Krzysztofa Hejwowskiego klasyfikacja technik tłumaczenia elementów kulturowych – próba uściślenia w oparciu o inne klasyfikacje i badania własne
DOI:
https://doi.org/10.12797/MOaP.31.2025.70.01Keywords:
culture-specific items, culture-bound items, realia, culturemes, translation techniquesAbstract
KRZYSZTOF HEJWOWSKI’S CLASSIFICATION OF CSI TRANSLATION TECHNIQUES – AN ATTEMPT AT A SPECIFICATION
Having presented definitional and terminological problems related to the topic of culture-specific items (also culture-bound items or so-called realia) in translation, the author compares the classification of their translation techniques by Krzysztof Hejwowski [2004 and 2015] primarily with an analogous classification by Roman Lewicki [2000 and 2017], which was created in a similar period (and also in two stages). Subsequently, he suggests some specifications (fine-tuning options) of the discussed classifications regarding roughly 5 of the techniques, based on the results of his own research and – to a lesser extent – on a selected foreign (Spanish) classification created by Javier Franco Aixelá [1996].
Downloads
References
Alekseeva, M. (2007), Priemy peredači russkih realij v nemeckih perevodah romanov F. M. Dostojevskovo, avtoreferat kand. diss., Ekaterinburg.
View in Google Scholar
Baker, M. (1992), In Other Words: A Coursebook on Translation, Routledge, London, New York. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203327579
View in Google Scholar
Bańko, M. (2002), Słownik peryfraz, czyli wyrażeń omownych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
View in Google Scholar
Barhudarov, L.S. (1975), Âzik i perevod. Voprosy obŝej i častnoj teorii perevoda, Meždunarodnye otnošeniâ, Moskva.
View in Google Scholar
Borges, J.L. (2000), „The Translators of The Thousand and One Nights”, [w:] Lawrence Venuti, red. The Translation Studies Reader, Routledge, London, New York.
View in Google Scholar
Burkhardt, H. (2008), „Kulturemy i ich miejsce w teorii przekładu”, Język a Kultura. 20: 197-209.
View in Google Scholar
Chełminiak, M. (2011), Translating the multicultural: dealing with cultural references in the Polish translation of Hanif Kureishi’s „The Buddha of Suburbia”. Niepublikowana praca magisterska, ILS UW, Warszawa.
View in Google Scholar
Drewniak, K. (2011), The analysis of culture-bound items in the Polish translation of „The World According to Clarkson”. Niepublikowana praca magisterska, SWPS, Warszawa.
View in Google Scholar
Even-Zohar, I. (2000/1978), „The position of translated literature within the literary polysystem”, [w:] Lawrence Venuti, red. The Translation Studies Reader, Routledge, London, New York.
View in Google Scholar
Franco Aixelá, J. (1996), „Culture-specific items in translation”, [w:] Román Alvarez, María Carmen-África Vidal, red. Translation, Power and Subversion, Multilingual Matters, Clevedon-Philadelphia-Adelaide [reprint 2007 przez Foreign Language Teaching and Research Press, Beijing].
View in Google Scholar
Gołębiowska, A. (2000), Culture-specific Terms in „Nice Work”, „Therapy”, „Small World” by D. Lodge and their Polish Translations. Niepublikowana praca magisterska, ILS UW, Warszawa.
View in Google Scholar
Grala, M. (2010), „Elementy kulturowe a strategie tłumacza w przekładzie współczesnej prozy angloamerykańskiej”, [w:] Krzysztof Hejwowski, red. Tłumaczenie – leksyka, frazeologia, styl, ILS, Warszawa.
View in Google Scholar
Hejwowski, K. (2004a), Translation: A Cognitive-Communicative Approach, Wydawnictwo Wszechnicy Mazurskiej, Olecko.
View in Google Scholar
Hejwowski, K. (2004b), Kognitywno-komunikacyjna teoria przekładu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
View in Google Scholar
Hejwowski, K. (2015), Iluzja przekładu. Przekładoznawstwo w ujęciu konstruktywnym, Wydawnictwo Naukowe Śląsk, Katowice.
View in Google Scholar
Huntemann, W., Rühling, L. (1997), „Einleitung: Fremdheit als Problem und Programm”, [w:] Willi Huntemann, Lutz Rühling, red. Fremdheit als Problem und Programm. Die literarische Übersetzung zwischen Tradition und Moderne, Erich Schmidt Verlag, Berlin.
