Idioms describing the experience of surprise emotions in Polish, Russian and English
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.21.2026.41.15Keywords:
phraseologisms, linguistic image of the world, conceptualization, emotions, surpriseAbstract
IDIOMS DESCRIBING THE EXPERIENCE OF SURPRISE EMOTIONS IN POLISH, RUSSIAN AND ENGLISH
The aim of this article is to analyse the conceptualisation of emotions of surprise reflected in Polish, Russian, and English idioms. The analysis shows that the idioms under consideration describe physiological, expressive, and behavioral symptoms of surprise. The author concludes that the analysed idioms show both similarities and differences in terms of describing the experience of surprise. The units of the Polish and Russian languages tend to describe the experiencer’s unconscious somatic reactions to surprising stimuli, while, in English, surprise is conceptualised as a force which is able to hit and knock someone down, and as a specific “entity” capable of catching someone unawares in a vulnerable or unprepared state.
Downloads
References
Bartmiński J., 2006, O pojęciu językowego obrazu świata, [w:] idem, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin, s. 11–21.
Bartmiński J., 2020, Frazeologia a językowy obraz świata, [w:] M. Rak, V.M. Mokienko (red.), Słowiańska frazeologia gwarowa II, „Biblioteka »LingVariów«”, t. 28, Kraków, s. 53–62, https://doi.org/10.12797/9788381382458.04.
Bąba S., 1989, Innowacje frazeologiczne współczesnej polszczyzny, „Filologia Polska. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu”, nr 37, Warszawa.
Chlebda W., 2003, Elementy frazematyki: wprowadzenie do frazeologii nadawcy, „Prace Językoznawcze”, t. 6, Łask.
DeLancey S., 2001, The Mirative and Evidentiality, „Journal of Pragmatics” t. 33, nr 3, s. 369–382, https://doi.org/10.1016/S0378-2166(01)80001-1.
Dobrovol’skij D., Piirainen E., 2005, Figurative Language: Cross-Cultural and Cross-Linguistic Perspectives, „Current Research in the Semantics/Pragmatics Interface”, t. 13, Amsterdam–London, https://doi.org/10.1515/9783110702538.
Dorofeeva N.V., 2002, Udivlenie kak êmocional’nyj concept (na materiale russkogo i anglijskogo âzykov) [Nieopublikowana rozprawa doktorska], Volgogradskij Gosudarstvennyj Universitet, Volgograd.
Ekman P., 1984, Expression and the Nature of Emotion, [w:] K.R. Scherer, P. Ekman (red.), Approaches to Emotion, Hillsdale, New Jersey–London, s. 319–344.
Gluškova T.S., Gorbunov G.V., 2022, Âzykovaâ reprezentaciâ êmocional’nogo sostoâniâ udivleniâ v russkom i anglijskom âzykah, „Vestnik Omskogo Gosudarstvennogo Pedagogičeskogo Universiteta. Gumanitarnye Issledovaniâ” nr 1 (34), s. 70‒76.
Goričeva T., Ivanov N., Orlov D., Sekackij A., 2003, Užas real’nogo, Sankt-Peterburg.
Itti L., Baldi P., 2009, Bayesian Surprise Attracts Human Attention, „Vision Research” t. 49, nr 10, s. 1295–1306, https://doi.org/10.1016/j.visres.2008.09.007.
Kovšova M.L., 2014, Âzykovoj „portret” russkogo udivleniâ: leksičeskie, frazeologičeskie i poslovičnye sposoby opisania, „Vestnik Novgorodskogo Gosudarstvennogo Universiteta” nr 77, s. 25‒28.
Kozerenko A.D., 2001, Metaforičeskie modeli udivleniâ (na materiale russkih idiom), [w:] A.S. Narin’âni (red.), Trudy meždunarodnogo seminara Dialog 2001 po komp’ûternoj lingvistike i ee priloženiâm. Aksakovo, Moskva, s. 111–117.
Lakoff G., Johnson M., 1988, Metafory w naszym życiu, tłum. T. Krzeszowski, „Biblioteka Myśli Współczesnej”, Warszawa.
Mellers B., Fincher K., Drummond C., Bigony M., 2013, Surprise: A Belief or an Emotion?, [w:] V.S. Chandrasekhar Pammi, N. Srinivasan (red.), Decision Making. Neural and Behavioural Approaches, „Progress in Brain Research”, t. 202, Amsterdam–Boston, s. 3–19.
Mezenceva T.A., 2005, Funkcional’nye osobennosti reprezentacii udivleniâ v anglijskom i russkom âzykah na materiale prozy Čarl’za Dikkensa original’nyh i perevodnyh variantov [Nieopublikowana rozprawa doktorska], Ural’skij Gosudarstvennyj Pedagogičeskij Universitet, Ekaterinburg.
Nowakowska-Kempna I., 1995, Konceptualizacja uczuć w języku polskim. Prolegomena, Warszawa.
Ortony A., Clore G.L., Collins A., 1988, The Cognitive Structure of Emotions, „Cambridge Core”, Cambridge, https://doi.org/10.1017/CBO9780511571299.
Pajdzińska A., 2006, Studia frazeologiczne, „Kompendium Frazeologa”, 3, Łask.
Reisenzein R., 2000, The Subjective Experience of Surprise, [w:] H. Bless, J.P. Forgas (red.), The Message within: The Role of Subjective Experience in Social Cognition and Behavior, New York, s. 262–279.
Skorupka S., 1969, Podstawy klasyfikacji jednostek frazeologicznych, „Prace Filologiczne” XIX, s. 219–226.
Stěpanova L., Archanhel’ska A., Polischchuk A., Rajnochová N., Svašková M., 2016, Čelovek vo frazeologičeskoj kartine mira (v russko-češskom sopostavitel’nom plane), Olomouc.
Sułkowska M., 2023, O frazeologii i pragmatemach z perspektywy dydaktyki i translacji, „Neofilolog” nr 60/1, s. 88–100, https://doi.org/10.14746/n.2023.60.1.7.
Szerszunowicz J., 2010, Związki frazeologiczne opisujące objawy gniewu w języku polskim i włoskim. Analiza kontrastywna, „Białostockie Archiwum Językowe” nr 10, s. 319–339, https://doi.org/10.15290/baj.2010.10.22.
Węgrzynek K., 2007, Związki frazeologiczne w „Wielkim słowniku języka polskiego”, [w:] P. Żmigrodzki, R. Przybylska (red.), Nowe studia leksykograficzne, Kraków, s. 87–100.
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
Wierzbicka A., 1971, Kocha, lubi, szanuje. Medytacje semantyczne, Warszawa.
Wiśniewska-Kin M., 2023, Skuteczne zdziwienie. Wyzwalamy myślenie – strategia nauki czytania przez zdziwienie, „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce” t. 18, nr 1 (68), s. 79–90, https://doi.org/10.35765/eetp.2023.1868.06.
Wołk M., 2017, W poszukiwaniu klucza do semantycznego opisu pojęcia zdziwienia, „Poradnik Językowy” z. 9, s. 47–62.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Daniel Dzienisiewicz
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
