Krystalizowanie się funkcji metapredykatywnej wykładników aproksymacji liczbowej w historii polszczyzny(na przykładzie przyimków)
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.21.2026.41.11Keywords:
adnumerative operators, the exponents of approximation, the history of a language, quantitative judgmentsAbstract
THE CRYSTALLISATION OF THE METAPREDICATIVE FUNCTION OF THE EXPONENTS OF NUMERICAL APPROXIMATION IN THE HISTORY OF THE POLISH LANGUAGE (ON THE BASIS OF EXAMPLES FURNISHED BY PREPOSITIONS)
The object of the research concerns the class of the exponents of numerical approximation (e. g. bez mała stu ludzi, z siedemset kilogramów, ładnych kilka metrów, jakieś 30 metrów), variously categorised due to the peculiar (grammatical), inflectional and syntactic properties. As demonstrated by contemporary analyses, it is a group of lexemes which oscillate between the objective and non-objective level of a language. The author is interested above all in the evolution of exponents derived from prepositions (e.g. pod, nad, o, przed, ponad, blisko, około, mimo). She seeks the answer to the question about what processes resulted in the development of their metapredicative function; what determined the fact that some of them became separated from the syntax of dependence, lost their case government. The development of two groups was discussed in a more in-depth manner: the units z and ponad as well as blisko and około. The author points out that there were different linguistic mechanisms which brought about the syntactic changes in both groups, showing the multi-layered causes of transformations of this kind.
Downloads
References
Bogusławski A., 1966, Semantyczne pojęcie liczebnika i jego morfologia w języku rosyjskim, „Monografie Slawistyczne”, 10, Wrocław.
Bogusławski A., 2010, ‘Więcej’ wśród aspektów prymitywu ‘wie, że’, „Linguistica Copernicana” t. 3, nr 1, s. 23–79, https://doi.org/10.12775/LinCop.2010.002.
Doboszyńska-Markiewicz K., 2011, Operator adnumeratywny ponad, czyli nieco więcej niż ‘więcej niż’, „Linguistica Copernicana” t. 5, nr 1, s. 125–139.
Doboszyńska-Markiewicz K., 2012, Aproksymator około, czyli o problemach z dopełniaczem i dokładnym przybliżeniem, „LingVaria” XIII, nr 1 (13), s. 49–58.
Doboszyńska-Markiewicz K., 2013, Operatory adnumeratywne w języku polskim. Dystrybucja i znaczenia, Warszawa.
Doboszyńska-Markiewicz K., 2022, Ponad – około – gdzieś – dobry, czyli o aproksymatorach na różnych piętrach nieprzedmiotowego poziomu języka, „Linguistica Copernicana” t. 19, s. 71–87, https://doi.org/10.12775/LinCop.2022.006.
Duraj-Nowosielska I., 2022, Szare strefy, w różnych odcieniach szarości: między wyrażeniami adwerbialnymi z poziomu przedmiotowego a nieprzedmiotowego oraz z poziomu metapredykatywnego a metatekstowego, „Linguistica Copernicana” t. 19, s. 109–150, https://doi.org/10.12775/LinCop.2022.008.
Duszkin M., 2010, Wykładniki przybliżoności adnumeratywnej w języku polskim i rosyjskim, „Prace Slawistyczne”, 130, Warszawa.
Falkowska M., 2014, Skala subiektyfikacji a stopień eliptyczności wypowiedzenia. Wybrane zagadnienia, „Prace Filologiczne” LXIV, nr 2, s. 87–107.
Frankowska M., 1996, Funkcje syntaktyczne leksemu „z” w historii języka polskiego, [w:] K. Kallas (red.), Językoznawstwo. Materiały konferencji naukowej 14–16 marca 1995 r., Toruń, s. 79–96.
Grochowski M., 1995, Cechy gramatyczne i semantyczne wyrażenia ponad, „Acta Universitatis Nicolai Copernici, Filologia Polska” XLVI, s. 41‒51.
Grochowski M., 1997, Wyrażenia funkcyjne. Studium leksykograficzne, „Prace Instytutu Języka Polskiego”, nr 104, Kraków.
Grochowski M., 2022, Słowo tuż wśród operatorów metapredykatywnych, „Linguistica Copernicana” t. 19, s. 151–168, https://doi.org/10.12775/LinCop.2022.009.
Grochowski M., 2023, Szyk jednostek funkcyjnych we współczesnym języku polskim, „Prace Instytutu Języka Polskiego PAN”, nr 165, Kraków.
Grochowski M., Kisiel A., Żabowska M., 2018, Zasady opisu jednostek funkcyjnych w WSJP PAN, [w:] P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, Kraków, s. 191–204.
Janowska A., 2015, Kształtowanie się klasy polskich przyimków wtórnych, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 3396, Katowice.
Janowska A., 2024, Między dokładnością a przybliżeniem. Wybrane wykładniki aproksymacji liczbowej w historii polszczyzny, „Prace Językoznawcze” t. 26, nr 3, s. 167–180, https://doi.org/10.31648/pj.10355.
Janowska A., 2025, Wykładniki aproksymacji adnumeratywnej w opisie diachronicznym.
Problemy badawcze, [w:] M. Błaszak, P. Pycia-Košćak, S. Sojda (red.), Panorama badań
i studiów slawistycznych XXI wieku, t. 2: Badania lingwistyczne i glottodydaktyczne, Katowice–Kraków, s. 59–71.
Kempf Z., 1978, Próba teorii przypadków, cz. 1, Opole–Wrocław.
Kleszczowa K., 2015, U źródeł polskich partykuł. Derywacja funkcjonalna, przemiany, zaniki, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 3368, Katowice.
Kleszczowa K., 2023, Ekwipotencjalność w ewolucji języka. Na przykładzie polskich przysłówków, „Rocznik Slawistyczny” t. LXXII, s. 91–104, https://doi.org/10.24425/rslaw.2023.147257.
Kowalska A., 2001, Fleksja liczebników głównych w świetle danych „Słownika polszczyzny XVI wieku”, [w:] Z. Cygal-Krupa (red.), Studia językoznawcze. Dar przyjaciół i uczniów dla Zofii Kurzowej, Kraków, s. 143–156.
Lachur C., 1999, Semantyka przestrzenna polskich przyimków prefigowanych na tle rosyjskim, Opole.
Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa, red. A. Przepiórkowski, M. Bańko, R.L. Górski, B. Lewandowska-Tomaszczyk, Warszawa 2012.
Pisarkowa K., 1984, Historia składni języka polskiego, „Prace Instytutu Języka Polskiego”, nr 52, Wrocław.
Siuciak M., 2008, Kształtowanie się kategorii gramatycznej liczebnika w języku polskim, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 2585, Katowice.
Słoboda A., 2012, Liczebnik w grupie nominalnej średniowiecznej polszczyzny. Semantyka i składnia, Poznań.
Wajszczuk J., 2005, O metatekście, Warszawa.
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
Zaron Z., 2005, Wykładniki lokalizacji – konstrukcje przysłówkowe czy przyimkowe?, [w:] M. Grochowski (red.), Przysłówki i przyimki. Studia ze składni i semantyki języka polskiego, Toruń, s. 45–55.
Żabowska M., 2009, Hierarchia wyrażeń metatekstowych, „Linguistica Copernicana” t. 2, nr 2, s. 179–189.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Aleksandra Janowska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