View in Google Scholar
Jaroszewicz, M. (2009), Culture-bound items in translation. The case study of „Little Earthquakes” by Jennifer Weiner and its Polish rendition. Niepublikowana praca magisterska, SWPS, Warszawa.
View in Google Scholar
Khachatryan, A. (2024), „Strategies of Rendering Realia in Mediated Literary Translation”, Translation Studies: Theory and Practice. 2: 78-89. DOI: https://doi.org/10.46991/TSTP/2024.SI.2.078
View in Google Scholar
Koller, W. (1992), Einführung in die Übersetzungswissenschaft, 4. Auflage, Quelle & Meyer, Tübingen.
View in Google Scholar
Kosierkiewicz, A. (2012), Translating culture: „A Minor Apocalypse” by T. Konwicki. Niepublikowana praca magisterska, SWPS, Warszawa.
View in Google Scholar
Kozłowska, Z., Szczęsny, A. (2018), Tłumaczenie pisemne na język polski. Kompendium, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
View in Google Scholar
Kucińska, A. (2001), English translation of the culture-bound items in Antoni Libera’s „Madame”. Niepublikowana praca magisterska, ILS UW, Warszawa.
View in Google Scholar
Kujamäki, P. (2004), „Übersetzung von Realienbezeichnungen in literarischen Texten, [w:] Harald Kittel, Armin Paul Frank et al., red. Handbuch Übersetzung. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110137088.1.13.920
View in Google Scholar
Translation. Traduction, Bd. 1, Walter de Gruyter, Berlin.
View in Google Scholar
Kutz, W. (1978), Zur translatorischen Auflösung der Nulläquivalenz russischsprachiger Realienlexeme im Deutschen, Leipzig.
View in Google Scholar
Kwieciński, P. (2001), Disturbing strangeness. Foreignisation and domestication in translation proceduresin the context of cultural asymmetry, Wydawnictwo Edytor, Toruń.
View in Google Scholar
Leppihalme, R. (1997), Culture Bumps. An Empirical Approach to the Translation of Allusions, Multilingual Matters, Clevedon. DOI: https://doi.org/10.21832/9781800417908
View in Google Scholar
Leppihalme, R. (2011), „Realia”, [w:] Yves Gambier, Luc van Doorslaer, red. Handbook of Translation Studies. Volume 2, John Benjamins, Amsterdam, Philadelphia. DOI: https://doi.org/10.1075/hts.2.rea1
View in Google Scholar
Leuven-Zwart, K. van (1989), „Translation and original: similarities and dissimilarities I”, Target. 1(2): 151-181. DOI: https://doi.org/10.1075/target.1.2.03leu
View in Google Scholar
Levý, J. (1963), Umění překladu, Československý spisovatel, Praha.
View in Google Scholar
Levý, J. (1969), Die literarische Übersetzung. Theorie einer Kunstgattung, Athenäum, Frankfurt am Main, Bonn
View in Google Scholar
Levý, J. (2011), The Art of Translation. Routledge, London, New York. DOI: https://doi.org/10.1075/btl.97
View in Google Scholar
Levyj, I. (= Levý, J.) (1974), Iskusstvo perevoda, Progress, Moskva.
View in Google Scholar
Lewicki, R. (2000), Obcość w odbiorze przekładu, Wydawnictwo UMCS, Lublin.
View in Google Scholar
Lewicki, R. (2015), „O nazwach realiów i ich tłumaczeniu – próba rewizji”, [w:] Roman Lewicki, red. Przekład, język, kultura IV, Wydawnictwo UMCS, Lublin.
View in Google Scholar
Lewicki, R. (2017), Zagadnienia lingwistyki przekładu, Wydawnictwo UMCS, Lublin.
View in Google Scholar
Lewicki, R. (2023), „O precyzji pojęć przekładoznawczych”, Między Oryginałem a Przekładem. 1(59): 9-22. DOI: https://doi.org/10.12797/MOaP.29.2023.59.01
View in Google Scholar
Lukszyn, J., red. (1998), Tezaurus terminologii translatorycznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
View in Google Scholar
Mailhac, J.-P. (1996), „The formulation of translation strategies for cultural references”, [w:] Charlotte Hoffmann, red. Language, Culture and Communication in Contemporary Europe, Multilingual Matters, Clevedon-Philadelphia.
View in Google Scholar
Markstein, E. (2003), „Realia”, [w:] Mary Snell-Hornby, Hans G. Hönig et al., red. Handbuch Translation. Zweite, verbesserte Auflage, Stauffenberg, Tübingen.
