocław.
View in Google Scholar
Stramczewska O., 2013, Obecność miniatur a język Rozmyślań dominikańskich, „Kwartalnik Językoznawczy” nr 4, s. 59–69.
View in Google Scholar
Stramczewska O., 2014, Interpunkcja transkrypcji. Znad Rozmyślania przemyskiego, Lublin.
View in Google Scholar
Stramczewska O., 2015a, Ślady wielowarstwowości w Rozmyślaniach dominikańskich. Studium przypadku, [w:] T. Mika, D. Rojszczak-Robińska, O. Stramczewska (red.), Jak badać teksty staropolskie, „Staropolskie Spotkania Językoznawcze” t. 1, Poznań, s. 191–202.
View in Google Scholar
Stramczewska O., 2015b w druku, Marginalia w Rozmyślaniach dominikańskich. Prolegomena, „Ogrody Nauki i Sztuki”.
View in Google Scholar
Trawińska M., 2011, Jeszcze raz o szestroku. Z badań nad rękopisem rot sądowych, [w:] B. Dunaj, M. Rak (red.), Badania historycznojęzykowe. Stan, metodologia, perspektywy, „Biblioteka LingVariów” t. 14, Kraków, s. 175–184.
View in Google Scholar
Trawińska M., 2014, Rękopis najstarszej poznańskiej księgi ziemskiej (1386–1400), Warszawa.
View in Google Scholar
Twardzik W., 1994, Glosy w Rozmyślaniu przemyskim, „Teksty Drugie” nr 3, s. 155–165.
View in Google Scholar
Twardzik W., 1997, O uważniejszym aniżeli dotychmiast tekstu staropolskiego czytaniu i jakie z niego pożytki płyną rozprawa śliczna i podziwienia godna, Kraków.
View in Google Scholar
Vrtel-Wierczyński S., 1933, Przedmowa do: Sprawa chędoga o męce Pana Chrystusowej i Ewangelia Nikodema, Poznań, s. III–XXXVI.
View in Google Scholar
Walczak B., 2010, Uwagi o transkrypcji Kazań świętokrzyskich, „Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi” t. 4, Warszawa, s. 29–36.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1962, Hipotaksa i konstrukcje nominalne w rozwoju polszczyzny, „Pamiętnik Literacki” z. 1, s. 195–216.
View in Google Scholar
Winiarska-Górska I., 2010, Pisownia wielką i małą literą w krakowskich drukach Macieja Wirzbięty – „quodlibet” czy konwencja?, [w:] M. Kuźmicki, M. Osiewicz (red.), Dokument pisany w badaniach historyka języka polskiego. Z badań nad grafią i fonetyką historycznej polszczyzny, Zielona Góra–Poznań, s. 189–221.
View in Google Scholar
Wojtak M., 1998, Teksty w tekście – o pewnym typie relacji kontekstualnych (na przykładzie Ortyli magdeburskich), [w:] J. Bartmiński, B. Boniecka (red.), Tekst. Analizy i interpretacje, Lublin, s. 85–97.
View in Google Scholar
Wydra W., 2009, Wokół fenomenu Kazań świętokrzyskich, [w:] P. Stępień (red.), Kazania świętokrzyskie. Nowa edycja. Nowe propozycje badawcze, Warszawa, s. 41–58.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
