Falerystyka wyzwolenia Krakowa w 1918 roku

Autor

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2023.04

Słowa kluczowe:

falerystyka, medale, odznaki, wyzwolenie Krakowa 1918

Abstrakt

W artykule przedstawiono na szerokim tle politycznym odznaki i medale wybite w Krakowie w okresie I wojny światowej. Po oblężeniu miasta przez Rosjan od 25 maja 1915 roku magistrat Krakowa wydał 40 tysięcy odznak upoważniających do pozostania w twierdzy. Odznaka jest mosiężna, o średnicy 40 mm. Na jej środku znajduje się litera K, po jej obu stronach data 19 / 15, a pod nią numer. Ponieważ odznakę porównywano ze znaczkiem do oznako-wania psów, popularnie nazywano ją psią marką. Z okazji wyzwolenia miasta spod władzy Austriaków w 1918 roku Adam Bernardyński wybił odznakę, na której widnieje orzeł polski o wymiarach 36 × 31 mm, data wyzwolenia Krakowa oraz słowa pieśni kościelnej. Wykonany z białego metalu, wpięty był do kokardy z czerwonego jedwabiu o średnicy 100 mm z napisem: Pamiątka pierwszej rocznicy oswobodzenia Krakowa od rządów austriackich 30/X 1918 – 30/X 1919 Krak. Koło Pań TSL. Związek Uczestników Oswobodzenia Krakowa w 1924 roku postanowił o wybiciu Krzyża Wyzwolenia Krakowa o wymiarach 50 × 50 mm. Na krzyż nałożony jest orzeł w koronie z herbem Krakowa na piersi. Na bocznych ramionach znajduje się data 31.X / 1918, natomiast na dolnym napis KRAKÓW. Rewers jest gładki, z wybitym kolejnym numerem oraz puncami probierczymi. Krzyż noszony był na amarantowej wstążce z dwoma białymi paskami po bokach. W artykule omówiono również medal zaprojektowany przez Jana Raszkę, o średnicy 40 mm, przedstawiający alegorię zwycięstwa Polski nad zaborcą. Wykonany w brązie, noszony był na niebieskiej, biało-niebieskiej lub biało-czerwonej wstążce. Na awersie znajduje się tarcza z orłem piastowskim trzymana przez wojownika ze słowiańską fryzurą, naprzeciw którego umieszczono wojowników z tarczami dekorowanymi dwugłowymi orłami zaborców. Na rewersie umieszczony jest zamek wawelski, pod nim napis: NA PAMIĄTKĘ OSWOBODZENIA KRAKOWA OD ZABORCÓW 31 PAŹDZ. 1918.

PlumX Metrics of this article

Biogram autora

Jacek M. Majchrowski - prezydent Krakowa od 2002 roku

Prof. nauk prawnych, historyk doktryn politycznych i prawnych, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezydent Krakowa od 2002 roku.

Bibliografia

Borodziej Włodzimierz, Górny Maciej, Kwiatkowski Piotr Tadeusz: Niepodległość i pamięć w Europie Środkowej. Kraków 2018
Google Scholar

Chmiel Adam: Oswobodzenie Krakowa 31 października 1918. Kraków 1929
Google Scholar

Kubalski Edward: Kraków w czasie wielkiej wojny. Wstęp i red. nauk. Maciej Zakrzewski. Kraków 2018
Google Scholar

Meus Konrad: Juliusz Leo – „prezydent” Twierdzy Kraków. W: Prezydent Juliusz Leo i Kraków jego czasów. Red. Zdzisław Noga. Kraków 2018, s. 105–124
Google Scholar

Nowak Janusz Tadeusz: Kraków wolny 31 października 1918 r. W: Kraków lat 1910–1918 na kliszy utrwalony. Oprac. Mariusz Jabłoński. Kraków 2018, s. 121–127
Google Scholar

Nowak Janusz Tadeusz: Wieża wolności 1918. W 100. rocznicę wyzwolenia Krakowa. Kraków 2018
Google Scholar

Stawarz Antoni: Gdy Kraków kruszył pęta. Kartki z pamiętnika oswobodzenia Krakowa w 1918 r. Wstęp i objaśn. Jan Czapliński. Kraków 1939
Google Scholar

Szczepaniec Janusz, Zając Adam: Ordery i odznaczenia polskie. Warszawa–Gdańsk 1976
Google Scholar

Ściężor Tomasz: Wolność zaczęła się w Prokocimiu. Udział mieszkańców Prokocimia w wyzwoleniu Krakowa w 1918 r. W: Tutaj zaczęła się wolność. Wybrane zagadnienia z dziejów Prokocimia i Podgórza w latach 1914– 1919. Praca wydana w ramach obchodów 100-lecia odzyskania niepodległości. Red. Tomasz Ściężor. Kraków 2019, s. 77–98
Google Scholar

Widoki Krakowa na polskich medalach. Oprac. Bogdan Kasprzyk. Kraków 2007
Google Scholar

Wojciechowski Jerzy S.: Stowarzyszenia i związki kombatanckie w latach 1919–1939. Pruszków 2007
Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

15.12.2023

Jak cytować

Majchrowski, J. M. (2023). Falerystyka wyzwolenia Krakowa w 1918 roku. Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, 41, 63–69. https://doi.org/10.32030/KRZY.2023.04

Numer

Dział

Artykuły i rozprawy