View in Google Scholar
Nagórko, A. (2005), „Etnolingvistika i kulturemi v međujezičnom prostoru”, Rasprave: Časopis Instituta za hrvatski jezik i jezikoslovlje. 30: 131-143.
View in Google Scholar
Nagórko, A. (2009), „Lakuny, ksenizmy, alteryzmy i inne rafy w komunikacji międzykulturowej”, [w:] Anna Mróz, Adam Niewiadomski, red. Kultura jako przestrzeń dialogu. Polska – Niemcy, Lingua Iuris, Warszawa.
View in Google Scholar
Nagórko, A. (2021), „Anny Wierzbickiej key words a kulturemy: porównywanie języków – porównywanie kultur”, Prace Filologiczne. 76: 387-400. DOI: https://doi.org/10.32798/pf.878
View in Google Scholar
Nagórko, A., Łaziński, M., Burkhardt, H. (2004), Dystynktywny słownik synonimów, Universitas, Kraków.
View in Google Scholar
Newmark, P. (1988), A Textbook of Translation, Prentice Hall, London.
View in Google Scholar
Newmark, P. (1991), About Translation, Multilingual Matters, Clevedon.
View in Google Scholar
Nida, E.A. (1993), Language, Culture, and Translating, Shanghai Foreign Language Education Press, Shanghai.
View in Google Scholar
Oksaar, E. (1988), Kulturemtheorie. Ein Beitrag zur Sprachverwendungsforschung, Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen.
View in Google Scholar
Piotrowska, M. (2022), Translation: Inspirations We Live by, Księgarnia Akademicka, Kraków. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381388078
View in Google Scholar
Pisarska, A., Tomaszkiewicz, T. (1998), Współczesne tendencje przekładoznawcze, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
View in Google Scholar
Rak, M. (2015), „Co to jest kulturem?”, LingVaria. 10(20): 305-316. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.20.23
View in Google Scholar
Schuberth-Kreutzer, S. (2007), Die Wiedergabe mexikanischer Realienbezeichnungen am Beispiel von Mariano Azuelos Roman „Los de abajo”, Ruprecht-Karl-Universität, Heidelberg.
View in Google Scholar
Schultze, B. (1999), „Historia i kultura pod soczewką: kluczowe pojęcia polskiej kultury jako wyzwanie dla tłumacza”, [w:] Brigitte Schultze, Perspektywy polonistyczne i komparatystyczne, Universitas, Kraków.
View in Google Scholar
Shi, X., Tian, J. (2019), „On Translation Strategies of Culture-Specific Items in Game Localization”, International Journal of Languages, Literature and Linguistics. 5(4): 231-235. DOI: https://doi.org/10.18178/IJLLL.2019.5.4.233
View in Google Scholar
Skibińska, E. (1999), Przekład a kultura. Elementy kulturowe we francuskich przekładach „Pana Tadeusza”, Wydawnictwo UWr., Wrocław.
View in Google Scholar
Sommerfeld, B. (2015), „«Ein kleiner Brauner bitte» – Kulturspezifika in der Übersetzung literarischer Texte”, [w:] Beate Sommerfeld, Problemfelder der literarischen Übersetzungsanalyse, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
View in Google Scholar
Stanaszek, M. (2004), „Ptak i dwa kolory – czyli o tłumaczeniu odniesień do kultury polskiej w pewnym wierszu Zbigniewa Herberta”, [w:] Jan Koźbiał, red. Recepcja – Transfer – Przekład, t. 2, Wydawnictwa UW, Warszawa.
View in Google Scholar
Stanaszek, M. (2005a), „Nieprzekładalne przełożone (?). O Raporcie z oblężonego Miasta Zbigniewa Herberta pozostałym Europejczykom złożonym”, [w:] Krzysztof Hejwowski, red. Kulturowe i językowe źródła nieprzekładalności, Wydawnictwo Wszechnicy Mazurskiej, Olecko.
View in Google Scholar
Stanaszek, M. (2005b), „Niepewna jasność czy raczej pewna niejasność – o zmaganiach tłumaczy i ich odbiorców z Epilogiem burzy Zbigniewa Herberta”, Przekładaniec. 15(2): 161-198.
View in Google Scholar
Stanaszek, M. (2008), „Nike która się waha w 27 odsłonach”, [w:] Zbigniew Herbert, Nike która się waha, Biblioteka Narodowa, Warszawa. Stanaszek, M. (2016), „Między językiem a temperamentem tłumacza: «dyskretna forma» wierszy Zbigniewa Herberta w przekładach niemieckich i angielskich”, Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej. 9: 140-186. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0009.8277
View in Google Scholar
Stanaszek, M. (2017a): „Titles of Mo Yan’s books in translation into closer and farther languages: Is nature or culture the main cause of changes?”, [w:] Anna Duszak, Arkadiusz Jabłoński, Agnieszka Leńko-Szymańska, red. East-Asian and Central-European Encounters in Discourse Analysis and Translation, ILS UW, Warszawa.
View in Google Scholar
Stanaszek, M. (2019), „Obca inność w przekładzie – która odpycha i/lub przyciąga”, [w:] Ewa Gruszczyńska, Małgorzata Guławska-Gawkowska, Anna Szczęsny, red. Translatoryczne i dyskursywne oblicza komunikacji, ILS UW, Warszawa.
View in Google Scholar
Syska, A. (2006), „Let Sienkiewicz be Sienkiewicz”. Limits of the translator’s freedom in literary translation on the basis of contrastive analysis of two English translations of Sienkiewicz’s novel „Quo Vadis?”. Niepublikowana praca magisterska, ILS UW, Warszawa.
View in Google Scholar
Tomaszkiewicz, T. (tłum. i adapt.) (2006), Terminologia tłumaczenia, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
View in Google Scholar
Toury, G. (1980), „The Nature and Role of Norms in Literary Translation”, [w:] Gideon Toury, In Search of a Theory of Literary Translation, Porter Institute for Poetics and Semiotics, Tel Aviv.
View in Google Scholar
Urbanek, D. (1987), „O terminologičeskih opredeleniâh realij”, Przegląd Rusycystyczny. 3-4: 163-171.
View in Google Scholar
Urbanek, D. (2004), Pęknięte lustro. Tendencje w teorii i praktyce przekładu na tle myśli humanistycznej, Wydawnictwo Trio, Warszawa.
View in Google Scholar
Urbanek, D. (2011), „Ideologiczne postawy tłumaczy wobec inności”, [w:] Dorota Urbanek, Dialektyka przekładu, Instytut Rusycystyki UW, Warszawa.
View in Google Scholar
Venuti, L. (1995), The translator’s invisibility. A history of translation, Routledge, London, New York.
View in Google Scholar
Vinay, J.-P., Darbelnet, J. (1958), Stylistique comparée du français et de l’anglais. Méthode de traduction, Didier, Paris.
View in Google Scholar
Vlahov, S., Florin, S. (1980), Neperevodimoe v perevode, Meždunarodnye otnošeniâ, Moskva.
View in Google Scholar
Wierzbicka, A. (1999), Język – umysł – kultura, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
View in Google Scholar
Wierzbicka, A. (2006), Semantyka. Jednostki elementarne i uniwersalne, Wydawnictwo UMCS, Lublin.
View in Google Scholar
Wiesner, H. (2016), „Ein polnischer Partisan erklärt den Völkermord”, Welt, 24.11.2016, [online] https://www.welt.de/kultur/literarischewelt/article159733114/Gesammelte-Gedichte-von-Zbigniew-Herbert.html, visited 15 December 2025.
View in Google Scholar
Wille, L. (2015), „Towards the notion of allusion”, [w:] Mariola Wierzbicka, Lucyna Wille, red. Im Wirkungsfeld der kontrastiven und angewandten Linguistik / In the Field of Contrastive and Applied Linguistics, Bd. 6 / Vol. 6, Wydawnictwo UR, Rzeszów.
View in Google Scholar
Wojtasiewicz, O. (1957), Wstęp do teorii tłumaczenia, Zakład im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa.
View in Google Scholar
Zaryc’kyj, M.S. (2004), Pereklad: stvorennâ ta redaguvannâ, Parlaments’ke vydavnyctvo, Kyjiv.
View in Google Scholar
Zarzecka, A. (2006), Tracing the sources, classification, analysis of differences in two Polish translations of „The Secret Diary of Adrian Mole Aged 13¾”. Niepublikowana praca magisterska, ILS UW, Warszawa.
View in Google Scholar
Zawilska, M. (2009), Translation strategies and techniques used in the Polish rendition of „The French Lieutenant’s Woman” by John Fowles. Niepublikowana praca magisterska, SWPS, Warszawa.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
